Nhà giá thấp nên cho thuê hay bán?

 

Thông tư thứ 6, mà Bộ Xây dựng đang “nợ” chính là thông tư quy định việc quản lý, phân phối loại hình nhà ở này. Nhiều chuyên gia cho rằng, nên cắt hẳn việc thuê mua mà chỉ cho phép thuê đối với các loại nhà giá thấp.

 

 

Khi những dự án nhà ở giá thấp được khởi công cũng là lúc người ta lại đau đầu với vấn đề phân phối. Ảnh: T.G

Khi những dự án nhà ở cho người thu nhập thấp đầu tiên được khởi công ở Hà Nội và TPHCM thì cũng là lúc vấn đề phân phối lại trở thành chủ đề được tranh luận nóng bỏng. Trước khi đề án này được Thủ tướng phê duyệt, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Trần Nam có nói rằng: “Trước tiên phải có nhà đã rồi mới tính đến chuyện phân phối”. Theo quan điểm của ông Nam, tất cả mọi tiêu cực dẫn đến cơ chế xin – cho, đầu cơ lũng đoạn trong thị trường nhà đất hiện nay là do sự chênh lệch cung cầu. “Nếu chúng ta tạo ra một nguồn cung dồi dào thì sẽ giải quyết được vấn đề này” - ông Nam chia sẻ.

Tuy nhiên, theo TS Lê Duy Hiếu, Viện Kinh tế Việt Nam thì với khả năng của nước ta hiện nay, chỉ với nỗ lực của Chính phủ, không thể tạo ra một lượng cung đủ lớn về nhà giá thấp để cân bằng cung - cầu. Cách làm này, một số nước đã làm, kể cả các nước phát triển, nhưng họ đều thất bại. Ông Hiếu cho biết, trên thế giới chỉ có duy nhất một nước thành công với chính sách này là Singapore. “Nhưng với tỷ lệ khoảng 1,75% người có nhu cầu nhà giá thấp ở Singapore thì không thể lấy đó là một hình mẫu cho Việt Nam”, ông Hiếu nói.

Tại Hội thảo về nhà ở xã hội diễn ra ngày 28/8, ông Phạm Sỹ Liêm, Phó Chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam còn đưa ra ý tưởng: “Chỉ những người trên 45 tuổi mới được quyền mua nhà giá thấp”. Ông Liêm lý giải, những người trẻ do đặc tính công việc hay thay đổi, phần khác lại có nhiều cơ hội tìm được công việc có thu nhập cao trong tương lai nên thuê nhà là hình thức được khuyến khích. Số lượng ít ỏi nhà giá thấp nên ưu tiên cho những người sắp về hưu, những người đã có nhiều cống hiến cho xã hội mà vẫn khó khăn về nhà ở. Tuy nhiên, ý kiến này không được sự đồng tình của nhiều chuyên gia có mặt trong hội thảo. Theo các chuyên gia, trong thời gian trước mắt, khi nguồn cung nhà giá thấp còn hạn chế thì chưa nên phát triển hình thức thuê mua mà chỉ nên phát triển nhà cho thuê. Ông Hiếu lý giải: “Người thu nhập thấp thường có việc làm không ổn định, nên thuê nhà cũng sẽ tiện lợi cho việc thay đổi chỗ làm việc”.

 

“Chính sách là một chuyện, triển khai mới là quan trọng. Vấn đề phân phối cho nhà ở thu nhập thấp là vấn đề cực kỳ phức tạp, bởi nếu làm không cẩn thận, sẽ xảy ra tình trạng xây nhà giá thấp cho người giàu, hoặc xảy ra cơ chế xin - cho, gây ra bất công xã hội và lãng phí những cố gắng bấy lâu của Nhà nước. Bộ sẽ cố gắng ban hành Thông tư quy định hợp lý việc quản lý, phân phối nhà ở giá thấp trong thời gian sớm nhất”. Ông Nguyễn Trọng Ninh, Cục phó Cục quản lý Nhà và Thị trường Bất động sản (Bộ Xây dựng)

Không chỉ đau đầu về đối tượng thụ hưởng, việc tìm ra quỹ “đất sạch” để xây nhà giá thấp cũng đang là vấn đề nan giải. Trước đây, quỹ đất 20% ở Hà Nội và TPHCM được kỳ vọng sẽ là nguồn cung “đất sạch” cho các dự án nhà giá thấp, nhưng đến khi triển khai mới thấy, quỹ đất này không còn nhiều như người ta vẫn tưởng. Từ năm 2001, Hà Nội đã có quy định các dự án khu đô thị trên địa bàn thành phố phải dành 20% quỹ đất xây nhà ở giao lại cho thành phố để xây nhà xã hội. Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Trọng Ninh Ninh, Cục phó Cục Quản lý Nhà và thị trường BĐS (Bộ Xây dựng), dù đã có cơ chế rõ ràng nhưng trên địa bàn Hà Nội, rất ít dự án để dành đất cho loại hình này hoặc là đã sử dụng vào mục đích khác. Việc xử lý hiện nay rất khó khăn. Đặc biệt, đối với Hà Nội mở rộng, hầu hết các khu đô thị mới không thực hiện theo quy định này.

Khi chuẩn bị triển khai Nghị quyết xây dựng nhà ở giá thấp ở Hà Nội, Sở Xây dựng cho biết là trong tháng 6 sẽ rà soát lại toàn bộ quỹ đất này. Nhưng đến nay vẫn chưa thấy có một công bố cụ thể nào. Theo tiết lộ của một quan chức Sở này thì con số mà Sở nắm được vào khoảng 60 ha. Thực tế, kể từ khi quyết định 123 có hiệu lực, cho đến nay, quỹ đất 20% thu được bao nhiêu, đã dùng bao nhiêu và còn lại bao nhiêu cũng chưa có công bố chính thức nào.

 

Trong khi đó, đại diện một công ty phát triển hạ tầng có tiếng tại Hà Nội lại cho rằng, mặc dù là địa phương được đánh giá đi đầu trong phát triển nhà ở xã hội, song đến nay, Hà Nội vẫn chưa dành riêng quỹ đất để xây dựng nhà cho sinh viên. Hầu hết quỹ đất để xây nhà sinh viên vẫn được lấy từ quỹ đất rất hạn chế là đất 20% của các khu đô thị mới. Chính điều này sẽ dẫn đến phát sinh nhiều vấn đề như phải thay đổi quy hoạch của khu đô thị hay bức xúc hơn là sự quá tải về hạ tầng giao thông, kỹ thuật.