Nhạc dân tộc tung hoành phố cổ Hà thành

Một buổi biểu diễn âm nhạc dân gian ở phố cổ Hà thành. Ảnh: T.Dương

Xẩm, chầu văn, ca trù…náo nức tung hoành

Hơn 4 năm nay, mỗi tối thứ Ba, thứ Năm hàng tuần, người dân Hà thành lại náo nức đi thưởng thức tiếng đàn bầu và những cây đàn truyền thống ở phía sau tượng đài Lý Thái Tổ. Cây đàn bầu đến gần gũi với công chúng hơn qua các nhạc phẩm: “Mẹ ru con”, “Bèo dạt mây trôi”, “Người ơi người ở đừng về”, “Về quê”, “Ở hai đầu nỗi nhớ”... Không chỉ trình diễn những ngón đàn điêu luyện đã được khẳng định nhiều năm qua, các nghệ sĩ còn giải thích cặn kẽ về cây đàn bầu Việt Nam bằng hai ngôn ngữ Anh và Việt cho người dân Việt Nam và du khách quốc tế ghé lại đây.

Mỗi tuần hai buổi diễn, các nghệ sĩ thường thay đổi “thực đơn” để công chúng luôn cảm thấy hào hứng mỗi khi được thưởng thức “mâm cơm” đậm chất…đồng quê này. Ngoài đàn bầu, các nghệ sĩ còn giới thiệu với công chúng những loại nhạc cụ dân tộc truyền thống như: Sáo, đàn tranh, đàn nhị, đàn tre… Để “món ăn” ngon, các nghệ sĩ đã tập luyện thổi vào những cây đàn vốn bị coi là “lạc hậu” một sức sống tươi trẻ, quyến rũ và hợp xu thế thời đại. Đặc biệt, thỉnh thoảng, chương trình còn giới thiệu một “đặc sản” giọng hát xẩm trẻ thơ nhưng chuyên nghiệp của bé Thanh Thanh Tấm (10 tuổi) với bài xẩm chợ “Mục hạ vô nhân” và bài “Say trăng”.

Ngoài dự án Đàn bầu ở nhà Bát Giác, sân khấu "Hà Nội 36 phố phường” còn tung hoành tại nhà cổ 87 Mã Mây, đền Bạch Mã, đình Quán Đế, đền Hương Tượng, đình Kim Ngân, tại các góc phố Mã Mây, Lương Ngọc Quyến. “Hà Nội 36 phố phường” quy tụ một số nghệ sĩ tên tuổi như: Thanh Ngoan, Xuân Hoạch, Đoàn Thanh Bình và "cô xẩm” Mai Tuyết Hoa. Các thành viên còn lại là những nhạc sĩ, nhà nghiên cứu âm nhạc truyền thống như: GS.TS Phạm Minh Khang, các nhạc sĩ Thao Giang, Quang Long, Khương Cường… Điểm nổi bật ở khu phố cổ là việc quảng bá dòng nhạc dân gian như: Xẩm, chèo, ca trù, chầu văn… từng bị coi là “thất sủng”.

Ví như chầu văn, khán giả không những được thưởng thức các làn điệu hát văn cổ mà còn được chiêm ngưỡng tạo hình lung linh của các buổi hầu đồng, hát thờ ngay trên đường phố. Người dân và du khách trực tiếp được xem cảnh nghệ sĩ hào hứng diễn xướng "Cô đôi Thượng Ngàn”. Vừa xem, khán giả vừa thích thú ngả nghiêng theo nhịp điệu của bài chầu.

Nhạc dân tộc còn vang lên tại chiếu xẩm chợ Đồng Xuân suốt 10 năm nay, trở thành nếp văn hóa của phố cổ Hà Nội mỗi dịp cuối tuần. Diễn ra tại nơi buôn bán sầm uất, quy tụ nhiều khách du lịch trong và ngoài nước, chiếu xẩm Đồng Xuân thu hút sự quan tâm của nhiều người. Với nhiều người, khi tìm đến với buổi biểu diễn chỉ đơn thuần là sự tò mò. Họ ngạc nhiên khi giữa một Hà Nội hiện đại và ồn ã lại xuất hiện những người mặc áo thâm, đeo kính, đội nón lá vừa kéo nhị vừa say sưa với những bài xẩm, những điệu hát trống quân hay những câu quan họ ngọt ngào. Họ ngạc nhiên khi giữa những âm thanh hỗn độn của đường phố, bất chợt nghe thấy tiếng trống chầu, tiếng sênh phách, tiếng hát ngân nga trong vắt, không khí rộn ràng của các bài xẩm “Vui nhất có chợ Đồng Xuân”, “Chân quê”, “Mẹ ra thành phố thăm con”, “Tiễu trừ tham nhũng”... Từ tò mò, công chúng chuyển sang si mê xẩm lúc nào chẳng hay.

Và “đốn tim” công chúng

Các chương trình trình diễn này đều miễn phí và không có khoảng cách giữa nghệ sĩ và người xem và thậm chí có thể biểu diễn theo yêu cầu khán, thính giả.

Điều mà các nghệ sĩ cảm thấy thực sự xúc động, tự hào bởi những hôm mưa gió to, thời tiết Hà Nội lại lạnh buốt, vậy mà vẫn có nhiều người mặc áo mưa, ngồi co ro ở lùm cây để nghe họ biểu diễn. Mà không chỉ xúc động… một chiều, các nghệ sĩ cũng khiến công chúng xúc động. Công chúng xúc động bởi trời lạnh, gió đông phần phật như vậy mà các nghệ sĩ vẫn mặc bộ diễn mỏng manh, vẫn hăng say biểu diễn dù tay nghệ sĩ nào cũng run run vì lạnh.

Nghệ sĩ đàn bầu Hoàng Anh Tú hân hoan: “Có vị khán giả, có lẽ vì quá xúc động đã đội áo mưa, vào lầu bát giác dúi vào tay 50 nghìn đồng và nói: “Mưa gió, tôi không mua được hoa, các nghệ sỹ nhận tấm lòng ít ỏi của tôi để uống nước trà cho ấm bụng nhé”. Những nghệ sĩ như chúng tôi thấy xúc động và tự hào. Tự hào vì dự án mang cây đàn bầu và các nhạc cụ truyền thống tới gần với công chúng hơn và được công chúng nhiệt tình ủng hộ”.

Không chỉ những người Việt tìm đến phố cổ nghe hát, tìm về hồn quê, để được “đốn tim” mà nhạc dân tộc còn níu bước chân của những “ông tây, bà đầm”. Chị Marry (du khách người Pháp) hào hứng đứng nghe và chụp ảnh bên chiếu hát hứng khởi: “Âm nhạc của các bạn rất hút hồn chúng tôi”.

Nhạc sĩ Thao Giang nhận định: “Âm nhạc dân tộc như một dòng chảy, đừng biến nó thành ao tù. Phải làm sao cho nhạc dân tộc vẫn giữ nguyên được cái cốt: Hát xẩm ra hát xẩm, hát ca trù ra hát ca trù… nhưng phải làm mới cái hồn, để cho âm nhạc dân tộc dần thích ứng được với đời sống đương đại”.

Những thanh âm dân gian vang lên giữa lòng phố cổ là cách tạo cơ hội cho công chúng thưởng thức nghệ thuật dân tộc. Đồng thời cũng là hình thức quảng bá nghệ thuật truyền thống của Việt Nam khá hiệu quả với bạn bè quốc tế. Và các loại hình âm nhạc dân gian từng bị coi là “lạc hậu” đang dần được “sủng ái”.

Thùy Dương/Báo Gia đình & Xã hội