Nhạc sĩ Phó Đức Phương trần tình chuyện làm liveshow tiền tỷ

Nhạc sĩ Phó Đức Phương. Ảnh: M.Nhật

Mất nhiều ca khúc vì 15 năm... giời đày

Lẽ ra, nếu không bị “giời đày” vào tác quyền âm nhạc thì với sự nghiệp âm nhạc đồ sộ của mình, nhạc sĩ Phó Đức Phương đã có thể làm chương trình riêng từ lâu. “Nhưng biết làm sao được, cái số tôi làm cái gì cũng chật vật, vất vả”. Vậy mà hỏi ông có tiếc không, ông trả lời rất nhanh: “Chả tiếc! Trong 15 năm “dính” vào tác quyền âm nhạc, tôi cũng mất đi kha khá ca khúc. Không tự kiêu thì cũng khẳng định được rằng, phân nửa trong số ấy sẽ “đứng” được trong lòng công chúng. Mỗi người có một cái “mệnh”, tôi cứ hay nói thế để bạn bè ít khuyên can tôi đừng dính dáng đến cái tác quyền âm nhạc. Cứ coi như “mệnh” chọn tôi làm cái việc khó khăn ấy như thể nếu không có tôi thì không ai làm. Hoặc có thì cũng khó mà dám “chết” được như tôi”.

Những lần “chết” vì sự gian nan của tác quyền âm nhạc, theo nhạc sĩ Phó Đức Phương, có lúc bao hàm cả nghĩa đen. Ông nói: “Tôi bị vùi dập ghê lắm. Tính mình không màng khen chê, lại cứng rắn nên chịu được, nhưng lạ là người nhà và cả ông bạn quá cố của tôi là nhà văn Nguyễn Khắc Phục thì không chịu nổi. Có lúc xung đột dữ dội lắm. Ông ấy bảo: “Ừ thì quyền tác giả quan trọng thật, nhưng hãy để cho người khác làm. Chúng tôi cần ông sáng tác hơn”. Chỉ đến khi tôi bảo “tử vi của tôi “chỉ định” đến lúc này phải dừng sự nghiệp sáng tác lại” thì ông ấy mới chịu. Dù có lúc bị “bầm dập”, bị coi là “đi đòi nợ thuê” chứ không phải “đấu tranh cho tác quyền”, nhưng với vấn đề tác quyền, nhạc sĩ Phó Đức Phương vẫn được coi là người đặt nền móng đầu tiên.

Hỏi về liveshow “Trên đỉnh Phù Vân” tiêu tốn đến hơn 4 tỷ đồng, ông tiết lộ: “Cũng do bạn bè xui. Họ bảo, không làm đi thì hết cơ hội, hơn đầu 7 rồi chứ có ít ỏi gì nữa đâu. Vậy là tôi dốc tiền túi và vận động anh em thân thiết cùng làm”. Nghệ sĩ khi làm show, điều khó nhất là ca khúc và kinh phí. Ông có cả hai cái đó, ngỡ sẽ “nhẹ tênh”, vậy mà vẫn gặp không ít khó khăn. “Số lượng bài nhiều quá nên cũng không biết chọn bài gì, cái gì cũng muốn đưa vào. Kinh phí thì ai cũng bảo, “cỡ bác mà làm thì huy động tài trợ dễ”, nhưng khi bắt tay vào làm mới thấy là nan giải. Khi ổn ổn rồi thì đến lượt tìm ca sĩ. Không có Mỹ Linh, bài “Trên đỉnh Phù Vân” sẽ do Thu Phương hát. Thú thực, tôi cũng lo lắm. Bài hát của mình nhiều nhưng lại kén ca sĩ, không phải ai cũng hát được. Chính vì vậy mà tôi rất ngại làm show. Bài “Chảy đi sông ơi”, rất may là hồi dựng cho Mỹ Linh, Bằng Kiều cũng đi cùng và chỉ dạy thêm cho Linh đôi chỗ. Với khả năng của Bằng Kiều, sự “tiếp nhận” này chắc không có vấn đề gì”, nhạc sĩ Phó Đức Phương chia sẻ.

Khác với nhạc của đồng nghiệp cùng thời như Trần Tiến, hay sau đó là Phú Quang, dù “già” vẫn có sự tiếp nối bởi những người trẻ (nhờ mang tính đại chúng) thì nhạc của Phó Đức Phương xem ra khó hơn. Âm nhạc của Phó Đức Phương mang âm hưởng rất sâu từ dân gian, chắt lọc từ chèo, tuồng, ca trù, xẩm, hay cảm thức về âm nhạc tâm linh đậm màu Á Đông... Ca khúc của Phó Đức Phương thường được tỉa tót cặn kẽ với những tiết tấu kĩ càng, luyến láy phức tạp và ca từ uyên thâm… Thế nên, người hát vừa phải có nội lực trong giọng hát, vừa phải đủ độ trải nghiệm trong vốn sống mới có thể cảm được.

Yêu sông nhưng lại chọn núi

Không có ca sĩ Mỹ Linh trong đêm nhạc ghi dấu ấn 50 năm của nhạc sĩ Phó Đức Phương, nhưng bù lại, chương trình gây hứng thú khi có rất nhiều ca khúc nổi tiếng. Điều ít người biết là bài “Trên đỉnh Phù Vân” và “Chảy đi sông ơi” là do đặt hàng mà có. Đó là vào khoảng năm 1995 - 1996, tác giả Nguyễn Khắc Phục và đạo diễn Lê Hùng mời nhạc sĩ Phó Đức Phương viết nhạc cho vở kịch “Yêu trên đỉnh Phù Vân” của Đoàn kịch Hải Phòng. Đầu năm 1997, đạo diễn Trọng Khôi đặt hàng ông viết phần âm nhạc cho vở kịch “Thuyền lá”. Ca khúc chính trong vở kịch là bài “Chảy đi sông ơi”, kể lại một mối tình mặn nồng, cháy bỏng, nhưng gặp phải số phận bất hạnh đành lỡ làng, chia xa, dù đau khổ, đắng cay vẫn đợi chờ, hy vọng. Cả hai ca khúc sau đó đều có đời sống riêng và trở nên nổi tiếng đến mức, người ta không còn nhớ đến “nguồn gốc” thực sự của nó.

Vì sao trong các sáng tác của nhạc sĩ Phó Đức Phương lại có nhiều ý niệm về nước như: “Chảy đi sông ơi”, “Dòng sông ký ức”, “Lội dòng sông quê”, “Huyền thoại Hồ Núi Cốc”, “Nao nao Thác Bà”, “Hồ trên núi”? Ông lý giải: “Tôi mệnh thủy nên hướng về sông hồ như một lẽ tự nhiên. Cứ nhìn thấy sông và cây cối là lòng dịu lại. Tuổi thơ của tôi cũng gắn với những dòng sông quê mẹ, nên khi ra Hà Nội rồi thì “dòng sông ký ức” ấy vẫn chảy trong tâm trí. Nếu cứ ở quê thì chưa chắc, ý niệm về dòng sông của tôi đã mạnh mẽ và sâu sắc được như thế. Phải xa mới có sự nhung nhớ, nuối tiếc. Hơn nữa, nguồn gốc của người Việt là gắn với nền văn minh lúa nước, gắn với những dòng sông, nên trong ca khúc “Dòng sông ký ức”, các ca từ cứ thế tuôn ra như từ trong tiềm thức: Chảy mãi, chảy mãi trong lòng tôi/Con sông xưa ngọt ngào đến thế/Chảy mãi, chảy mãi trong lòng tôi/Ơi con sông thương nhớ đầy vơi”.

Minh Nhật