Nhọc nhằn cào hến mưu sinh

Hến có quanh năm, nhưng "rộ mùa" chủ yếu từ tháng 3 đến tháng 8 âm lịch. Tháng 3, sông cạn nước hơn, con hến qua một mùa mưa cũng sinh sôi nảy nở nhiều và đó là dịp để người làm nghề ven sông xứ Quảng nhộn nhịp một mùa làm thêm trên sông nước.

 

Làm hến là công việc mưu sinh từ lâu của những gia đình ven sông Tam Kỳ ở Quảng Nam. Có nơi cả làng cùng làm nghề này như làng Tân Phú (Tam Kỳ), Thạnh Hòa (Quế Sơn).

 

Hến nằm sâu dưới đáy sông nên công việc xúc hến khá vất vả, chỉ dành cho những người đàn ông. Để có thể "vào nghề", yêu cầu đầu tiên với người làm nghề là phải thạo bơi lội và giỏi chịu lạnh. Đồ nghề chỉ có một chiếc ghe nhỏ, một bàn cào bằng tre và vài chiếc rổ mắt thưa. Cào hến chóng mất sức do phải ngâm mình trong nước nên đi theo nhóm là lựa chọn hàng đầu của các "thợ cào".

 

Khi mang hến về, những người phụ nữ sẽ sàng sẩy lại cho sạch đất, sỏi, rong rêu. Công việc này tưởng đơn giản, nhưng rất tốn thời gian và công sức. Chị Trần Thị Ngạn, thôn Tân Phú cho biết: "Bùn bám trên vỏ hến chắc lắm, phải vừa sàng, vừa rửa mới sạch được. Công đoạn này phải làm đi làm lại cho đến lúc thật sạch mới mang bán, có khi làm từ 7 - 10 lần đãi rửa mới được".

 

Rửa, đãi sạch hến rồi đem vào lò nấu. Nấu xong bóc nhân, làm sạch nhiều lần trước khi đem "bỏ mối" cho các chủ quán bán hàng ăn. Vỏ hến được bán với giá 500 - 800đ/kg, ruột hến từ 7.000 - 10.000 đ/kg. Một buổi dầm nước trên sông, người làm nghề cào hến có thể kiếm được khoảng 30.000 - 50.000 đồng - một khoản tiền chẳng thấm vào đâu đối với những nguy hiểm và công sức người làm nghề nơi đây bỏ ra.

 

Đãi hến rất mất công sức.

Anh Nguyễn Xuân Nhớ, 45 tuổi, đã có thâm niên cào hến từ lúc đôi mươi chia sẻ: "Lội nước lâu, bị chuột rút là điều đáng sợ nhất đối với người làm nghề cào hến. Rồi cả những bệnh ngoài da khi phải ngâm cả thân mình dưới sông hàng tiếng đồng hồ, trong khi giá hến bán không được bao nhiêu. Trong làng đã có nhiều người, nhất là những người lớn tuổi phải bỏ nghề do thân thể trở nên tàn phế vì các bệnh xương khớp. Nhưng cha giải nghệ thì con tiếp tục bám nghề, rồi đến cháu nối nghiệp, bởi đó là cái nghề đã nuôi sống những con người nơi đây".

 

Anh Nhớ với một mẻ hến mới cào.

Thời gian gần đây, nạn hút cát trộm dưới lòng sông đã khiến cho những người làm nghề cào hến trong làng mất nghiệp. Lòng sông chảy yên bình tự bao đời, vậy mà nay bỗng dưng có những xoáy nước, những hố sâu bất chợt khiến nhiều thợ cào hến lâu năm kinh nghiệm như ông Bạch, ông Thịnh trong làng gặp tai nạn bất ngờ, phải từ bỏ nghề cào hến. Người dân làm nghề hến ở đây đã nhiều lần gửi đơn thư kiến nghị lên các ngành chức năng yêu cầu cấm các đơn vị hút cát dưới lòng sông. Thế như thư đi mà không có tin lại, và người dân vẫn cào hến với những thấp thỏm mong chờ.

Chị Lê Thị Nhàn, 41 tuổi bộc bạch: "Hồi trước kia chỉ cần cắm sào là có hến mang về. Bây giờ lòng sông lởm chởm những "hố tử thần", chỉ cần sơ sẩy một chút là có thể nguy hiểm đến tính mạng. Kiến nghị nhiều lần nhưng không thấy ai quan tâm nên người dân chỉ còn biết tự bảo vệ mình để giữ nghề cào hến."

 

Bây giờ những người cào hến như anh Nhớ, chị Nhàn, chị Ngạn và nhiều người khác trong làng phải đi xa hàng chục km, xuống tận làng biển Tam Thanh để cào hến mang về, trong khi nguồn hến tự nhiên đang dần cạn. Anh Nhớ cho biết thêm: "Rồi không biết sau này còn hến để cào nữa không. Bao đời nay người dân trong làng chỉ biết trong chờ vào con hến. Không còn làm hến nữa, biết trông cậy vào đâu...".