Những mẩu chuyện cóp nhặt tại “thủ phủ” ngựa bạch đất Bắc

"Thủ phủ" ngựa bạch

Tôi nhớ cách đây vài năm, trong một chuyến công tác vùng cao xứ Lạng, tôi may mắn được tham dự một phiên chợ giao dịch ngựa bạch và rồi thân quen với với một dân chơi trong nghề. Bên bếp lửa hồng, với chén trà nóng hổi giữa mùa đông giá lạnh như cắt da cắt thịt, tôi bị cuốn hút theo bởi những mẩu chuyện thú vị về loài động vật đặc biệt này.

Theo dân trong nghề, một con ngựa bạch tốt và chuẩn phải hội tụ được đầy đủ các yếu tố, có mắt thau đồng đỏ rực như than lửa vào đêm, móng trắng, môi trắng hồng, không có đốm đen, lông trắng cước…vv

Mới đây, thông qua những mối quan hệ quen biết, tôi được anh Dương Văn Trường (một dân chơi trong giới ngựa bạch) mời về ghé thăm làng Phẩm (xã Dương Thành, Phú Bình, Thái Nguyên), nơi được mọi người mệnh danh là "thủ phủ" ngựa bạch đất Bắc. 

Khác với những vùng đất chăn nuôi ngựa bạch tại Việt Nam mà tôi từng biết, xóm Phẩm không có núi đồi điệp trùng, với những đồng cỏ bát ngát, xanh mướt xa khuất tầm mắt, nơi đây là một vùng trung du với những quả đồi thoai thoải. Sở dĩ làng Phẩm khẳng định được danh tiếng trong giới chơi ngựa bạch trong vài thập niên qua, bởi nơi đây quy tụ được nhiều người am tường, hiểu biết về loài động vật đặc biệt này. Họ có đầy đủ kiến thức, kinh nghiệm để nhân giống, chăm sóc một con ngựa bạch vào loại tốt nhất hiện nay.

Ngựa Bạch được người dân làng Phẩm (Phú Bình, Thái Nguyên) chăn nuôi từ nhiều thập niên trở lại đây. Ảnh: NVCC

Chia sẻ với PV, anh Trường tâm sự, gia đình anh vốn đã có truyền thống chăn nuôi ngựa bạch từ hàng chục năm qua. Bên cạnh việc kế thừa, tiếp nối những giá trị, cũng như kinh nghiệm của các thế hệ đi trước, bản thân anh không ngừng trau dồi, học hỏi thêm kiến thức từ nhiều mô hình chăn nuôi ngựa bạch hiệu quả ở khắp các vùng miền trên cả nước. Hễ nghe bất cứ ở đâu hình thành trang trại ngựa bạch, có những phương pháp nhân giống, chăn nuôi mới độc đáo, anh Trường đều không quản ngại đường xá xa xôi, thời gian lẫn tiền bạc để tìm tới tận nơi tìm hiểu, học hỏi, giao lưu kinh nghiệm. Với đức tính niềm nở, chân thành, đi tới đâu anh Trường cũng được những người tiếp xúc yêu mến, quý trọng.

Theo anh Trường, việc nhân giống và chăn nuôi loài ngựa bạch đòi hỏi nhiều công phu, vấn đề cốt lõi là người làm nghề cần phải dành hết tâm trí và tình cảm cho chúng vì giống này rất khôn ngoan. Thức ăn cho ngựa bạch trên thực tế cũng không quá cầu kì, đa phần là cỏ mía thái nhỏ và cám trộn lẫn với nhau, nguồn nước uống cần phải sạch và đảm bảo vệ sinh. Ngựa bạch được đánh giá là loài động vật có sức đề kháng tốt, thích ứng được nhiều dạng thời tiết khác nhau. Tuy nhiên, một chứng bệnh mà ngựa bạch rất dễ mắc phải trong quá trình chăn nuôi là đau bụng, bởi lẽ chúng có ruột thẳng. Chính vì vậy, chủ nhân của ngựa bạch cần phải đặc biệt chú ý, lưu tâm, khi vật nuôi có những triệu chứng của căn bệnh trên cần ngừng cho ăn, tiêm thuốc liều cao và tránh vận động mạnh vài tiếng đồng hồ.

Với kinh nghiệm hơn 20 năm trong nghề, giờ đây gia đình anh Trường đang sở hữu một đàn ngựa bạch với số lượng lớn, giá trị lên tới hàng tỷ đồng.

Làng quê đổi thay nhờ ngựa bạch

Về với xóm Phẩm nói riêng và xã Dương Thành (Phú Bình, Thái Nguyên) nói chung hôm nay, chúng tôi cảm thấy vô cùng ngạc nhiên trước sự thay da, đổi thịt tới chóng mặt của một miền quê nghèo khó trước kia. Những ngôi nhà ngói cũ kỉ được thay thế bằng những biệt thự, nhà vườn khang trang nằm san sát. Nhiều hộ gia đình còn tự trang bị được xe hơi để phục vụ cho việc giao thương, đi lại.

Trao đổi với phóng viên Báo Gia đình và Xã hội, ông Nguyễn Văn Thành, Chủ tịch UBND xã Dương Thành cho biết, nghề chăn nuôi và chế biến các sản phẩm từ ngựa của xã Dương Thành manh nha từ những năm 80 của thế kỷ trước, tập trung chủ yếu ở 4 xóm: Phẩm 1,2,3 và 4. Năm 2011, từ 34 hội viên của Hội Chăn nuôi ngựa bạch làng Phẩm, người dân đã thành lập Hợp tác xã chăn nuôi ngựa bạch, thu hút hàng chục xã viên tham gia với hàng trăm con ngựa thịt và sinh sản. Tới năm 2014, làng Phẩm chính thức được đón bằng công nhận là Làng nghề chăn nuôi và chế biến các sản phẩm từ ngựa. Với lợi nhuận kinh tế cao từ ngựa bạch, rất nhiều hộ gia đình tại làng Phẩm nói riêng và xã Dương Thành nói chung đã đổi đời và giàu lên trông thấy.

Ngựa Bạch được xem là loài động vật quý. Ảnh:NVCC

Dẫn chúng tôi một vòng đi thăm quan các mô hình chăn nuôi ngựa bạch tiêu biểu tại làng Phẩm, anh Dương Văn Toàn, Phó bí thư đoàn thanh niên xã Dương Thành niềm nở thông tin, hiện tại làng nghề có tổng 54 hộ chăn nuôi, số lượng ngựa bạch cố định luôn duy trì trên 100 con, còn cao điểm thì gấp vài lần.

Ở làng Phẩm tồn tại 2 mô hình, một bộ phận gia đình chăn nuôi ngựa bạch sinh sản, phần còn lại là chăn nuôi ngựa bạch thành phẩm.

Đối với mô hình chăn nuôi ngựa bạch sinh sản, đòi hỏi nhiều công sức hơn của người làm nghề, từ khâu chọn ngựa cái có thân hình dễ mang thai, tới việc lựa chọn con đực để giao phối phải to khỏe, giống tốt. Ngựa cái trong thời gian mang thai sẽ có chế độ chăm sóc đặc biệt. Trung bình hằng năm, làng Phẩm có hàng chục con ngựa con chào đời. Một phần trong số chúng sẽ được chăm nuôi 6 tháng rồi bán với giá dao động từ 30-35 triệu đồng/con; phần còn lại sẽ để nuôi tới khi trưởng thành.

Còn đối với mô hình chăn nuôi ngựa bạch thương phẩm, người làm nghề sẽ phải đầu tư thời gian, đồng thời phải có trong tay số vốn lớn để đi các vùng miền gom ngựa. Sau khi tập hợp được một số lượng ngựa nhất định, họ sẽ kết nối với các thương lái giao dịch việc mua bán. Theo giá cả thị trường hiện nay, một con ngựa bạch trưởng thành dao động từ 60-70 triệu đồng/con.

Anh Trường bên cạnh một số sản phẩm từ ngựa Bạch

Trong nhóm chăn nuôi ngựa bạch thương phẩm, hộ gia đình anh Dương Văn Trường đang sở hữu đàn ngựa lên tới 50 con. Anh Trường chia sẻ thêm, năm 2020 do tác động của dịch bệnh COVID-19 nên các đợt giao dịch ngựa bạch của gia đình thưa cả về số lần và số lượng (mỗi lần từ 20-30 con). Những năm trước đó, số ngựa bạch mỗi lần gia đình anh giao dịch với các thương lái tới từ khắp nơi rơi vào tầm khoảng 100 con. Trung bình một năm, anh Trường đi hàng chục chuyến tới nhiều tỉnh thành như Lạng Sơn, Cao Bằng, Hà Giang để nhập ngựa bạch. Mỗi chuyến đi đều mang lại cho anh những cảm xúc, kỉ niệm khó quên.

Bên cạnh việc nhân giống và chăn nuôi ngựa bạch để bán buôn, làng Phẩm còn biết tới là nơi chế biến các sản phẩm từ loài động vật đặc biệt này. Hiện nay 2 sản phẩm là cao ngựa bạch và phổi ngựa bạch ngâm với mật ong đựng trong lọ là những đặc sản nổi tiếng của làng Phẩm được bày bán trên thị trường, có giá trị kinh tế rất cao.

Có thể nói "thủ phủ" ngựa bạch đất Bắc tồn tại và khẳng định được vị thế, danh tiếng hàng chục năm qua là nhờ vào những giá trị nội lực vốn có được vun trồng bằng sự chân thành, giữ chữ tín của người làm nghề nơi đây. Mong rằng, những ai có cơ duyên đặt chân tới đất Phú Bình (tỉnh Thái Nguyên) hãy một lần ghé thăm làng Phẩm.

Thắng Lê