Những ngày cuối năm trên rẻo cao Na Hang

Ngôi nhà sàn 3 gian mộc mạc của gia đình Kiên nằm trên lưng chừng đồi. Ảnh: B.Loan

Đến lớp 9 bỏ học lên nương vì nhà nghèo khó

Sau nhiều giờ di chuyển bằng thuyền giữa lòng hồ Thượng Lâm (huyện Na Hang), bến thuyền Yên Hoa dần hiện ra giữa màn sương trắng xoá. Dòng người hối hả xuống thuyền, tỏa đi khắp mọi nơi. Những ngày cuối năm này, nhiệt độ ở Yên Hoa khi nào cũng dưới 10 độ C, từ trẻ con cho đến người lớn đều run rẩy trong những chiếc áo dày cộp.

Trên cung đường ngoằn ngoèo dẫn lên thôn Khau Pồng (xã Yên Hoa), những chiếc xe máy bám đầy bùn đỏ chở hàng nặng nề di chuyển. Sau hơn 2 giờ đồng hồ chật vật với "ổ voi, ổ gà" và 30 phút đi bộ, chúng tôi có mặt tại nhà em Sằm Phùng Kiên (15 tuổi), cậu bé mắc chứng khuyết tật nghe, nói ở thôn Khau Pồng. Ngôi nhà sàn 3 gian được lợp bằng lá cọ của Kiên nằm riêng biệt trên sườn núi, bao quanh là những cây mận đang độ nở hoa trắng muốt.

Bị mắc bệnh từ lúc sinh ra, nên việc nghe và nói của Kiên là điều không thể so với những bạn bè cùng trang lứa. Trước đây, khi đang theo học lớp 9 tại Trường Phổ thông dân tộc bán trú THCS Yên Hoa, Kiên là một trong những học sinh vượt lên hoàn cảnh để lấy "con chữ", nhưng do gia đình quá khó khăn cùng với sự tự ti của bệnh tật, Kiên nghỉ học giữa chừng. Do đó, trong chuyến đi này của chúng tôi, còn có sự tham gia của một vài giáo viên để vận động Kiên trở lại trường học.

Sau câu chào hỏi, ông Sằm Văn Hiệu (bố Kiên) vội dẫn chúng tôi vào nhà và giới thiệu với bà nội của Kiên bằng tiếng Tày. Với chất giọng khàn đặc và mộc mạc của người vùng cao, ông Hiệu rót chén nước mời khách, rồi bảo Kiên vừa chạy đi đâu đó rồi. "Nó sinh ra đã khổ. Mấy hôm trước đi học, qua đoạn đường đang thi công dang dở thì nó bị ngã. Về nhà đau chân, nằm nghỉ rồi quyết định nghỉ học luôn. Thương nó nhiều lắm nhưng gia đình hoàn cảnh khó khăn quá, nó cũng tự ti nên không dám lên lớp. Mấy hôm nay, ngày nào nó cũng hộ mẹ làm đồng, lấy củi để nấu Tết", ông Hiệu bắt đầu câu chuyện.

Nhấp ngụm trà đặc quánh, khuôn mặt khắc khổ của người đàn ông "bất lực vì không lo được cho con học hành đầy đủ" tiếp lời: "Thực ra nó rất thích đi học. Nhưng nhà tôi nghèo quá, lại thêm đường sá xa xôi nên nhiều khi nó cứ chểnh mảng đến trường. Mấy hôm nghỉ học, ban ngày thì nó giúp bố mẹ làm việc đồng áng, tối đến lại mở sách vở ra xem. Có những hôm nó ra ám hiệu là nó nhớ lớp, nhớ các bạn mà tôi thấy thương".

Em Sằm Phùng Kiên (giữa) nhận món quà từ các thầy cô giáo trong nhà trường.

Trò chuyện với chúng tôi, có những khi giọng ông Hiệu chùng xuống, nước mắt chực trào. Ông bảo, từ khi sinh cậu con trai đầu lòng cho đến nay, đã 15 cái Tết và chỉ chờ câu nói bập bẹ của Kiên gọi bố, gọi mẹ, gọi bà mà chưa khi nào được nghe. Càng chờ đợi, càng xót xa, thất vọng. Mà không chỉ Kiên, con trai thứ hai và cô con gái thứ ba của ông Hiệu cũng bị khuyết tật bẩm sinh như người anh. "Dù giao tiếp bằng ký hiệu nhưng tất cả mọi việc trong nhà, kể cả việc đồng áng, Kiên đều rất thành thạo. Có những ngày bố mẹ xuống chợ hay lên rừng, việc nhà tôi đều phó mặc hết cho nó", ông Hiệu chia sẻ thêm.

Được biết, gia đình ông Hiệu là một trong những hộ đặc biệt nghèo của thôn Khau Pồng nên trong căn nhà lụp xụp của ông, tài sản quý giá nhất cũng chỉ là chiếc xe máy cũ kỹ đang dựng dưới chân đồi.

Cuộc trò chuyện giữa chúng tôi dừng lại khi Kiên về và thập thò ngoài cửa. Nghe tiếng gọi, Kiên nở nụ cười rồi e ấp đến bên thầy chủ nhiệm. Ông Hiệu bảo, đó là nụ cười hiếm hoi kể từ khi Kiên nghỉ học ở nhà. Còn với chúng tôi, nụ cười của Kiên trong vòng tay người giáo viên chủ nhiệm như đang xua tan đi sự giá lạnh của những ngày đông trên rẻo cao này.

Nỗi lòng của những giáo viên "cắm" bản

Thầy giáo Ma Đức Long trên đường vào nhà học sinh Sằm Phùng Kiên để vận động em quay trở lại trường học.

Là giáo viên chủ nhiệm của Kiên, thầy giáo Ma Đức Long (SN 1992, ở huyện Chiêm Hoá, tỉnh Tuyên Quang) hiểu rất rõ tính cách, cử chỉ từng học sinh của mình. Với anh Long, Kiên là một học sinh đặc biệt, bởi anh em Kiên cũng mắc chứng khuyết tật nghe, nói bẩm sinh. Kiên và Cúc (em gái Kiên) cùng theo học tại Trường Phổ thông dân tộc bán trú THCS Yên Hoa. Mỗi khi anh em Kiên biểu đạt được điều mong mỏi hay chủ động trò chuyện, thì không chỉ anh Long mà cả Ban Giám hiệu nhà trường cũng vui mừng khôn xiết.

Anh Long trải lòng: "Đây là chuyến vận động Kiên trở lại trường học lần thứ 2 của tôi và nhà trường. Kiên khá thông minh, học tốt nhưng do không thể nghe và nói nên tất cả các hoạt động trao đổi với Kiên đều thông qua chữ viết, hoặc thủ ngữ. Kiên viết ra giấy những điều muốn nói và đọc trên giấy những gì Kiên muốn nghe".

Với anh Long, để học sinh khuyết tật theo được chương trình học của lớp thì những học sinh ấy phải được bố trí ngồi cạnh các học sinh có học lực khá hoặc giỏi. "Ngay từ đầu năm học, Kiên đã được bố trí ngồi cạnh bạn lớp phó học tập. Thậm chí, ngoài thời gian học trên lớp, tôi sắp xếp một số em học sinh có học lực khá hỗ trợ, kèm cặp cho Kiên và các học sinh khuyết tật khác", anh Long cho hay.

Là thành viên Ban Giám hiệu nhà trường và thường xuyên đứng lớp, với anh Nguyễn Hồng Phong - Phó Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc bán trú THCS Yên Hoa, mối bận tâm lớn nhất không phải là những học sinh có học lực yếu, kém, mà chính là những học sinh mắc các khuyết tật bẩm sinh. Bởi với những học sinh khác, thầy giáo giảng bài tới đâu, học sinh có thể hiểu tới đó nhưng với học sinh khuyết tật thì phải kiên trì, nhẫn nại hơn. Có thể là giáo viên ghi chi tiết nội dung cần nói, cần giảng ra giấy, hoặc biểu đạt lại nhiều lần cho đến khi được hỏi lại mà những học sinh ấy gật đầu tỏ ý đã hiểu thì mới tạm an lòng.

…5h sáng một ngày cuối năm, khi tiếng trống điểm ngày mới vang lên và những thông tin về cách phòng, chống dịch COVID-19 bắt đầu được phát ra liên tục từ chiếc loa phát thanh ở đầu hồi nhà Ban Giám hiệu, cũng là lúc một ngày mới của hơn 200 học sinh tại Trường Phổ thông dân tộc bán trú THCS Yên Hoa bắt đầu.

Với các thầy, cô ở Yên Hoa, sau nhiều năm có mặt ở vùng cao để theo đuổi sự nghiệp giáo dục thì những nếp trường mái lá đơn sơ, hay những đợt gió lạnh lùa qua vách lớp xiêu vẹo đã không còn là mối bận tâm, lo lắng, mà với họ, những cuộc vận động học sinh trở lại trường học thành công hay những điều kỳ tích với các em học sinh khuyết tật mới là nỗi lòng đau đáu trên hành trình gieo "con chữ" nơi rẻo cao…

Bảo Loan

Cô giáo 9x ngày ngày gánh nước chăm học trò vùng cao thiếu thốn