Những thách thức có thể gặp phải khi xây dựng Đặc khu kinh tế Vân Đồn

Để ĐKKT Vân Đồn phát triển, Vân Đồn cần thu hút nhiều siêu dự án hơn nữa (Dự án Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn của tập đoàn Sungroup được đầu tư 7.500 tỷ đồng).

Đề án thành lập đơn vị HC-KT đặc biệt Vân Đồn đã được tỉnh Quảng Ninh nghiên cứu, chuẩn bị từ năm 2012. Sau khi Bộ Chính trị đồng ý chủ trương tại Thông báo 108-TB/TW ngày 01/10/2012, từ tháng 10/2012 đến tháng 12/2014, Quảng Ninh đã chủ động xây dựng đề án và tổ chức trên 60 hội nghị, hội thảo và các buổi làm việc lấy ý kiến các chuyên gia, nhà quản lý, nhà khoa học; tổ chức nhiều đoàn nghiên cứu, khảo sát, học tập kinh nghiệm trong và ngoài nước. Trên cơ sở đó, đã chỉnh sửa, bổ sung hoàn thiện đề án với tên gọi ban đầu là đơn vị HC-KT đặc biệt, sau đó đổi thành đặc khu kinh tế, xin ý kiến tham gia, thẩm định của các Bộ, ngành Trung ương và trình Chính phủ.

Vân Đồn có nhiều điều kiện thuận lợi để hình thành ĐKKT. Tuy nhiên, bên cạnh những chính sách mở, thông thoáng, điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên phong phú thì Vân Đồn cũng sẽ gặp phải không ít những khó khăn, thách thức. Điều này đã được dự báo cụ thể qua Đề án thành lập đơn vị hành chính – kinh tế đặc biệt Vân Đồn của UBND tỉnh Quảng Ninh. Dưới đây là một số thách thức đã được dự báo trước:

Tình hình kinh tế và diễn biến chính trị - an ninh trên thế giới và khu vực

Kinh tế thế giới khủng hoảng theo chu kỳ, phục hồi chậm, gặp nhiều khó khăn, thách thức và còn có nhiều biến động khó lường. Cùng với đó là những diễn biến phức tạp ở Biển Đông, hải đảo có ảnh hưởng tới phát triển kinh tế khu vực, làm cản trở tốc độ tăng trưởng nhanh và phát triển ổn định của nền kinh tế toàn cầu.

Hòa bình và hợp tác phát triển là xu thế lớn nhưng chủ nghĩa dân túy và chủ trương bảo hộ gần đây có xu hướng gia tăng, đặc biệt là ở Mỹ và Châu Âu (Anh, Pháp, Ý, Đức) vốn là các thị trường mục tiêu có vai trò ảnh hưởng lớn tới dòng chảy vốn đầu tư toàn cầu. Do vậy, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Đơn vị HC-KT đặc biệt Vân Đồn nói riêng và các đặc khu kinh tế nói chung sẽ ít nhiều bị tác động ảnh hưởng. Bên cạnh đó, nhiều quốc gia khác đang tích cực điều chỉnh chiến lược phát triển, tăng cường liên kết, vừa hợp tác, vừa cạnh tranh, nhất là trong thương mại, đầu tư, nhân lực, khoa học, công nghệ tạo nên bầu không khí cạnh tranh quyết liệt giữa các đặc khu và giữa các quốc gia.

Thách thức trong thu hút đầu tư

Hiện nay Vân Đồn đã lựa chọn được một nhà đầu tư chiến lược (Tập đoàn Sungroup) để cùng hợp tác đầu tư ngay từ giai đoạn đầu. Nhà đầu tư chiến lược này đã và đang vào đầu tư mạnh mẽ vào những dự án động lực, hạ tầng giao thông quan trọng tại ĐKKT Vân Đồn và tỉnh Quảng Ninh (như sân bay, bến cảng, khu phức hợp) với tổng vốn đầu tư ở thời điểm hiện tại đã lên tới 30.000 tỷ đồng (khoảng 1,5 tỷ USD) và còn tiếp tục. Tuy nhiên, để thực sự trở thành đô thị hiện đại, thông minh với dịch vụ, du lịch cao cấp, công nghiệp công nghệ cao thì Vân Đồn cần thu hút thêm nhiều nguồn lực đầu tư lớn khác. Do đó, thách thức và yêu cầu đặt ra cho Vân Đồn trong thời gian tới là phải thu hút được các nhà đầu tư lớn, hàng đầu thế giới để cùng tham gia đầu tư phát triển đồng bộ kết cấu hạ tầng, quản lý điều hành, sản xuất kinh doanh nhằm đạt được mục tiêu theo định hướng đã lựa chọn.

Áp lực về kết cấu hạ tầng giao thông, kỹ thuật, hạ tầng xã hội

Xuất phát điểm hệ thống kết cấu hạ tầng của Vân Đồn còn hạn chế và chưa thuận lợi. Quảng Ninh đang tập trung đầu tư hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông kết nối trong nước và quốc tế với Đơn vị HC-KT đặc biệt Vân Đồn. Nỗ lực này đòi hỏi vốn đầu tư lớn và phải triển khai thực hiện trong khoảng thời gian ngắn, đảm bảo kịp thời, tránh bỏ lỡ cơ hội phát triển và cạnh tranh của Vân Đồn trong khu vực.

Thách thức trong quá trình chuyển đổi thể chế kinh tế, thể chế hành chính

Việc thành lập Đơn vị HC-KT đặc biệt Vân Đồn là vấn đề mới và khó do thể chế đặc thù, cơ chế chính sách đặc biệt nên phải vừa làm, vừa học hỏi, vừa bổ sung điều chỉnh để hoàn thiện cho phù hợp với diễn biến tình hình thực tế. Điều này đòi hỏi tư duy, nhận thức phải được đổi mới, bắt kịp với những thay đổi đột phá của mô hình tổ chức, tốc độ phát triển vượt bậc của kinh tế, chuyển biến mạnh mẽ của xã hội. Hiện nay huyện Vân Đồn chưa phải là một đô thị phát triển, lĩnh vực, ngành nghề kinh doanh còn giản đơn, trình độ và nhận thức của cư dân còn hạn chế. Bên cạnh đó, việc thành lập đơn vị HC-KT đặc biệt ở Việt Nam nói chung có thể gặp phải một số luồng ý kiến khác nhau, ủng hộ hoặc chưa ủng hộ. Do đó, việc thay đổi nhận thức và tư duy sẽ là một thách thức không nhỏ để đảm bảo sự đồng thuận của nhân dân, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và có ý nghĩa quyết định đến sự thành công của Đơn vị HC-KT đặc biệt Vân Đồn.

Tác động tới một số lĩnh vực kinh tế - xã hội

Việc áp dụng các cơ chế, chính sách ưu đãi vượt trội sẽ tạo ra sự chênh lệnh vùng miền. Sự khác biệt về ưu đãi giữa trong và ngoài đơn vị HC-KT đặc biệt dễ phát sinh tình trạng buôn lậu, trốn thuế, gian lận thương mại gây thất thu cho ngân sách, ảnh hưởng tiêu cực tới thị trường.

Khi trở thành đơn vị HC-KT đặc biệt, Vân Đồn sẽ là môi trường sống và làm việc của nhiều người đến từ nhiều quốc gia khác nhau do vậy những giá trị văn hóa truyền thống có thể bị ảnh hưởng. Đồng thời, để đáp ứng nhu cầu phát triển, một bộ phận người dân sẽ bị thu hồi đất và phải chuyển đổi nghề nghiệp do đó dễ nảy sinh những vấn đề xã hội phức tạp cần giải quyết và quản lý tốt.

Thách thức trong bảo vệ môi trường, chống biến đổi khí hậu

Thách thức chung cho các khu kinh tế ven biển, trong đó có Vân Đồn đó là vấn đề môi trường, thiên tai, biến đổi khí hậu và nước biển dâng. Sự gia tăng dân số, doanh nghiệp, cơ sở sản xuất và khách du lịch cùng với quá trình đô thị hoá, công nghiệp hoá, gia tăng đột biến các nguồn chất thải là những thách thức lớn đối với công tác bảo vệ môi trường của Vân Đồn. Bên cạnh đó, luôn tồn tại những tiềm ẩn về thiên tai, biến đổi khí hậu và nước biển dâng đặt ra yêu cầu đối với chính quyền Đơn vị HC-KT đặc biệt Vân Đồn cần phải quản lý và kiểm soát chặt chẽ những rủi ro này.

Hoàng Long