NSƯT Hà Xuyên: Hiện tại bình an

Hỏi Hà Xuyên về cái tết, chị bảo năm nay thì tất bật với phim ảnh rồi, đành phải đi đặt bánh chưng ở tiệm làm bánh quen. Đó là món ăn luôn hiện diện trên bàn thờ và trong các bữa tiệc tết của gia đình chị. “Nó làm tôi nhớ đến quê nhà Thái Bình của mình”. Còn tết, chị không tốn tiền mua thức ăn, vì ăn chay cả ngày 30 và mùng một, chỉ tốn tiền mua hoa thôi. Nhà chị ngày tết có cả mai lẫn đào và cúc vạn thọ vàng rực ngoài hiên.

- Tôi vẫn còn nhớ rất rõ vai diễn của chị trong phim "Xa và gần". Ở tuổi 17, chị có cảm thấy đó là một cơ hội lớn và vì thế áp lực cũng rất lớn?

- Vai diễn đầu tiên của tôi – Hà trong Xa và gần — là một vai diễn gây được tiếng vang lúc bấy giờ. Tôi cảm thấy mình vinh dự, vì vừa mới vào nghề với vai diễn đầu tiên đã được hội Điện ảnh Việt Nam trao giải Diễn viên xuất sắc tại liên hoan phim lần thứ 13 tại Đà Nẵng. Tôi tới với vai này ở tuổi 26 chứ không phải 17. Tất nhiên vừa chân ướt chân ráo bước qua điện ảnh, gặp một vai chính có nhiều đất diễn thì đó là cơ may, là cơ hội lớn, muốn nói theo cách nào cũng được. Nhưng đó thật sự là một áp lực lớn, nhất là một diễn viên quá non nớt về tuổi nghề lại diễn với các diễn viên gạo cội thì ắt hẳn là không thể không bị khớp rồi…

Một kỷ niệm khó quên khi tham gia phim này, đó là khi tôi nhận kịch bản tôi cứ nghĩ là bên đoàn phim, đã đưa nhầm vì tôi được mời vào vai Hà mà sao khi đọc cột ngoài cùng tôi chỉ thấy tên những nhân vật là: “Lia, Toàn, Cận, Trung” mà không thấy tên Hà của mình đâu cả (tôi nghĩ cũng giống như kịch bản bên sân khấu, thường thì tên nhân vật hay để ngoài lề)… Khi tôi hỏi đoàn phim người ta giải thích với tôi đó là cách gọi các cỡ cảnh cho máy quay và tôi đã nhận được một tràng cười giòn giã cho sự ngây thơ và ngớ ngẩn của một diễn viên mới tò te như tôi…

- Quả là kỷ niệm với đời diễn thật đầy ắp. Nhưng nhiều người nói, vai Ngọc Mai của "Biệt động Sài Gòn" là một dấu ấn lớn trong đời diễn của chị. Còn với riêng chị thì sao?

- Nói như vậy cũng không sai vì cho tới giờ ấn tượng của khán giả với vai Ngọc Mai trong Biệt động Sài Gòn vẫn còn đậm nét. Thực sự tôi phải cám ơn đạo diễn rất nhiều vì ông đã đặt niềm tin vào khả năng diễn xuất của tôi trong khi ông cũng chỉ mới coi tôi trình làng trong Xa và gần mà thôi. Đây là một vai diễn khá nặng ký và ngược hoàn toàn với tính cách mà tôi thể hiện trong Xa và gần, nó cũng xa lạ với cuộc sống đời thường của tôi lúc đó. Không biết sao tôi lại can đảm thế khi dám nhận lời một vai diễn lớn đến như vậy. Cho tới giờ phim vẫn được trình chiếu mỗi năm và khán giả vẫn nhận ra tôi qua hình ảnh Ngọc Mai ngày đó. Tôi hiểu mình đã được đền bù xứng đáng cho những ngày lo lắng tới mất ăn mất ngủ và vắt kiệt sức lực trên trường quay.

- Trong sự nghiệp, chị thích vai diễn nào nhất? Vì sao?

- Tôi có một nguyên tắc là nếu đọc kịch bản mà tôi không cảm nhận được vai diễn thì tôi không bao giờ nhận, một khi đã không đồng cảm được với nhân vật thì làm sao dám đảm bảo vai diễn sẽ thành công? Nếu biết là thất bại mà cứ nhận vai thì trước hết tôi đã phụ lòng đạo diễn, sau đó là khán giả. Nguyên tắc của tôi, dù nhân vật nhỏ hay lớn, tôi luôn đầu tư cho vai diễn bằng mọi cách tốt nhất có thể, một phần là vì tôi yêu tất cả những vai diễn mà tôi đã nhận lời thể hiện...

- Chị từng nói, vai vợ Tư Lê trong "Lưới trời" làm chị day dứt và rất lâu mới thoát khỏi nhân vật. Đâu là sức ám ảnh mạnh mẽ của nhân vật này? Hay vì quá lâu chị mới có được một vai ưng ý?

- Thật sự đây là một vai rất khó khi thể hiện vì có quá ít đất diễn, một người vợ không thể gào lên khi đau khổ mà phải nuốt nỗi đau vào trong, chẳng biết tôi thể hiện thế nào mà kết thúc buổi chiếu ra mắt có rất nhiều người vợ, người mẹ tới cám ơn tôi và chúc mừng. Tôi đã bị stress khi phim đóng máy và phải mất khá lâu tôi mới thoát khỏi nỗi ám ảnh của nhân vật này.

- Vai diễn mới của chị trong "Đại gia đình" có gì đặc biệt? Rất lâu rồi không xuất hiện, vì sao chị lại nhận lời Phước Sang cho vai diễn dài hơi này?

- Tôi nhận đóng Đại gia đình vì đó là một kịch bản hay và nhân vật của tôi mang hình ảnh một phụ nữ Việt Nam điển hình, luôn xem gia đình là tất cả cuộc sống của mình.

Tôi vẫn xuất hiện đều đặn chứ không gián đoạn lâu, vì một khi đã là diễn viên điện ảnh thì ai cũng mơ ước được sống với nghề nghiệp của mình. Thời gian gần đây tôi cũng tham gia một số phim truyền hình, như Hướng nghiệp (phần I), Dollars trắng, Những chiếc lá thời gian, Lọ Lem thời @…

- Chị tham gia phim điện ảnh, rồi chuyển qua phim truyền hình. Chắc chắn cách làm xưa khác và cách làm phim truyện nhựa cũng khác với phim truyền hình dài tập. Nhiều diễn viên có kinh nghiệm diễn xuất thường ngần ngại với tốc độ quay “kinh hoàng” của phim truyền hình hiện nay, không biết chị có gặp trở ngại gì không?

- Phim truyện có sự cô đọng, đòi hỏi kịch tính hơn, cảnh quay phức tạp hơn với nhiều cảnh ngoại, nội được đầu tư thiết kế mỹ thuật phức tạp hơn, hình ảnh trau chuốt, lời thoại nghiêm ngặt và chặt chẽ. Trong khi phim truyền hình có tính dàn trải, nhiều trung cảnh, cận cảnh hơn và câu chuyện thường diễn ra trong bối cảnh nội. Lời thoại mang tính giao đãi nhiều hơn. Hiện nay phim truyền hình dài tập thường quay bằng hai máy, điều này thuận lợi cho diễn viên khi tạo được xúc cảm liền mạch của vai diễn, có bạn diễn diễn cùng sẽ dễ có cảm xúc hơn nhưng lại đòi hỏi người diễn viên phải nắm bắt tâm lý nhân vật và lời thoại thật chắc mới có thể diễn tốt được. Riêng tôi, nhờ trời tôi vẫn làm tốt vì sự đầu tư và chăm chút cho vai diễn là bản chất của tôi.

- Trong đời diễn của chị, đâu là giai đoạn chị thấy hạnh phúc nhất?

- Giai đoạn hạnh phúc nhất trong đời diễn của tôi là cảnh khán giả xếp hàng rồng rắn để coi Xa và gần, Biệt động Sài Gòn, Cô gái trên sông, Con thú tật nguyền… Chúng tôi được khán giả gọi bằng tên nhân vật mỗi khi coi xong phim chứ không phải tên thật của mình.

- Chị vào Nam từ khi nào? Có vì lý do đặc biệt nào chăng? Điều gì là khó khăn nhất khi chị nhập cuộc với cuộc sống ở đây?

- Tôi chuyển vào làm việc tại sở Văn hoá thông tin TP.HCM từ tháng 6/1976, lúc ấy mới tròn 20 tuổi. Chồng tôi là cán bộ tập kết, nên tôi theo chồng vào Nam thôi, không có gì đặc biệt. Khi mới vô Sài Gòn tôi bị hụt hẫng vì tất cả đều quá mới mẻ, cuộc sống giản dị nơi đất Bắc khá xa lạ với sự ồn ào của Sài Gòn lúc đó. Nỗi nhớ cha mẹ, nhớ anh chị em và nhớ bạn bè làm tôi hẫng hụt vì tôi vô đây bỏ lại tất cả ngoài đó mà. Thật tình thì tôi đã có ý nghĩ trở ra ngoài Bắc sau đó một năm và điều này hoàn toàn có thể thực hiện dễ dàng với sự giúp đỡ của ông trưởng đoàn Ca múa Thái Bình mà tôi là diễn viên múa soloist của đoàn. Nhưng tháng 9/1977 con gái tôi ra đời thì tôi bắt buộc phải ổn định cuộc sống và quen dần với nơi dừng chân mới như người ta thường nói “ở đâu quen đó”. Đến giờ thì chẳng bao giờ tôi nghĩ đến việc xa Sài Gòn nữa vì đã quá… quen, 33 năm rồi còn gì.

- Chị đã từng đổ vỡ trong hôn nhân khi tuổi đời còn rất trẻ. Đến giờ, mọi sự đã yên hàn, chị nhìn lại, thấy đó là một sai lầm hay đó là số mệnh?

- Chúng tôi chia tay vì hoàn cảnh, tôi không nói là sai lầm hay số mệnh vì khi mình quyết định lấy nhau thì lúc đó mọi chuyện rất đẹp cơ mà. Giờ đây, chúng tôi vẫn cùng nhau dạy dỗ con cái và nếu cần sự hỗ trợ trong cuộc sống thì chúng tôi vẫn ngồi lại cùng nhau. Nói chung mối quan hệ của chúng tôi vẫn tốt khi vừa giải quyết được những mối quan tâm chung vừa mừng cho nhau khi có cuộc sống riêng ổn định của mỗi người. Quan điểm của tôi – nói một cách hình ảnh – là hôn nhân được chia ra làm hai cột: được và không được. Nếu được bảy, không được ba thì quá tốt rồi. Còn 6 – 4 cũng vẫn tốt. 5 — 5 vẫn còn tốt. 4 – 6 thì tạm được (nếu vẫn còn có thể chịu đựng được nhau) nhưng nếu ĐƯỢC chỉ có ba, mà KHÔNG ĐƯỢC lên đến bảy thì đó là địa ngục rồi! Vậy tại sao lại cứ hành hạ nhau nhỉ? Theo quan niệm của riêng tôi, một khi cuộc hôn nhân không thể tồn tại thì đừng cố níu kéo vì sự giải thoát cũng là điều nên làm trong cuộc sống, cái chính là đừng nhìn nhau như kẻ thù mà hãy coi nhau như những người bạn sau khi đã đường ai nấy đi.

- Cuộc sống của chị hiện tại thế nào?

- Tôi sống một mình với hai con, một gái và một trai. Tôi rất hài lòng với cuộc sống hiện tại.

- Những người thân nhìn nhận việc trở lại phim ảnh của chị thế nào? Chị đi đóng phim, có gặp nhiều khó khăn trong việc thu xếp công việc gia đình?

- Chẳng có gì gọi là sự trở lại vì tôi vẫn làm phim đều. Năm 1991, ngay sau khi tôi sinh cháu thứ hai được hai tháng tôi đã bắt tay ngay vào làm phim Vết thù năm tháng.

- Đến tuổi này chị vẫn giữ được làn da đẹp và nhan sắc mặn mà...?

- Trong mắt bạn tôi vẫn được coi là mặn mà ư? (cười). Tôi mà nói ra lại bảo là phản khoa học mất… vì tôi không dám ăn sáng mà trên lý thuyết thì bữa ăn sáng là bữa quan trọng nhất trong ngày. Nhưng tôi mà ăn sáng đều đặn thì lên ký ngay và tôi cũng chỉ có khả năng nhịn được bữa ăn sáng một cách vô tư mà thôi, còn hai bữa trưa và tối thì không thể… Mỗi tháng tôi ăn chay bốn ngày. Khi không đi quay phim thì tôi tập thể dục bằng cách khiêu vũ tại câu lạc bộ Hướng Dương – cung văn hoá Lao Động, thỉnh thoảng tôi đi sauna và massage…