Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam: Tạo nhận thức sâu rộng về công tác dân số trong toàn xã hội

Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam cùng lãnh đạo Tổng cục Dân số và đại diện các vụ/đơn vị thuộc Tổng cục tại Lễ phát động Tháng Hành động Quốc gia về dân số và Ngày Dân số Việt Nam 26/12. Ảnh: Chí Cường

Dân số và Phát triển là vấn đề lớn, bao trùm

Ông Nguyễn Doãn Tú, Tổng cục trưởng Tổng cục Dân số (Bộ Y tế) cho biết, thời gian qua, công tác dân số đã đạt được nhiều thành tích quan trọng, đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của đất nước. Việt Nam đã duy trì thành công mức sinh thay thế trong suốt 13 năm qua. Cơ cấu dân số chuyển dịch tích cực. Dân số trong độ tuổi lao động tăng mạnh. Từ năm 2007, nước ta bước vào thời kỳ dân số vàng.

Bên cạnh đó, chất lượng dân số được cải thiện về nhiều mặt. Tuổi thọ trung bình tăng nhanh, đạt 73,5 tuổi năm 2018, cao hơn nhiều nước có cùng mức thu nhập bình quân đầu người. Tình trạng suy dinh dưỡng, tử vong bà mẹ, trẻ em giảm mạnh. Tầm vóc, thể lực người Việt Nam được cải thiện…

Tuy nhiên, theo Tổng cục trưởng Tổng cục Dân số, công tác dân số cũng đang gặp nhiều khó khăn, thách thức lớn như: Mức sinh chênh lệch đáng kể giữa các vùng, miền, tỉnh, thành phố; mất cân bằng giới tính khi sinh đã ở mức nghiêm trọng; lợi thế của dân số vàng chưa được khai thác hiệu quả, chưa có giải pháp đồng bộ.

Mặt khác, tốc độ già hóa dân số nhanh nhưng chưa có hệ thống giải pháp thích ứng; chất lượng dân số còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Trong khi đó, tổ chức bộ máy thiếu ổn định, chế độ đãi ngộ cũng như nguồn lực đầu tư cho công tác dân số còn thấp, chưa tương xứng với yêu cầu, nhiệm vụ mới...

Trước những thách thức trên, Nghị quyết 21-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về công tác dân số trong tình hình mới đã chỉ rõ: Tiếp tục chuyển trọng tâm chính sách dân số từ kế hoạch hóa gia đình sang Dân số và Phát triển. Công tác dân số phải chú trọng toàn diện các mặt quy mô, cơ cấu, phân bố, đặc biệt là chất lượng dân số và đặt trong mối quan hệ hữu cơ với các yếu tố kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh và bảo đảm phát triển nhanh, bền vững. Bên cạnh đó, Chiến lược Dân số Việt Nam đến năm 2030 vừa được Thủ tướng Chính phủ ban hành cũng dựa trên tinh thần quán triệt và triển khai đầy đủ Nghị quyết 21 về công tác dân số trong tình hình mới.

Tại Lễ phát động Tháng Hành động Quốc gia về dân số và Ngày Dân số Việt Nam (26/12), Phó Thủ tướng Chính phủ Vũ Đức Đam đã nêu rõ: Công tác dân số hiện nay không chỉ đơn giản là kế hoạch hóa gia đình, vấn đề sức khỏe bà mẹ, trẻ em hay sức khỏe của mọi người dân mà vấn đề Dân số và Phát triển hiện nay bao trùm hơn rất nhiều. Điều này thể hiện từ Nghị quyết 21-NQ/TW đến những văn bản sau này. Do đó, Phó Thủ tướng nhấn mạnh: "Công tác dân số của chúng ta phải được đổi mới rất căn bản".

Cần sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị

Theo Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam, hiện nay tại một số nơi, nhất là các đô thị lớn như ở TPHCM đã xuất hiện xu thế giảm sinh. Bên cạnh đó, Việt Nam cũng bước vào thời kỳ chuyển đổi cơ cấu dân số vàng sang già hóa dân số với tốc độ thuộc hàng nhanh nhất thế giới. Theo nghiên cứu của các nhà nhân khẩu học, nếu như một số nước, quá trình chuyển từ già hóa dân số sang dân số già kéo dài hàng chục năm thì ở Việt Nam, quá trình này chỉ kéo dài chưa tới 20 năm. Điều đó dẫn đến nguy cơ Việt Nam trở thành quốc gia dân số già trong tương lai không xa nếu không có những giải pháp thích ứng kịp thời.

Về chất lượng dân số, theo Phó Thủ tướng, điều này không chỉ nằm ở việc chăm sóc sức khoẻ y tế, thể chất mà người dân còn phải khoẻ mạnh về mặt tinh thần ở cả người cao tuổi lẫn người trẻ và trẻ em.

Để thực hiện những nhiệm vụ của công tác dân số, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam khẳng định, đây không chỉ là chức năng riêng của Bộ Y tế mà là công việc chung của cả hệ thống chính trị, chính quyền các cấp và từng người dân. Theo Phó Thủ tướng, Nghị quyết 21-NQ/TW về công tác dân số trong tình hình mới đã ban hành được 2 năm nhưng hiện chưa có một cơ cấu, tổ chức cần thiết để tất cả các bộ ngành phải vào cuộc, mà gần như được "khoán gọn" cho Bộ Y tế, Tổng cục Dân số…Do đó, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam cho biết, sắp tới Bộ Y tế sẽ phân công một Thứ trưởng trực tiếp phụ trách về công tác dân số. Và phải hình thành ngay một cơ chế điều phối liên ngành từ trên xuống dưới về công tác dân số trong thời gian tới.

Tại buổi Lễ phát động, Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam cũng trăn trở về việc hiện nay, nhận thức của các cấp chính quyền, của cộng đồng xã hội về công tác dân số chưa thật sự đầy đủ và sâu sắc. Chính vì vậy, nhiệm vụ quan trọng nhất thời gian tới là phải nâng cao nhận thức được về công tác dân số trong tình hình mới để thực hiện và đem lại hiệu quả tốt nhất.

Cũng theo Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam, khi đã thay đổi được nhận thức về Dân số và Phát triển, trên cơ sở Nghị quyết 21-NQ/TW cũng như Chiến lược Dân số Việt Nam đến năm 2030, nhất định chúng ta sẽ huy động được mọi nguồn lực trong xã hội, tập trung cho mục tiêu phát huy những lợi thế của dân số Việt Nam, phù hợp với xu thế mới để có quy mô, cơ cấu, phân bổ thật hợp lý cũng như chất lượng dân số thật cao.

Với chủ đề "Đồng hành cùng sự nghiệp Dân số và Phát triển vì sự phồn vinh của đất nước", Tháng Hành động Quốc gia về dân số và Ngày Dân số Việt Nam 26/12 năm nay nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cấp ủy Đảng, chính quyền, các ban ngành, đoàn thể và toàn xã hội về vai trò, tầm quan trọng của công tác dân số đối với sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước. Bên cạnh đó, tăng cường sự tham gia đồng bộ, tích cực, trách nhiệm của các cấp, các ngành, các tầng lớp nhân dân để hoàn thành mục tiêu về Dân số và Phát triển.

Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam mong muốn, sau Tháng Hành động Quốc gia về dân số năm nay, chúng ta sẽ tạo được những nhận thức sâu rộng trong toàn xã hội. "Không chỉ dừng lại câu chuyện quy mô, phân bổ dân số, giữa thành thị với nông thôn, không chỉ dừng lại ở sức khỏe mà thực sự làm sao để mọi người Việt Nam chúng ta đều được chăm sóc một cách tốt nhất", Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam nhấn mạnh.

Mai Thùy

Tập huấn công tác dân số trong tình hình mới