Ra mắt nhiều đầu sách giá trị nhân ngày Nhà báo Việt Nam

Tập sách “Làng báo Sài Gòn 1916-1930” là luận án tiến sĩ của tác giả Philipe M.F. Peycam, công trình nghiên cứu độc lập về báo chí Sài Gòn thời kì đầu Pháp thuộc.

Theo Sophie Quinn-Judge, tác giả cuốn sách Ho Chi Minh: The Missing Years: “Công trình miêu tả sinh động của Philipe M.F. Peycam tạo ra một đóng góp độc đáo vào lịch sử Việt Nam đương đại và các nghiên cứu về thuộc địa. Cho đến nay, chưa có công trình nào như vậy bằng tiếng Anh.

Những nghiên cứu trước đó về báo chí Việt Nam tập trung vào nhật báo cộng sản La Lutte và ít lấy mẫu một cách hệ thống về các ấn bản được người Pháp ủng hộ. Peycam cho chúng ta chân dung về các nhà báo, chủ bút, biên tập – những người, thường là cung cấp tài chính để duy trì, đưa các tờ báo ra với công chúng để thách thức hiện trạng.

Ông thận trọng sử dụng các báo cáo của mật vụ Pháp và làm sống lại những con người này cùng sự pha trộn khác thường của họ về chủ nghĩa lý tưởng Pháp và đạo đức giả thực dân. Khắc họa của ông về một trung tâm xuất nhập khẩu chủ chốt ở Đông Dương thuộc Pháp đang thay đổi nhanh chóng. Nhấn mạnh bản chất lai tạp của nền chính trị ở Sài Gòn bằng tình tiết hấp dẫn lôi cuốn.”.

“Hơn cả tin tức-Tương lai của báo chí” của Mitchell Stephens là một nghiên cứu độc đáo, đôi khi có tính phê phán về báo chí đương đại, cả trên mạng lẫn ngoài mạng Internet, và tìm thấy niềm hứng khởi cho một sự thấu hiểu hiệu quả và đầy khát vọng về nghề báo trong những ví dụ từ các bài báo và blog thế kỷ 21, đồng thời trong những hiểu biết chọn lọc về nghề báo thế kỷ 20 và các tác phẩm viết lách của Benjamin Franklin thế kỷ 18. Hầu hết nỗ lực xử lý cuộc khủng hoảng báo chí hiện nay nhấn mạnh vào công nghệ. Stephens nhấn mạnh vào tư duy và nhu cầu tư duy lại về báo chí đã từ là và có thể trở thành công việc gì.

“Báo quấc ngữ Sài Gòn thế kỷ 19” của nhà báo Trần Nhật Vy (báo Tuổi Trẻ) là tập khảo luận công phu về những tờ báo được xem là thủy tổ của làng báo Việt.

Đó là bốn tờ báo: Gia Định Báo, Thông Loại Khóa Trình, Nam Kỳ Nhựt Trình và Phan Yên Báo. Cả bốn tờ báo này đều đánh dấu sự nỗ lực của các bậc tiền nhân khi định hình một nền báo chí bản địa giữa lòng thực dân. Xuyên suốt tập sách là những kiến giả, tường minh hay những nghi vấn của tác giả được đặt ra trong suốt quá trình khảo sát, đầy tính phát hiện, sâu sát. “Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, sau Trương Vĩnh Ký, chánh tổng tài là Huỳnh Tịnh Của rồi Trường Minh Ký. Song qua nghiên cứu mặt báo, chúng tôi không tìm thấy Chánh tổng tài nào có tên như vậy. Đúng là ông Huỳnh Tịnh Paulus Của đã xuất hiện trên Gia Định Báo ngay từ những số đầu tiên và ông Trương Minh Ký từ những năm 1881, song trên những tờ báo còn lưu giữ được, các ông chưa hề có tên trong danh sách những người ‘phụ trách tờ báo.”. Hoặc như khi khảo sát Thông Loại Khóa Trình, tác giả đã phát hiện ra tờ báo này đã có tôn chỉ, mục đích rất hẳn hoi như các tờ báo hiện đại…

“Trận tuyến công khai giữa Sài Gòn” (Nhiều tác giả), là tập ký sự về báo chí và người làm báo đấu tranh trực diện chống kẻ thù ngay giữa sào huyệt của chúng. Liên tục, quyết liệt từ khi thực dân Pháp mới đặt ách đô hộ xứ này, báo cáo của Thanh tra Thuộc địa ngày 3/3/1898 đã phải than thở khi chúng đóng cửa Phan Yên Báo: “Họ (nhà báo) tấn công các quan lại và không kính nể mấy chánh quyền Pháp mà họ đã cố tình bêu xấu trước mắt người dân bản xứ…” cho đến “Ngày ký giả đi ăn mày, “Ngày báo chí và công lý thọ nạn” báo giới Sài Gòn đã nổi dậy cùng quân dân ta “Đánh cho Mỹ cút, đánh cho ngụy nhào”, làm nên ngày 30/4/1975 toàn thắng.

Nguyên Quốc/Báo Gia đình & Xã hội