Sinh viên trường tự chủ có nguy cơ thành “Chúa Chổm”?

Con đường vào đại học với những chi phí không nhỏ sẽ là gánh nặng đối với các gia đình có điều kiện kinh tế còn khó khăn. Ảnh: Chí Cường

Tự chủ là cứ phải tăng học phí?

Không chỉ Trường ĐH Kinh tế Quốc dân được “tự chủ” mà có tới 14 trường đại học được “tự chủ” về tài chính như: ĐH Hà Nội, ĐH Ngoại thương, Học viện Nông nghiệp Việt Nam, ĐH Kinh tế TPHCM… Hiện tại, hầu hết các trường này đều có mức học phí cao hơn so với những trường ĐH công lập chưa thực hiện “tự chủ” tài chính, mức học phí áp dụng tại những trường này cũng phổ biến từ 12-17 triệu đồng/năm (tùy từng khoa và từng trường).

Nếu áp dụng “kịch trần” hầu hết các trường ĐH công lập sẽ có mức thu học phí từ 12-17 triệu đồng/năm. Cụ thể, khi chi tiết số tiền hàng tháng, nhiều trường giải thích là còn thấp hơn cấp học mầm non (thực chất là so sánh với mầm non tư thục). Tuy nhiên, nếu tính theo lộ trình tăng học phí cho từ 4 - 5 năm học đại học, mỗi sinh viên trúng tuyển bắt đầu từ năm 2016 sẽ phải chi khoảng 70 - 90 triệu đồng thì mới có thể tốt nghiệp (theo lộ trình 2 năm tăng học phí 1 lần). Đó là chưa kể, nhiều sinh viên phải học lại, thậm chí “đúp”.

Có thể nói, việc tăng học phí của các trường ĐH tự chủ đều áp dụng theo lộ trình, được quy định trên khung học phí mà Chính phủ ban hành. Tuy nhiên, hầu như quy định của Chính phủ không hề bắt buộc các trường phải thu cao, mà chỉ áp dụng mức cao nhất để các trường không vượt khung. Thế nhưng, trong khi có trường chỉ tăng 70% so với khung trần học phí thì một số trường khác lại tăng tới mức gần kịch trần, điều này khiến sinh viên “sốc” vì mới chỉ qua một năm học mà học phí đã tăng tới 30% như ĐH Kinh tế Quốc dân đã thông báo.

Nhìn nhận một cách thẳng thắn, tự chủ tài chính là một chủ trương cho phép các trường ĐH công lập được xóa bỏ cơ chế bao cấp kìm hãm sự phát triển. Vì thế những trường được xã hội hóa trong công tác giáo dục, tăng cường hợp tác quốc tế… tăng học phí cũng là để tăng chất lượng, tăng thù lao cho đội ngũ giảng dạy của nhà trường. Tuy nhiên, bản chất của tự chủ tài chính không bao hàm thứ duy nhất là việc tăng học phí. Nếu chia cho 4 - 5 năm học, số tiền học phí chưa đến 100 triệu đồng cũng là mức chấp nhận được đối với nhiều gia đình kinh tế trên trung bình ở Hà Nội, song với các gia đình ở nông thôn, đây lại là con số quá lớn, chưa kể hàng tháng phải có thêm các khoản tiền ăn, tiền trọ… để gửi lên cho con cái ăn học.

Ra trường với gánh nặng nợ nần?

Trước việc áp dụng học phí cao, tăng mạnh theo… lộ trình, rất nhiều sinh viên là đối tượng trực tiếp của tăng học phí đã cảm nhận được rất nhiều khó khăn. N.T.H, sinh viên K57 (ĐH Kinh tế Quốc dân) chia sẻ: “Trường em có khá nhiều bạn gia đình khó khăn, ở vùng nông thôn, miền núi. Gia đình em cũng chỉ làm nông nghiệp, bố mẹ chỉ trông mong vào mấy sào ruộng, nuôi lợn, nuôi gà và đi làm thuê nên kinh tế khá eo hẹp. Những tưởng vượt qua khó khăn để theo học, cố gắng đi làm thêm phụ giúp gia đình. Đồng tiền làm thêm quá bèo, nhưng tiền ăn, tiền trọ hàng tháng cũng đã vài triệu đồng. Mới xong năm đầu mà bố mẹ đã phải chạy vay mượn rồi, đến lúc ra trường sẽ là món nợ lớn”.

Nhìn vào bảng học phí mới của trường, T.Tùng, cựu sinh viên của Trường ĐH Kinh tế Quốc dân không khỏi “sốc”. Tùng chia sẻ: “Em mới ra trường được hơn một năm, so với hồi em còn đi học thì trường đã gấp 4 - 5 lần học phí. Nếu như lúc đầu chỉ khoảng 70.000 đồng/tín chỉ, các năm có tăng, nhưng tính ra mỗi năm cũng chỉ khoảng 4 - 5 triệu đồng tiền học phí. Đến khi tốt nghiệp tổng học phí cũng chỉ khoảng 20 triệu đồng. Thế mà bây giờ các sinh viên đã phải nộp từ 12 đến 17 triệu đồng/năm tiền học phí. Mức tăng tới 30% khiến nhiều sinh viên phản ứng là điều dễ hiểu vì còn nhiều bạn gia đình khó khăn. Chưa kể, chi phí nhà trọ, ăn uống cũng tăng theo năm”.

“Em chưa biết chất lượng đã tăng cao hay chưa, nhưng nhìn chung bằng cấp của Trường ĐH Kinh tế Quốc dân cũng chưa nhiều sức hút các nhà tuyển dụng, cũng tương đương các trường khối kinh tế khác thôi. Do đó, sinh viên cần xác định ngay từ đầu là có chấp nhận được mức học phí này hay không? Nếu quyết tâm trong quá trình học thì sinh viên gia đình khó khăn sẽ phải nỗ lực rất nhiều để giành học bổng vì số lượng khá ít, bên cạnh đó phải làm thêm dù mức thù lao nói thật là rất thấp. Lúc ra trường phải nhanh chóng tìm cơ hội việc làm, để tự nuôi bản thân và trả nợ nếu có vay mượn”, T.Tùng đưa ra lời khuyên.

Lo lắng cho tương lai của mình, H.Hà, sinh viên Trường ĐH Ngoại thương chia sẻ: “Đâu chỉ có học phí, còn nhiều thứ khác buộc sinh viên chúng em phải chi tiêu như: Tiền ăn uống, đi lại, thuê trọ… Nếu cứ áp dụng mức học phí cao, tăng lên mức “kịch trần” như một số trường khác, em nghĩ mình sẽ phải tăng cường làm thêm ngày đêm, thậm chí cắt giảm chi tiêu ăn uống, sinh hoạt. Có khá nhiều sinh viên vay ngân hàng, vay của người thân… để lo chi phí mỗi tháng từ 4 - 5 triệu đồng kể cả học phí. Cứ đà này, chắc ra trường vài năm đi làm cũng chưa chắc trả xong nợ”.

Sẽ có những “trường nhà giàu”?

Trao đổi với PV Báo GĐ&XH trước việc một số trường tự chủ có mức học phí cao, tăng ở mức cao nhất so với khung trần, nhiều chuyên gia tâm huyết với giáo dục chia sẻ, họ cảm thấy rất buồn trước thực trạng các trường tự chủ tài chính đang chạy đua để tăng học phí. Các trường liệu có tăng chất lượng đào tạo để tăng học phí, cho dù họ có thực hiện theo đúng các quy định mà chưa xét đến yếu tố tác động tới sinh viên. Nhất là khi giáo dục bị coi như hàng hóa, không có chuyện mặc cả kỳ kèo, nhất là so sánh “tiền nào của nấy” để trấn an sinh viên.

Không đồng tình với cách áp đặt tăng học phí của một số trường ĐH tự chủ tài chính, TS Nguyễn Tùng Lâm, Chủ tịch Hội Khoa học - Tâm lý giáo dục Hà Nội chia sẻ, đối với các trường tự chủ tài chính, những sinh viên đang theo học tại trường thì lộ trình tăng học phí phải phù hợp với hoàn cảnh của sinh viên. Hoặc là không tăng hoặc là tăng ở mức thấp vì các em đã theo học, không thể bỏ trường này mà qua học trường khác. Để các em khỏi “sốc” và phản ứng quyết liệt, các trường phải công khai lộ trình, lý do của việc tăng học phí.

Theo TS Lê Viết Khuyến, nguyên Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học (Bộ GD&ĐT) cho rằng: “Nhiều gia đình có điều kiện kinh tế sẽ vẫn cho con vào học các ngành “hot”, vào trường có mức học phí cao. Nhưng xét rộng ra, nếu các trường này không có chính sách để hỗ trợ sinh viên thì xu thế đây sẽ trở thành các “trường chỉ dành cho con nhà giàu”. Theo đó, tăng học phí cần phải tính toán rõ ràng, xem xét kỹ lưỡng tác động tăng học phí tới người học, phù hợp với thu - chi của trường hay không? Đặc biệt, có các quỹ học bổng đảm bảo cho sinh viên đủ chi trả học phí, nhất là với những sinh viên khó khăn.

Sau một vài năm thực hiện thí điểm, có khá nhiều trường đại học được xây dựng đề án tự chủ tài chính và được cho phép thực hiện. Câu chuyện của một số trường có học phí cao, tăng hàng năm, chắc chắn sẽ không chỉ dừng lại ở một số trường. Bởi, nếu chủ trương này chưa được thực hiện một cách có kiểm soát, giáo dục công lập sẽ có hệ thống “trường nhà giàu” như nhiều người vẫn ví von. Ở thời điểm hiện tại, các thí sinh có thể lựa chọn trường theo học phí, nhưng rất có thể “làn sóng tự chủ tài chính” sẽ còn diễn ra ở nhiều trường khác nữa.

Quang Anh