Sửa đổi Luật Hôn nhân và Gia đình: Rộng cửa cho hôn nhân đồng giới

Hiện nay, pháp luật Việt Nam cấm những người cùng giới tính kết hôn.

 

Bộ Tư pháp đang lấy ý kiến một số ngành liên quan về việc sửa đổi, bổ sung Luật Hôn nhân và Gia đình, dự kiến sẽ trình Quốc hội cho ý kiến vào Kỳ họp thứ 6, Quốc hội khóa XIII. Một trong những vấn đề được quan tâm trong sửa đổi lần này là giới tính trong kết hôn và hạ thấp độ tuổi lập gia đình.

 

Cởi mở, tiến bộ

Về vấn đề kết hôn giữa những người cùng giới tính, theo ông Nguyễn Hồng Hải, Trưởng phòng Pháp luật Dân sự – Kinh tế (Vụ Pháp luật Dân sự – Kinh tế, Bộ Tư pháp) – đơn vị chủ trì lấy ý kiến về việc sửa đổi, bổ sung Luật Hôn nhân và Gia đình (HN- GĐ), việc thừa nhận hay không thừa nhận hôn nhân giữa những người cùng giới tính cần phải dựa trên đánh giá tác động của rất nhiều khía cạnh xã hội và pháp lý khác nhau: Quyền tự do cá nhân, sự tương thích với văn hóa, tập quán của xã hội và gia đình Việt Nam, tính nhạy cảm xã hội của vấn đề, hậu quả xã hội của quy định pháp luật...

Cũng theo ông Hải, Luật HN- GĐ hiện hành cấm kết hôn giữa những người cùng giới tính. Xét về góc độ pháp lý, Luật cũng chỉ cấm việc đăng ký kết hôn của những người cùng giới tính tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền. “Tuy nhiên, trong thực tiễn áp dụng pháp luật, quy phạm này dễ tạo ra cách hiểu việc tổ chức lễ cưới hoặc việc chung sống giữa những người cùng giới tính là trái pháp luật” – ông Hải nói. Thực tế tại nhiều nước cho thấy, pháp luật của họ không thừa nhận hôn nhân giữa những người cùng giới tính nhưng cũng không có quy định về cấm kết hôn giữa những người đồng giới.

Quyền bình đẳng, vừa là một quyền vừa là một nguyên tắc của luật nhân quyền quốc tế. Mọi cá nhân, không phân biệt giới tính, tôn giáo, sắc tộc, địa vị đều được quyền đó, trong mọi lĩnh vực của đời sống, kể cả lĩnh vực hôn nhân.

Nên giảm tuổi được kết hôn? Luật Hôn nhân và Gia đình ban hành năm 2000 quy định độ tuổi kết hôn của nữ từ 18 tuổi, nam từ 20 tuổi trở lên. Theo Bộ Tư pháp cho biết, trong quá trình lấy ý kiến phục vụ soạn thảo Luật Hôn nhân và Gia đình (sửa đổi), nhiều ý kiến cho rằng quy định về độ tuổi này đã không còn phù hợp, cần điều chỉnh theo hướng giảm, hạ tuổi kết hôn xuống 2 tuổi so với quy định hiện hành đối với cả nam lẫn nữ.

Về vấn đề này, Luật sư Dương Kim Sơn, Giám đốc công ty Luật TNHH TGT và cộng sự (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) cho rằng: “Xuất phát từ quan điểm về nhân quyền, tôi ủng hộ việc cho phép người cùng giới tính kết hôn. Việc Bộ Tư pháp lấy ý kiến các bên liên quan về việc giới tính trong kết hôn là một quan điểm cởi mở và tiến bộ. Bởi đây là hiện tượng có thật trong xã hội, chúng ta phải ghi nhận và thừa nhận hiện tượng đó, nó phù hợp với tiến trình phát triển của nhân loại. Hiện trên thế giới đã có khoảng 20 quốc gia và vùng lãnh thổ hợp pháp hóa hôn nhân cho người đồng giới và 44 quốc gia, vùng lãnh thổ đang áp dụng những chính sách bình đẳng tương tự. Vấn đề là chúng ta nên thể chế hóa thế nào để phù hợp với thực tiễn cũng như điều kiện văn hóa nước ta. Ta tiếp thu tinh hoa nhân loại, đặc biệt là pháp luật của những nước phát triển nhưng phải có quy định cụ thể để phù hợp với điều kiện của Việt Nam” – luật sư Sơn nói.

 

Không nên đánh đồng quan hệ…

Việc có nên bổ sung quy định giải quyết các vấn đề về tài sản, nhân thân, con cái sau chung sống của những người đồng giới, có ý kiến cho rằng, Luật HN – GĐ đã không thừa nhận hôn nhân đồng giới thì cũng không cần quy định, bởi nó đã được Luật Dân sự điều chỉnh. “Đứng dưới góc độ pháp lý, việc điều chỉnh như vậy là đúng nhưng dưới góc độ xã hội, không thể đánh đồng việc hình thành các quan hệ nhân thân, tài sản hoặc con cái giữa những người cùng giới tính như các quan hệ dân sự thông thường khác” – ông Nguyễn Hồng Hải nói.

Thực tế cho thấy, không phụ thuộc vào việc luật pháp có thừa nhận hay không thừa nhận, nhu cầu kết hôn hoặc chung sống như vợ chồng giữa những người cùng giới tính vẫn là một hiện tượng xã hội có thật. Việc sống chung này có thể làm phát sinh các quan hệ về nhân thân, tài sản, thậm chí về con cái (họ có thể nhận nuôi con nuôi). Tòa án đã gặp không ít khó khăn khi giải quyết các vụ việc tranh chấp tài sản của những cặp đôi đồng giới sống chung do chưa có cơ sở pháp lý cụ thể. Do đó, theo quan điểm của ông Hải, cần có các điều khoản quy định về hậu quả về nhân thân, tài sản, con cái giữa những người cùng giới tính có quan hệ chung sống như vợ chồng.

Còn theo luật sư Dương Kim Sơn, phải ghi nhận rạch ròi thì mới có thể tránh khỏi tranh chấp, nếu không sẽ làm khó cho cả tòa án lẫn đương sự. Hiện nay, việc phân chia tài sản riêng trước và trong hôn nhân, dù đã có quy định nhưng cơ chế hiện thực hóa chưa được thực hiện một cách bài bản. Pháp luật nhiều nước đã có sự quy định về tài sản sau chung sống, thậm chí có hợp đồng tiền hôn nhân, trong đó liệt kê cụ thể các tài sản đã có trước khi kết hôn, chung sống, cũng như quyền và nghĩa vụ của người tham gia hôn nhân. Vì vậy họ giải quyết các vấn đề phát sinh rất dễ.
Ông Lê Quang Bình, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Xã hội, Kinh tế và Môi trường (iSEE), đơn vị được lấy ý kiến góp ý cho Luật HN – GĐ (sửa đổi) cho rằng: Sự thừa nhận và bảo vệ của pháp luật đối với các quyền của người đồng tính, song tính và chuyển đổi giới tính không thể dừng lại ở những quy định về giải quyết hậu quả pháp lý của việc sống chung mà còn phải đảm bảo quyền bình đẳng của quan hệ đồng giới, như quyền có tài sản chung, quyền có con, quyền xin con nuôi, quyền thừa kế và các quyền khác mà pháp luật đang đảm bảo cho quan hệ (hôn nhân) khác giới.

 

Thu Nguyên