Thâm cung bí sử (146 - 1): Duyên nợ với xẩm

Trước khi vào bộ đội, Nam là đội trưởng Văn nghệ một phường ở Hà Nội. Anh biết đánh đàn ghi ta và hát khá hay các bài tiền chiến như “Đêm đông”, “Thiên thai”, “Suối mơ”, “Làng tôi” vv. Vì có chút tài lẻ nên Nam được đơn vị cử đi học một lớp binh vận. Làm binh vận với quân Tàu thì đương nhiên phải học tiếng Tàu. Khi vào bộ đội, Nam mang theo một cây đàn ghi ta và một cái đài cát séc. Những thứ đó tưởng chỉ để chơi cho đỡ buồn, không ngờ lại có ích cho công tác binh vận. Nam dịch các bài hát tiền chiến ra tiếng Tàu rồi hát và ghi âm vào băng cát séc, sau đó đấu vào loa nén 200W mở cho quân Tàu nghe. Quân Tàu cũng có người làm binh vận. Hắn nói tiếng Việt khá sõi: “Hát hay quá. Nghe nhớ gia đình quê hương”. Nam nói với Đại đội trưởng Ngọc: “Bước đầu như thế là tốt. Ai biết nhớ gia đình quê hương đều muốn được về nhà và không muốn chết ở đây”. “Cậu có biết hát xẩm không?”. “Em có nghe một vài lần nhưng chưa biết hát xẩm”. “Đưa đàn đây, tớ hát cho cậu nghe”. Và Đại đội trưởng Ngọc ôm đàn hát:

“Gió đưa kẽo kẹt cành tre

Em ngồi ngưỡng cửa bên hè quay tơ

Một đời được mấy giấc mơ

Chàng mơ chinh chiến, em mơ bóng chàng

Chàng đi giữ lấy giang san

Còn em xây đắp xóm làng quê hương”.

Nam há hốc mồm vì ngạc nhiên. “Đại đội trưởng hát hay quá. Những bài xẩm như thế này có thể dùng làm binh vận được”. “Tớ biết hát xẩm trong một lần về phép. Chuyến tàu hôm đó có một ông già hát xẩm. Ông ngồi bệt trên sàn tàu, ôm đàn hát cực hay. Tớ mê quá, mon men đến gần ông già và lẩm nhẩm hát theo. Tàu vào ga Nam Định mà tớ quên xuống tàu, đến ga Ninh Bình mới lộn trở lại. Hát xẩm không khó học lắm. Tất cả các bài thơ lục bát đều có thể hát thành xẩm. Hay dở quyết định ở tay đàn, phải vào đúng nhịp, đúng phách, nhất là những nốt trầm. Thêm nữa, xẩm phải hát từ trái tim chứ không hát từ cổ họng. Mấy ngày nghỉ phép đó, tớ dạy các bạn trẻ trong phố hát xẩm. Đêm nào cũng có hàng chục người đến học, trong đó có cô Như hát rất hay. Rồi chúng mình cưới nhau”.

(Còn nữa)

Tiểu phẩm của Khánh Hoàng