Tháng Tư, ai xuôi dòng Thạch Hãn…

Người lái đò Nguyễn Hùng đưa khách đến khu tưởng niệm chiến sĩ Thành cổ. Ảnh: Quang Thành

Dòng huyền thoại bình lặng, trong xanh

Đó là 4 câu thơ người ta thường nhắc khi đến Thành cổ Quảng Trị vì nó có sức ám ảnh bồi hồi khó tả khi xuôi dòng Thạch Hãn, cho dù chiến trường đã lắng mùi khói súng, bình yên đã trở lại.

Trưa giữa tháng Tư, nắng hanh vàng, người chèo đò kỳ cựu Nguyễn Hùng đưa chúng tôi sang sông. Khúc sông Tân Đức, Triệu Thành thời khắc ấy vắng vẻ khiến người đi đò có cảm giác thanh bình đến lạ. Sông Thạch Hãn thời điểm giao mùa, nước trong vắt và con thuyền đưa chúng tôi sang sông cứ nhè nhẹ trôi như lời dặn của nhà thơ Lê Bá Dương.

Cũng tại nơi chúng tôi ngồi đây, xưa kia biết bao nhiêu người nằm lại sau những chuyến vượt sông. Hồi ký của cựu chiến binh Trịnh Hòa Bình (Tiểu đoàn 5, Trung đoàn 95, Sư đoàn 325) viết: “Chúng tôi vượt sông Thạch Hãn để vào Thành cổ lúc 5 giờ chiều 31/8/1972. Lúc ấy trời đã tối. Mưa đầy trời và những đám mây như bay sạt qua đầu. Phía trước có tiếng đạn pháo nổ vọng lại trong ánh chớp nhì nhằng, báo hiệu cho biết đó là chiến trường. Có tiếng lao xao: “Nhan Biều”, “Bến vượt”… Mưa vẫn rơi, mỗi lúc một nặng hạt. Nước sông khá lạnh và chảy xiết. Mặt trận có vẻ gần hơn. Tôi đã nghe rõ tiếng đạn pháo và thấy ánh đèn dù thấp thoáng trong bóng mây. Ở phía Bắc và hướng thượng nguồn có những dây chớp sáng xa xa. Đó là chớp của B52 rải thảm”. Dưới bạt ngàn rong rêu chỉ cách bụng đò vài mét, biết bao nhiêu chiến sỹ đã nằm lại, hòa xương máu mình với sóng nước mênh mông.

Tôi hỏi ông Hùng đã có lúc nào bắt gặp hài cốt chiến sỹ chưa, ông Hùng lắc đầu bảo: “Khúc sông này có đến vài chục người ngày đêm lái đò, chài lưới, lặn sông bắt cá. Tôi chưa một lần chứng kiến hoặc nghe nói ai đó bắt gặp hài cốt chiến sỹ. Nước sông cuốn ra Cửa Việt cả. Hay là các anh muốn yên nghỉ nên không cho mình gặp?”.

Hai điều trăn trở dở dang của vị chỉ huy chiến dịch

Cố Đại tá Nguyễn Hải Như.

Mùa xuân vừa rồi, người chỉ huy bảo vệ Thành cổ Quảng Trị trứ danh năm xưa đã ra đi. Trên đường đến Quảng Trị, chúng tôi nhận được tin buồn từ Đại tá Trần Ngọc Long, Trưởng ban liên lạc Cựu chiến binh Trung đoàn 48 - Thạch Hãn, Trung đoàn chủ lực bảo vệ Thành cổ Quảng Trị. “Anh Nguyễn Hải Như, Tham mưu trưởng Ban chỉ huy bảo vệ Thành cổ và thị xã Quảng Trị mất rồi”, giọng Đại tá Trần Ngọc Long trầm buồn.

Biết ông đã nhiều tuổi, tuy nhiên thông tin đó cũng khiến tôi bất ngờ, buồn rượi và thấy nuối tiếc bởi những trăn trở của ông chưa thực hiện được.

Vậy là mùa hè này, vị chỉ huy chiến dịch bảo vệ Thành cổ Quảng Trị năm nào có thể trở lại Thạch Hãn nối lại mạch ngầm, gặp lại đồng đội ở bên kia thế giới. Sóng nước Thạch Hãn ì oạp vỗ vào mạn đò gợi lại câu chuyện mà Đại tá Nguyễn Hải Như kể cho tôi 3 năm về trước. Rằng, suốt 81 ngày đêm mùa hè đỏ lửa năm 1972, bom đạn địch cày xới hòng đánh sập Sở chỉ huy. Đại tá Nguyễn Hải Như kể: “Khi đó, thời tiết ở Quảng Trị nóng như thiêu, như đốt, người trong hầm chỉ huy thì đông, tạo nên hơi nóng hầm hập phả ra mấy cái cửa. Mỗi lần ngớt pháo của địch, anh em trong Sở chỉ huy lại lao ra sông Thạch Hãn để tắm, bởi hầm quá nóng”.

Hai điều trăn trở của vị chỉ huy vẫn dở dang khi ông đã về già. Điều thứ nhất, dấu tích của Sở chỉ huy chiến dịch đã bị xóa sổ. Sở chỉ huy chiến dịch bảo vệ Thành cổ và thị xã Quảng Trị trước đây là hầm rượu của tên tỉnh trưởng. Đại tá Nguyễn Hải Như cho biết, những ngày đầu “xây dựng”, để ngụy trang, cứ mỗi loạt đạn pháo của địch bắn vào thì công binh dùng mìn giật sập từng mảng tường của 2 tầng căn nhà tạo nên một tấm trần bê tông kiên cố. Bên dưới được đào thêm nhiều ngách hào và hầm trú ẩn. Hầm chỉ huy được chia ra làm nhiều ngăn. Có ngăn cho bộ phận thông tin, trinh sát, cảnh vệ, phẫu thuật và trực ban tác chiến. Nơi đây là đầu mối cuộc chiến khốc liệt 81 ngày đêm tạo nên khúc tráng ca của lịch sử.

Nhưng, Sở chỉ huy chiến dịch ngày ấy nay đã là Nhà văn hóa thể thao của thị xã. Ông lấy làm tiếc vì sự biến mất của chứng tích lịch sử, nơi mà kẻ thù đã trút xuống vùng đất không đầy 3km2 một lượng bom đạn tương đương 7 quả bom nguyên tử. Hồi đó, ông bảo: “Lẽ ra nên để lại căn hầm đó làm chứng tích. Thậm chí, chỉ cần cắm bia ghi vài hàng chữ: Nơi đây là Sở chỉ huy chiến dịch 81 ngày đêm bảo vệ Thành cổ”.

Điều trăn trở thứ hai, đó là một lần để ông và đồng đội có đầy đủ thời gian nói trọn vẹn về cuộc rút lui khỏi Thành cổ. “Tối 15/9, địch đã vào cả 2 góc thành. Sở chỉ huy họp và quyết định rút khỏi thị xã và Thành cổ theo thứ tự thương binh và những người ở xa đi trước, người ở gần đi sau và cuối cùng là vệ binh. Tôi ở lại cùng rút ra với bộ phận cuối cùng này”, Đại tá Nguyễn Hải Như kể lại giây phút rời khỏi hầm chỉ huy.

Tuy nhiên giờ đây, mong muốn đó của ông đã mãi mãi dang dở… Những chiến sỹ “tuổi đời 20” năm xưa cứ như những ngôi sao rụng dần, mang theo dần những pho sử sống về một thời sống, chiến đấu oanh liệt.

Quang Thành/Báo Gia đình & Xã hội