Thi hành luật bảo hiểm xã hội: Để nam-nữ bình đẳng khi…lĩnh sổ hưu

Hội thảo diễn ra ngày 12/3 tại Hà Nội. Ảnh: V.N

Nguyên tắc bình đẳng

Ông Bùi Sỹ Lợi, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội cho biết, hiện nay có khoảng 37 triệu người tham gia BHXH tự nguyện. Hàng tháng, mức đóng bằng 22% mức thu nhập tháng do người lao động lựa chọn; mức thu nhập tháng làm căn cứ đóng thấp nhất bằng mức chuẩn hộ nghèo của khu vực nông thôn và cao nhất bằng 20 lần mức lương cơ sở.

Dù tới 1/1/2016 Luật BHXH sửa đổi mới có hiệu lực thi hành nhưng những thách thức để triển khai luật một cách triệt để đã được nhìn ra từ lâu, trong đó có cả những vấn đề rất cũ như gian lận tuổi, nợ tiền bảo hiểm, sự chênh lệch mức đóng hoặc mức hưởng… TS Phạm Đỗ Nhật Tân, nguyên Vụ trưởng Vụ BHXH (Bộ LĐ,TB&XH) cho rằng, nếu nhận thức của người lao động và các đối tượng liên quan chưa đầy đủ thì có thể vẫn xảy ra hiện tượng thiếu trung thực trong kê khai, gian lận về số lượng đối tượng tham gia BHXH theo luật định và đóng không đúng, không đủ mức đóng theo quy định. Đây là tồn tại đã kéo dài trong một thời gian dài đặc biệt phổ biến ở khu vực ngoài nhà nước, các doanh nghiệp vừa và nhỏ mà từ lâu các cơ quan quản lý, cơ quan tổ chức thực hiện thiếu các công cụ quản lý, kiểm soát có hiệu quả.

Nói về bình đẳng, TS Nhật Tân nhận định, Luật đã đáp ứng tốt hơn quyền được tham gia và quyền được thụ hưởng BHXH của người dân vì mục tiêu an sinh xã hội của mọi công dân, thể hiện rõ các nguyên tắc bình đẳng giới. Cụ thể, luật đã điều chỉnh để đảm bảo tốt hơn quyền thụ hưởng BHXH trong chế độ thai sản kể cả lao động nam và nữ; điều chỉnh cách tính mức hưởng lương hưu của lao động nữ theo hướng giảm dần sự chênh lệch về mức hưởng giữa nam và nữ khi có cùng điều kiện tham gia như nhau.

Tuy vậy, theo ông Bùi Sỹ Lợi, lao động nữ vẫn khó nhận được mức lương hưu tối đa nếu không tăng tuổi nghỉ hưu. Ông Lợi phân tích: “Theo quy định của Luật BHXH sửa đổi, từ ngày 1/1/2018, mức lương hưu hàng tháng của người lao động đủ điều kiện nghỉ hưu được tính bằng 45% mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH tương ứng với số năm đóng. Cụ thể, lao động nam nghỉ hưu vào năm 2018 là 16 năm, năm 2019 là 17 năm, năm 2020 là 18 năm, năm 2021 là 19 năm và từ năm 2022 trở đi là 20 năm. Lao động nữ nghỉ hưu từ năm 2018 trở đi là 15 năm. Sau đó cứ thêm mỗi năm, người lao động được tính thêm 2%, mức tối đa bằng 75%”. Ông Lợi cho rằng tuổi nghỉ hưu cũng sẽ được thay đổi theo hướng tăng lên, nhưng tăng thế nào, lộ trình ra sao, đối tượng nào thực hiện trước thì còn phải nghiên cứu.

Hàng nghìn vụ kiện, người lao động vẫn thiệt

Về vấn đề bảo vệ quyền lợi của người lao động, ông Lê Trọng Sang - Ủy viên Đoàn chủ tịch, Trưởng ban Quan hệ lao động (Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam) cho biết: “Từ đầu năm 2014, Tổng Liên đoàn đã nhận được rất nhiều đơn, công văn và ý kiến phản ánh của người lao động, của các doanh nghiệp và các Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) tỉnh, thành phố về việc bất hợp lý trong việc đóng bảo hiểm xã hội theo mức lương cơ sở là 1.150.000 đồng nhưng khi giải quyết các chế độ bảo hiểm xã hội lại trên mức lương tối thiểu chung là 1.050.000 đồng”. Theo đó, cơ quan này đã có nhiều văn bản phản ánh ý kiến của người lao động, của doanh nghiệp và các LĐLĐ tới Chính phủ và các cơ quan chức năng và cho đến nay đã có văn bản của Bộ Lao động -TB&XH và BHXH Việt Nam để hướng dẫn giải quyết vướng mắc.

“Ngay cả cơ quan BHXH Việt Nam thì từ năm 2010 - 2013, đã khởi kiện trên 4.000 doanh nghiệp nợ BHXH ra tòa nhưng con số này vẫn còn ít so với các đơn vị vi phạm. Việc khởi kiện vẫn còn gặp khó khăn về thủ tục và thời gian nộp hồ sơ, nhưng điều đáng lo ngại hơn là nhiều doanh nghiệp sau khi tòa đã xử cũng không có tài sản đề thi hành án khiến khoản nợ BHXH cứ “treo” và quyền lợi của NLĐ thì vẫn không được giải quyết. Sắp tới Luật BHXH đã quy định tổ chức Công đoàn có quyền khởi kiện các doanh nghiệp vi phạm pháp luật BHXH ra tòa”, đại diện Tổng LĐLĐ Việt Nam thông tin.

Việt Nguyễn