Tiếp vụ xả 40 triệu m3 bùn ra biển Cát Bà: Hành trình kỳ lạ của đoàn thẩm định

Người dân lo ngại việc đổ bùn thải ở cửa biển sẽ tác động xấu đến môi trường.

 

Sau loạt bài “40 triệu m3 bùn sẽ xả ra di sản” được đăng tải trên Báo GĐ&XH, gần triệu người dân Hải Phòng thấp thỏm dõi theo sự vào cuộc của Hội đồng thẩm định đánh giá tác động môi trường ngày 28/7 vừa qua. Thế nhưng, chuyến thực địa đó khiến người dân hoài nghi về tính chính xác cũng như cách đánh giá tác động khi hành trình đến không đúng với yêu cầu khảo sát.

 

Cháy bên Đông, dập bên Tây

Đoàn Hội đồng thẩm định đánh giá tác động môi trường (viết tắt là ĐGTĐMT) lần này về Hải Phòng để thẩm định gồm 17 thành viên đến từ Bộ Tài nguyên và Môi trường. Dư luận được biết rằng, đây là các chuyên gia có kinh nghiệm xây dựng các công trình ngầm biển, nhất là các nhà khoa học có bề dày nghiên cứu về môi trường tài nguyên biển.

Trước đó, phương án xả 40 triệu m3 bùn ra biển trong dự án xây dựng cảng Lạch Huyện - Hải Phòng của JICA đã tạo thành luồng phản ứng dữ dội trong dư luận nên thành phần tham gia lần này, còn có nhiều nhà báo theo dõi sự vụ từ những ngày đầu. Cũng như rất nhiều người khác, các nhà báo đã được một phen bất ngờ vì cái hành trình “kỳ lạ” của đoàn thẩm định.

Cụ thể là, sau 45 phút “thị sát” trên bờ Nam Cát Hải để nghe đại diện Cục Hàng hải thuyết trình khu vực hút bùn (luồng Lạch Huyện) và khu vực dự kiến đổ bùn vào Nam Cát Hải ( phương án này đã bị loại vì không khả thi) thì cả đoàn Hội đồng ĐGTĐMT tạm nghỉ trưa. Đến hơn 14 giờ cùng ngày (28/7), Cục Hàng hải lại dẫn đoàn ĐGTĐMT ra biển bằng tàu cứu hộ còn nhóm phóng viên sẽ xuống xuồng cao tốc theo sau. Háo hức vì được thị sát tận nơi sẽ xả bùn (cách khu vực hút bùn luồng Lạch Huyện 16 km, cách Nam Cát Bà về phía Đồ Sơn 21 km), cả đoàn ai nấy đều hồi hộp. Vậy nhưng, thật bất ngờ, chiếc tàu cứu hộ hiện đại nhất Việt Nam chở đoàn ĐGTĐMT chạy thẳng một mạch về Hòn Dấu ( Đồ Sơn) trong điều kiện gió cấp 3, thời tiết mát mẻ, ít nắng khiến ai nấy cứ ngớ ra chẳng hiểu… đoàn đi đâu? Tàu cập bến Hòn Dấu lúc 15h15 phút chiều, còn khá sớm so với lịch trình ban đầu.

 

Không cần thiết phải… ra tận nơi?

Nhận thấy có nhiều uẩn khúc, nhóm phóng viên tiếp cận phỏng vấn đại diện Cục Hàng hải về hành trình kỳ lạ thì được biết  “Chúng tôi có hải đồ, có định vị rồi, không cần thiết phải ra tận nơi. Còn sau này nếu Hội đồng ĐGTĐMT muốn ra nữa, chúng tôi sẽ bố trí tiếp”(?!)

Thay cho việc đưa đoàn thẩm định, đánh giá tác động môi trường đến khu vực xả 40 triệu m3 bùn ở biển Cát Bà để các chuyên gia “tác nghiệp” thì Cục Hàng hải Việt Nam cùng JICA Nhật Bản lại dẫn đoàn từ Nam Cát Hải đi thẳng về… Đồ Sơn. Mà con đường này, còn cách nơi xả bùn hơn 15km về hướng Đông Nam! Có người cho rằng, chuyến đi thực địa của đoàn đã không đạt hiệu quả, thậm chí làm tốn tiền của Nhà nước.

Còn trả lời câu hỏi của các phóng viên về sự ô nhiễm môi trường nếu xả 40 triệu m3 bùn ra biển, ông Na-Ka-Ô, trưởng đoàn nghiên cứu JICA Nhật Bản cho biết: “Đây là vật liệu bùn. Vật liệu này không phù hợp cho việc tôn tạo(?!). Do vậy dự án này muốn dùng để tôn tạo thì cần phải dùng đê bao để chứa. Nhiều người lo ngại việc đổ bùn thải ở cửa  biển sẽ tác động xấu đến môi trường sinh thái. Nhưng thế giới đã làm cái này, chúng tôi đã tính toán theo mô hình, đồ án, việc đổ bùn không ảnh hưởng đến Đồ Sơn, Cát Bà, vì khu vực ảnh hưởng chỉ có bán kính 10km2”. Tuy nhiên, khi phóng viên hỏi: “Việc xây dựng đê bao tại KCN Nam Đình Vũ để sẵn sàng chứa bùn đang triển khai với số tiền hơn 1.000 tỷ đồng (đã giải ngân 36 tỷ) và việc xả bùn ra biển sẽ chiếm diện tích dưới đáy biển 40 km2 với độ dày là 1m thì tại sao ông lại giải thích chỉ ảnh hưởng môi trường có 10 km2?” Đến câu hỏi này, ông Na-Ka-Ô đã không trả lời mà chạy nhanh về phía ô tô để đi… ăn cơm?!

 

Những câu hỏi bỏ ngỏ

Điều đáng buồn nhất là Cục Hàng hải Việt Nam dẫn Hội đồng ĐGTĐMT đi thực địa bằng tàu cứu hộ - con tàu này có đầy đủ thiết bị hàng hải như: Đo độ sâu từng vị trí đến tận đáy biển; xác định chính xác khu vực ( diện tích) đổ bùn; độ dày lớp bùn khi đổ; tính toán các dòng hải lưu (cụ thể ở đây là cửa sông Văn Úc, cửa Lạch Tray, cửa Nam Triệu), lấy mẫu, v.v... Với thiết bị hiện đại như vậy, nhưng vì sao Cục Hàng hải Việt Nam lại lãng phí không đưa Hội đồng ĐGTĐMT ra đến tận khu vực xả 40 triệu m3 bùn? Các nhà chuyên môn, các nhà khoa học sẽ lấy đâu dữ liệu thực tế trên biển và đáy biển để có căn cứ tính toán, phản biện phương án đổ bùn ra biển của JICA là không ô nhiễm môi trường?

Có rất nhiều những câu hỏi mang tính sống còn với môi trường biển vẫn bỏ ngỏ chẳng ai trả lời như: Với 40 km2 diện tích của mặt bùn dưới đáy biển và độ dày lớp bùn là 1m thì âm so với mặt biển khi có bão là bao nhiêu mét (từng vị trí)? Nhất là tại thời điểm thực tế (năm 2012), độ cao sóng, bước sóng là bao nhiêu mét so với đáy biển - vì mỗi năm dữ liệu này có sự khác nhau? Để tính khi có bão cấp 10- 12, bùn có bị bồi lắng trở lại luồng Lạch Huyện? Để từ đó tính toán độ quét của sóng xuống đáy biển là bao nhiêu mét? Độ lý - hóa của bùn (độ độc hại) ra sao?… Phải chăng, tất cả phải dựa vào tính toán theo mô hình, đồ án mà ông Na-Ka-Ô, trưởng đoàn nghiên cứu JICA Nhật Bản đã đưa ra? Nếu vậy, cần một đoàn các nhà khoa học, các chuyên gia về biển đi thực địa để làm gì cho tốn kém tiền của Nhà nước?

Dư luận cũng băn khoăn rằng, với trách nhiệm và năng lực của Cục Hàng hải Việt Nam như hiện nay, có nên để đơn vị này tiếp tục làm chủ đầu tư dự án nạo vét bùn luồng Lạch Huyện - một dự án thuộc nhóm A (trong đó có phương án hút bùn đổ… ra biển) khi mốc thời gian của việc đánh giá tác động môi trường đáng lẽ phải hoàn tất từ cuối tháng 5/1012, để bảo đảm tiến độ xây dựng cảng Lạch Huyện?

 

Dương Đăng Thùy