TP Hồ Chí Minh: Rác xây dựng đang “giết” môi trường sống

Rác thải sinh hoạt “góp phần” làm tắc dòng chảy trên kênh Tàu Hủ (quận 8). Ảnh: Q.Đ

Cha chung không ai khóc!

Trên toàn địa bàn TPHCM có khoảng 3.268 tuyến sông, kênh, rạch với tổng chiều dài hơn 5.000km, nhưng có đến 4 đơn vị cùng quản lý. Bao gồm: Khu quản lý thủy nội địa quản lý 112 tuyến, dài khoảng 975 km; Sở NN&PTNT quản lý 2.247 tuyến, dài khoảng gần 3.000km; Trung tâm chống ngập quản lý 680 tuyến, dài khoảng 845km. Số còn lại, UBND quận huyện quản lý là 229 tuyến, dài khoảng 331km.

Bất cập hơn, 4 đơn vị trên chỉ quản lý khai thác, sử dụng và cấp phép xả thải ra sông, kênh rạch, còn chất lượng nguồn thải không đảm bảo yêu cầu thì lại do… Sở Tài nguyên và Môi trường (TN&MT) chịu trách nhiệm. Điều này dẫn đến thực tế là Sở TN&MT không nắm rõ đối tượng xả thải vào nguồn nước, nên không thể lên kế hoạch thanh, kiểm tra định kỳ. Hơn nữa, việc vi phạm xả thải của người dân xuống hệ thống kênh rạch hiện nay rất phổ biến, dù Luật Bảo vệ môi trường cũng đã có quy định xử phạt nhưng chưa thể thực hiện được vì Luật không xác định rõ lực lượng chức năng thanh kiểm tra và xử phạt… Bên cạnh đó, đã từ lâu, không còn kinh phí để thực hiện công tác vớt rác kênh rạch, ngoại trừ một số đoạn của kênh Tàu Hủ-Bến Nghé và Nhiêu Lộc-Thị Nghè. Điều này đã khiến cho lượng rác trên hệ thống kênh rạch ngày càng dày đặc.

Chưa kể, mỗi cơ quan có chức năng khác nhau nên trách nhiệm quản lý cũng rất khác nhau. Ngoại trừ Sở TN&MT và UBND các quận, huyện có chức năng kiểm soát, xử lý trường hợp xả thải gây ô nhiễm môi trường kênh rạch. Các cơ quan còn lại chỉ có chức năng quản lý khai thác, sử dụng và cấp phép xả thải ra sông, kênh rạch. Điều này dẫn đến thực tế là Sở TN&MT và UBND quận, huyện có quyền xử phạt những tổ chức, doanh nghiệp có hành vi vi phạm môi trường nhưng không nắm rõ có bao nhiêu đối tượng đang được… cấp phép xả chất thải vào nguồn nước(?!). Còn trung tâm chống ngập có trách nhiệm đầu tư hệ thống xử lý cải thiện nước kênh rạch nhưng lại không có chức năng kiểm soát ô nhiễm đầu nguồn. Sở NN&PTNT có chức năng khai thác, sử dụng nguồn nước phục vụ thủy lợi, cấp phép xả thải cho các doanh nghiệp có hệ thống dẫn chất thải ra kênh phục vụ thủy lợi nhưng cũng chỉ dừng tại đó. Trường hợp phát hiện kênh, rạch ô nhiễm thì chỉ có thể “nhờ” Sở TN&MT phối hợp xử lý. Riêng đối với hành vi xả rác thải ra kênh rạch thì Luật Bảo vệ môi trường cũng đã quy định mức xử phạt từ 300.000 đồng -500.000 đồng/hành vi, nhưng lực lượng chức năng nào sẽ thực thi quy định này thì chưa rõ(?). TPHCM cũng đã có quyết định và chỉ thị tăng cường công tác quản lý đối với sông, suối, kênh rạch. Nhưng cho đến nay, trách nhiệm chính thuộc về cơ quan, ban, ngành nào lại không rõ, nên việc thực hiện gần như không có? Rối trong quản lý khiến hoạt động cải thiện chất lượng nước kênh rạch bị bỏ rơi.

Nhiều dự án đã giết chết kênh rạch

Tốc độ đô thị hóa tại TP HCM diễn ra nhanh chóng, trong khi các kênh rạch nội thành bị che lấp bởi hàng trăm tấn rác thải do người dân vứt ra, tạo thành tầng tầng, lớp lớp chặn ngang dòng chảy dẫn đến ô nhiễm nước cục bộ và ngập úng mỗi khi có triều cường, mưa lớn. Theo Trung tâm Chất lượng nước và Môi trường (Phân viện Quy hoạch khảo sát thủy lợi Nam Bộ), nước kênh rạch TPHCM đã bị ô nhiễm nặng. Các thành phần như BOD5 (nhu cầu ôxy sinh học), COD (nhu cầu ôxy hóa học), hàm lượng amoni (NH4) cao gấp 10 lần, nitrit (NO2) gấp 100-250 lần tùy vào quy chuẩn áp dụng cho nước mặt thông thường hay cho nước mặt với mục đích bảo vệ đời sống thủy sinh. Chỉ tiêu vi sinh, hàm lượng chất thải rắn lơ lửng, kim loại nặng… đều vượt tiêu chuẩn gấp hàng trăm lần cho phép.

Thực tế, tại rất nhiều khu dân cư sống dọc hệ thống kênh rạch ô nhiễm cho thấy, đời sống người dân rất khổ. Toàn bộ trang thiết bị trong nhà đều bị hoen gỉ vì không khí độc hại. Nước bẩn từ hệ thống kênh rạch theo thuỷ triều, hoặc mưa lớn dâng tràn vào nhà khiến nhà cửa khu vực này luôn trong tình trạng ố vàng. Đáng lo ngại nhất là hệ thống kênh rạch của TP HCM  đang bị biến thành những điểm ẩn chứa đủ các loại dịch bệnh. Khu vực quận 8 và quận 4 thường xuyên hứng chịu dịch bệnh sốt xuất huyết, tay chân miệng, đau mắt vì môi trường sống ô nhiễm.

Đi một vòng các quận, huyện như quận 2, quận 7, quận 9, Nhà Bè, Bình Chánh... dễ dàng nhận thấy nhiều dự án như khu dân cư, khu đô thị lấn diện tích của nhiều khúc sông, kênh rạch trên địa bàn.

Còn tại các dự án đô thị của Công ty Đại Quang Minh (quận 2), đại diện chủ đầu tư phân trần: “Đất này không nằm trong khu quy hoạch dự án của công ty, chúng tôi đang xin phép UBND quận để xây công viên nhưng khó quá, hiện tại vẫn chưa được cấp phép”. Rồi tại quận 2, người dân trồng lúa lấy nước từ con kênh gần đó, bỗng nhiên hóa “đen thui” tay chân chỉ sau vài giờ… lội ruộng. Phòng TN&MT quận này đã xuống lấy mẫu nước kiểm nhiệm nhưng đến nay vẫn chưa tìm ra nguyên nhân gây tay chân bị đen, nổi mẩn ngứa, kỳ cọ cách gì cũng không hết (?). Hay chuyện cá chết hàng loạt vào cuối tháng 5 vừa qua trên kênh Nhiêu Lộc-Thị Nghè, do nước bị ô nhiễm nặng khi nắng gắt là một minh chứng.

Quốc Định/Báo Gia đình & Xã hội