Tuổi thơ không bạn chẳng được đến trường

Cô bé Vừ Thị Dính bị mù do không có điều kiện đi khám. Ảnh: P.V

Anh mù chữ, em mù mắt

Người Hà Giang gọi xã Sủng Là là “ốc đảo”, bởi đây là thung lũng nằm gọn trong cao nguyên đá Đồng Văn. Thung lũng này đã được chọn làm bối cảnh cho bộ phim nổi tiếng “Chuyện của Pao”. Đến đây, người ta nhớ đến một cô Pao xinh đẹp giữa những cánh đồng hoa cải. Nhưng những điều thơ mộng đẹp đẽ trong phim ảnh đó qua nhanh bởi cái thực tế khốn khó thường trực với những người dân nơi đây.

Ngôi nhà của ông Vừ Chá Sì lọt thỏm giữa rừng núi trập trùng. Bản Lao Xa là nơi xa nhất của Sủng Là, chỉ cách đường biên giới 2km về phía Bắc. Ông Vừa Chá Sì có 4 người con. Con gái đầu của ông đã đi lấy chồng. Đứa thứ hai bị thần kinh. Vừ Thị Chở là con thứ 3 năm nay 6 tuổi. Con gái út mù cả hai mắt. Những đường máu đỏ chực tứa ra từ đôi mắt đứa trẻ cứ ám ảnh chúng tôi. Bà Sì (vợ ông Sì) cho biết, con gái út của ông bà tên là Vừ Thị Dính, 4 tuổi, bị mù hơn 1 năm nay. Lòng chúng tôi quặn thắt khi bà Sì cho biết, 3 năm đầu đời, mắt của Dính bình thường. “Ban đầu, mắt Dính có một chấm đỏ ở giữa con ngươi. Nghĩ đau ít hôm là khỏi, ít hôm sau máu tươi tứa ra từ hai mắt và Dính không còn nhìn thấy gì nữa”, bà Sì nói. Bà bảo không có tiền đưa con đi khám, làm mắt Dính bị mù hẳn.

Nhìn em Vừ Thị Dính nhỏ thó, còi cọc và với đôi mắt hỏng cuộc đời coi như đã đóng sập cửa lại. Em ngồi thu lu trong góc nhà, sợ tiếng người lạ, tay bấu chặt người mẹ, xót xa cho em.

Nhà có 4 người con, hai đứa mắc bệnh cần được chăm sóc nhưng trong ngôi nhà vách đất giữa núi rừng này thường xuyên vắng bóng ông Sì. Bà Sì cho biết chồng bà thường sang Trung Quốc làm thuê. Có lúc chồng bà đi 10 ngày, có đợt đi liền vài tháng. Bà ngày nào cũng phải lên nương trồng ngô, lấy củi nên cũng không chăm sóc được con. Ở nhà, đứa anh thần kinh bỏ đi hoang, hai chị em trông nhau. Trong lúc người chị hái cỏ thì đứa em mù lòa bò lổm ngổm bốc đại miếng gì đó rơi dưới đất cho vào miệng nhai rồi phun ra phèo phèo. Tuổi thơ của các em quá cơ cực, lấm lem đất cát.

“Đường đi học xa lắm. Đi bộ nửa ngày đường. Hôm học hôm không, ở nhà trông em giúp mẹ là chính”, Vừ Thị Chở lí nhí trả lời chúng tôi. Tuy ở tận trong thung sâu nhưng đường rải bê tông từ điểm trường Lao Xa đã đi qua nhà, nhưng vì hoàn cảnh làm cho Chở không được đến trường đều đặn.

Trời lạnh, hai chị em có áo ấm, có cả mũ len, nhưng bây giờ chưa lạnh nên cất để dành. Chở kể: “Con có một cái áo lạnh, em con cũng vậy, các anh chị ở dưới xuôi cho”. Rồi em khoe: “Con có tới hai bộ đồ. Bộ mùa hè và bộ mùa đông”. Bộ đồ hai anh em đang mặc trên người sẽ được sử dụng thường trực cho hết mùa đông. Ở Lao Xa còn nhiều trẻ em khác cùng có điểm chung là đều nghèo và học muộn so với tuổi, thậm chí một số em còn không được đến trường.

Đi kiếm củi, hái măng khi trống trường đã điểm

Theo chân bà Phạm Thị Hiền, Chủ tịch UBND xã Phố Cáo (Đồng Văn) và Công an xã Vừ Sính Chá, chúng tôi vào một căn nhà nhỏ thôn Tá Tò. Đây là nhà của 3 cha con ông Giàng Chứ Thùng. Ông Thùng cho biết, hai cô con gái của ông đang đi làm nương, vợ ông đã chết trong rừng mấy năm trước. Ông Thùng mới 50 tuổi nhưng không chịu đi làm, chỉ có hai cô con gái, đứa lớn sinh năm 2000, đứa nhỏ sinh năm 2003 đi làm nuôi cha. “Từ ngày mẹ mất, cả hai chị em phải nghỉ học. Hai chị em hàng ngày hái cỏ cho bò, ngày mùa thì đi trồng, thu hoạch ngô”, anh Vừ Sính Chá cho biết.

Ông Thùng cười: “Phải nghỉ học ở nhà đi làm chứ. Nuôi bò, nuôi lợn, trồng ngô. Lớn tý nữa thì đi lấy chồng rồi”. Theo bà Hiền, cán bộ địa phương đã nhiều lần đến thuyết phục ông Thùng cho con đi học nhưng ông vẫn nhất quyết bắt con gái nghỉ học ở nhà lao động. “Không phải là lao động phụ, hai con gái ông Thùng là lao động chính. Ông Thùng chỉ làm mấy việc vặt ở nhà. Trước đây, ông Thùng cũng làm trưởng thôn nhưng ông nặng nề tập tục lắm. Con gái là phải làm lụng. Ông Thùng bảo giờ có đứa nào hỏi cưới con, ông đồng ý ngay. Bởi khi đó ông sẽ được một món tiền kha khá”, bà Hiền cho biết.

Chúng tôi hỏi ông Thùng sau này con đi lấy chồng, ai sẽ lên nương trồng ngô cho ông. Ông Thùng cười: “Có thằng cháu sẽ đến ở rồi nhé. Không lo”. Quả thật, theo phong tục người Mông ở Tá Tò, khi không có con trai, cơ ngơi của gia đình sẽ được để lại cho cháu trai. Vì thế, ông Thùng chẳng lo nghĩ gì và nhất quyết không cho con gái đến trường(!?).

Cũng giống như nhiều trẻ em khác ở cung đường biên giới, Giàng Mí Phứ  không đến trường. Đối với cậu bé 13 tuổi này, mùa đông hay mùa hè chỉ khác nhau giữa nóng và lạnh thôi chứ không có khái niệm đến trường và nghỉ hè. Ngày của Giàng Mí Phứ là vác gùi theo chân cha mẹ lên rẫy hoặc các em tự mang gùi đi lấy nước ở các khe suối. Phứ cho biết: “Em không có bạn”.

Dọc theo các bóng cây rậm rạp trên cung đường này chúng tôi bắt gặp khá nhiều trẻ em đang nhọc nhằn mưu sinh cùng cha mẹ. Mùa khô đến các em chủ yếu đi lấy nước ở các con khe, con suối, đi kiếm củi, hái măng, hái nấm, đứa dắt díu trông cả đàn em... Dù tiếng trống trường đã điểm sau những ngày hè nhưng trên những cung đường biên giới Hà Giang, nhiều đứa trẻ vẫn không được đến trường.

H.Nguyên – H.Phương/Báo Gia đình & Xã hội