Video dạy nấu ăn năm 1995 bất ngờ "nổi như cồn": Cách dùng nguyên liệu thế nào mà khiến chị em hốt hoảng?

Trong thời đại của những video nấu ăn nhanh gọn trên TikTok lên ngôi, thì sự xuất hiện trở lại của một video dạy nấu ăn từ tận năm 1995 bỗng trở thành "của hiếm" thu hút cả triệu lượt xem. Nhân vật chính là một món gỏi cá lóc dân dã, được hướng dẫn bởi một giáo viên nữ công gia chánh kỳ cựu. Thế nhưng, điều khiến cư dân mạng "mắt tròn mắt dẹt" và bàn tán xôn xao suốt mấy ngày qua không phải là kỹ thuật thái cá điêu luyện, mà là danh sách nguyên liệu nghe qua đã thấy... ê răng: 1 con cá lóc cõng trên lưng 40 quả chanh và lượng gia vị khổng lồ. Rốt cuộc, hương vị của món ăn này thực hư ra sao mà lại tốn nhiều "vitamin C" đến thế?

Món gỏi cá "gây bão" và công thức khiến người xem "nín thở"

Mới đây, các diễn đàn ẩm thực và mạng xã hội bỗng rộn ràng hẳn lên khi một đoạn video cũ kỹ, màu sắc nhuốm màu thời gian bất ngờ được đào lại. Đó là một trích đoạn trong chương trình "Tự học nấu ăn" do Hãng phim Phương Nam sản xuất, phát hành qua băng đĩa vào khoảng năm 1995, cái thời mà internet còn là khái niệm xa xỉ và các bà, các mẹ học nấu ăn chủ yếu qua tivi hoặc sách báo. Người đứng lớp là cô Nguyễn Thị Thanh, một giáo viên nữ công gia chánh nổi tiếng tại Nhà văn hóa Phụ Nữ thời bấy giờ. Chất giọng ấm áp, tà áo dài thước tha và phong thái từ tốn của cô gợi lại cả một bầu trời ký ức.

Thế nhưng, tâm điểm của sự chú ý lại va vào công thức món gỏi cá lóc mà cô hướng dẫn. Theo đó, để xử lý một con cá lóc nặng khoảng 1,2kg, cô giáo đã sử dụng một lượng nguyên liệu khiến người xem hiện đại phải "giật mình": 300g hành lá và đặc biệt là 40 trái chanh. Quy trình được cô mô tả tỉ mỉ: Cắt chanh, vắt lấy nước cốt rồi ngâm ngập phần thịt cá trong khoảng nửa giờ. Theo lời cô, bí quyết này sẽ giúp thịt cá "chín" nhờ axit, chuyển sang màu trắng như sữa và khử hoàn toàn mùi tanh. Chưa dừng lại ở đó, phần gia vị tẩm ướp sau khi cá đã "chín" chanh cũng đậm đà không kém với 200g đường cát, 75g bột ngọt và một muỗng súp muối, ướp thêm 30 phút nữa cho thật thấm trước khi ăn kèm với tương ớt.

Cộng đồng mạng: Người hoài niệm, kẻ "ê răng"

Ngay khi công thức này được chia sẻ lại, phần bình luận đã trở thành một "chiến trường" thực sự với đủ mọi cung bậc cảm xúc. Phe "thực tế" thì không khỏi rùng mình khi tưởng tượng đến độ chua của món ăn. Nhiều người hài hước bình luận rằng chỉ nghe đến con số 40 trái chanh là đã thấy "rung giường", hay thắc mắc liệu người làm có vừa vắt chanh vừa... tắm hay không mà dùng nhiều đến thế. Có người còn nghi ngại rằng với lượng đường và bột ngọt như vậy, món ăn này chắc chắn là một "cú sốc" cho vị giác của người hiện đại vốn đang quen ăn uống healthy, giảm gia vị.

Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, rất nhiều người từng sống qua giai đoạn đó hoặc am hiểu về ẩm thực miền Nam xưa lại lên tiếng bênh vực. Họ cho rằng đây là cách làm gỏi cá "chuẩn bài" của các bà các mẹ ngày xưa. Một tài khoản chia sẻ đầy hoài niệm rằng mẹ mình từng học theo cô Thanh và làm ra những món ăn rất ngon, đậm đà hương vị truyền thống. Những người sành ăn thì phân tích kỹ lưỡng hơn: 40 quả chanh ấy chủ yếu là để lấy nước cốt làm chín tái thịt cá - một dạng làm chín bằng axit (giống như món Ceviche của phương Tây). Thực tế, chanh hồi đó cũng là giống chanh ta, không nhiều nước như bây giờ. Quan trọng là sau khi cá đã chuyển màu trắng sữa và săn lại, người nấu sẽ vắt bỏ phần nước chua đó đi, chỉ giữ lại phần xác cá khô ráo, thơm tho rồi mới trộn gia vị. Vì thế, 40 quả chanh là "phương tiện" để chế biến chứ không phải để nạp hết vào người, nên nỗi lo "chua loét" là hoàn toàn không có cơ sở.

Góc nhìn về sự thay đổi khẩu vị qua thời gian

Câu chuyện về món gỏi cá 40 quả chanh thực ra không chỉ là chuyện ngon hay dở, mà nó còn là một lát cắt thú vị về sự thay đổi trong tư duy nấu nướng qua 3 thập kỷ. Những năm 90, khẩu vị người miền Nam thường chuộng sự đậm đà, rõ vị, ngọt ra ngọt, chua ra chua. Việc dùng lượng lớn gia vị như đường, bột ngọt hay chanh là điều bình thường để cân bằng hương vị trong những bữa tiệc cỗ bàn thịnh soạn. Hơn nữa, điều kiện bảo quản thực phẩm khi ấy chưa tốt như bây giờ, nên việc dùng nhiều chanh để làm chín và khử khuẩn cho món gỏi cá sống là một giải pháp an toàn thực phẩm cực kỳ thông minh của người xưa.

Nhìn lại video của cô Nguyễn Thị Thanh, chúng ta không chỉ học được một công thức nấu ăn, mà còn thấy lại hình ảnh của những người phụ nữ Việt Nam khéo léo từng công đoạn để bữa cơm gia đình được trọn vẹn nhất. Dù ngày nay, chúng ta có thể đã gia giảm bớt lượng đường, bớt chút bột ngọt cho phù hợp với xu hướng sống xanh, nhưng cái tinh thần "nấu ăn là nghệ thuật" và sự cẩn trọng trong chế biến của thế hệ đi trước vẫn là điều đáng để trân trọng và học hỏi. Có lẽ, 40 quả chanh kia không chỉ là vị chua, mà là cả một "gia tài" ký ức của một thời bếp núc rộn ràng mùi thơm của những món ngon mẹ nấu.

Nếu bạn muốn thử "đu trend" làm món gỏi cá lóc này nhưng ngại chua, hãy nhớ kỹ quy tắc "tái chanh ép xác": Chanh chỉ dùng để ngâm cho cá chín tái, và với chất lượng chanh ngày nay thì chỉ cần vài quả là đủ, sau đó phải vắt thật khô bỏ nước chua đi rồi mới trộn gia vị. Thay vì dùng quá nhiều bột ngọt như công thức cũ, bạn có thể cân đối lại bằng vị ngọt từ các loại rau củ ăn kèm để món ăn thanh mát hơn nhé!