Vụ tàu PPC: Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia có “tiếp tay” cho sự độc quyền?

Tại văn bản gửi các cơ quan hữu trách tỉnh Bà Rịa- Vũng Tàu ngày 12/6 (văn bản số 6275/BGTVT- KHCN) do Bộ trưởng Bộ GTVT, ông Trương Quang Nghĩa ký ghi rõ: Tháng 6/2015, Bộ GTVT ký quyết định thành lập tổ công tác nghiên cứu xây dựng quy chuẩn , tiêu chuẩn; thẩm định thiết kế; giám sát kỹ thuật và đánh giá chất lượng thử nghiệm phương tiện thủy nội địa đóng bằng vật liệu PPC (sau đây gọi tắt là Tổ công tác).

Vì sao QCVN chỉ lấy mẫu PPC của Rochling?

Bộ GTVT thừa nhận là về kiểm tra chứng nhận vật liệu, các quy định đối với vật liệu PPC trong QCVN 95: 2016/BGTVT (dự kiến sẽ có hiệu lực vào ngày 28/7/2017) được Tổ công tác lấy căn cứ theo các tính chất của vật liệu PPC đã được sử dụng để chế tạo phương tiện thủy tại Cộng hòa Séc từ nhiều năm nay (cụ thể là vật liệu PPC do Cty Rochling sản xuất) và đã được Cục Đăng kiểm Việt Nam (VR) thu thập tài liệu, nghiên cứu, phối hợp với các đơn vị liên quan để tiến hành các thí nghiệm cần thiết.

Có nhiều nhà cung cấp PPC khác nhau trên thế giới, nhưng QCVN 95 chỉ chứng nhận vật liệu PPC do Rochling sản xuất. Vật liệu PPC đến từ nhà sản xuất khác phải được chứng minh nguồn gốc, thực hiện các thí nghiệm. (ảnh: HC)

Chứng nhận vật liệu PPC trong QCVN 95 là vật liệu PPC do Cty Rochling sản xuất, cung cấp. Như vậy, khi mà QCVN 95 có hiệu lực và bắt đầu thi hành vào ngày 28/7 này thì có nghĩa là chỉ những tàu thuyền đóng bằng vật liệu PPC có sức chở đến 12 người, vật liệu PPC do Cty Rochling cung cấp mới được đăng kiểm? Còn vật liệu PPC không phải do Cty Rochling cung cấp sẽ tiếp tục bị… làm khó?

Điều này được thể hiện rõ khi ngay tại văn bản số 6275/BGTVT- KHCN do Bộ trưởng Bộ GTVT ký gửi các cơ quan hữu trách tỉnh Bà Rịa- Vũng Tàu. Tại văn bản này, Bộ GTVT thừa nhận: “Hiện nay trên thế giới có nhiều loại vật liệu PPC được sản xuất từ các hãng khác nhau, do vậy các vật liệu này có tính chất khác nhau”.

Bộ GTVT cho rằng: Đối với mỗi loại vật liệu PPC có nguồn gốc khác với vật liệu PPC đã được nghiên cứu ở trên (vật liệu PPC do Cty Rochling sản xuất) khi dùng để chế tạo phương tiện khi dùng thì đều phải chứng minh nguồn gốc cũng như thực hiện các thí nghiệm cần thiết để đảm bảo vật liệu thỏa mãn các quy định của QCVN 95: 2016/BGTVT.

Từ những phân tích trên cho thấy bản thân QCVN 95: 2016/BGTVT đã có vấn đề khi tạo lợi thế cho nhà cung cấp vật liệu, được chỉ tên đích danh là Cty Rochling.

Phân tích về vấn đề này, các chuyên gia về pháp lý có quan điểm: Không bình luận về việc vô tình hay hữu ý, nhưng rõ ràng Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về phân cấp và đóng phương tiện thủy nội địa chế tạo bằng vật liệu PPC- QCVN 95: 2016/BGTVT có vấn đề, đã tiếp tay cho sự độc quyền, nguy cơ tạo sự cạnh tranh không lành mạnh giữa các doanh nghiệp đóng tàu bằng vật liệu PPC.

“Đặt giả thiết nếu tại Việt Nam đã có doanh nghiệp đóng tàu bằng vật liệu PPC ký hợp đồng độc quyền với nhà cung cấp vật liệu PPC Rochling thì rõ ràng doanh nghiệp này đã có lợi thế kinh doanh rất lớn, lợi thế pháp lý mà các doanh nghiệp khác không thể có được.

Doanh nghiệp khác muốn được đăng kiểm tàu PPC mà vật liệu PPC không do Rochling cung cấp thì phải chứng minh nguồn gốc, phải thực hiện các thí nghiệm rất phiền hà và mất thời gian tiền của để xem có phù hợp với QCVN 95 hay không.

Rõ ràng đây là một quy chuẩn có “sạn”, chưa thỏa mãn, đáp ứng, phù hợp với thực tiễn và nên được Bộ GTVT có quyết định lùi thời hạn thi hành để xem xét bổ sung, hoàn thiện đáp ứng được thực tiễn”- chuyên gia pháp lý nêu quan điểm.

Bản chất thực sự của QCVN 95

Nói về QCVN 95: 2016/BGTVT, sáng ngày 24/7, trao đổi với phóng viên, ông Vũ Văn Đảo - Giám đốc Cty Cổ phần Công nghệ Việt Séc (Vũng Tàu) là một trong những đơn vị đóng tàu bằng vật liệu PPC đang chịu ảnh hưởng bởi quy chuẩn này bức xúc:

“Quy chuẩn đóng tàu PPC là tập hợp của các quy chuẩn đã có ở Việt Nam và trên thế giới. Chỉ có khác là Đăng kiểm Việt Nam thêm phần đặc tính vật liệu PPC vào QCVN 95. Thực tế là doanh nghiệp cũng đã dựa vào các quy chuẩn , tiêu chuẩn có ở trong nước và trên thế giới để tính toán, thiết kế và sản xuất tàu.

Như vậy Cục Đăng kiểm Việt Nam không thể vin vào chuyện không có quy chuẩn là không đăng kiểm. Từ việc này cho thấy nhận thức về quy chuẩn, tiêu chuẩn ở Việt Nam của nhiều cơ quan, tổ chức, cá nhân là chưa đúng nên dẫn đến có những việc làm cản trở doanh nghiệp”- ông Đảo nói.

QCVN 95 cho đóng tàu PPC được xây dựng trên cơ sở một loạt tài liệu viện dẫn như thế này. (ảnh: HC)

Để dẫn chứng cho điều này, ông Đảo cung cấp các trang tài liệu QCVN 95 thể hiện quy chuẩn đóng tàu PPC cũng là tập hợp của các quy chuẩn đã có ở Việt Nam và trên thế giới, chỉ có khác là Đăng kiểm Việt Nam thêm phần đặc tính vật liệu PPC vào QCVN 95.

Trước quan điểm của Bộ GTVT tại văn bản số 6275/BGTVT- KHCN, ngày 24/7, Cty Cổ phần Công nghệ Việt Séc tiếp tục có văn bản số 022/CV- VSC gửi Ban Dân nguyện - Ủy ban Thường vụ Quốc hội; Ban Công tác đại biểu - Ủy ban Thường vụ Quốc hội; Ủy ban Khoa học và Công nghệ Quốc hội; Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội; Bộ Khoa học và Công nghệ… tiếp tục chỉ rõ các điểm bất cập của QCVN 95 và khẳng định rõ nhu cầu của doanh nghiệp là được sản xuất, được công nhận sản phẩm để đưa vào lưu thông.

Doanh nghiệp không có nhu cầu phải có quy chuẩn đóng tàu vật liệu PPC (như trả lời của Bộ GTVT) khi mà quy chuẩn đó ban hành ra lại là rào cản cho doanh nghiệp, cản trở việc ứng dụng và phát triển khoa học công nghệ.

Tại văn bản này, Cty Cổ phần Công nghệ Việt Séc kiến nghị Quốc hội, Chính phủ xem xét sửa đổi các quy định của pháp luật để tách dịch vụ đăng kiểm ra khỏi quản lý Nhà nước, thành lập các công ty đăng kiểm, các hãng đăng kiểm như các nước đã làm.

Cần tạo cơ chế cạnh tranh trong hoạt động cung cấp dịch vụ đăng kiểm, Nhà nước quản lý dịch vụ đăng kiểm bằng pháp luật.

"Với cơ chế hiện nay Việt Nam có 3 cơ quan đăng kiểm ở 3 Bộ, độc quyền ở 3 mảng tàu thuyền. Chẳng có hoạt động kinh tế nào mà cơ quan đăng kiểm ký hợp đồng cung cấp dịch vụ đăng kiểm tàu thuyền cho doanh nghiệp nhưng thích thì họ cấp, không thích thì họ không cấp”- văn bản của Cty Cổ phần Công nghệ Việt Séc nêu.

“Các chuyên gia Séc chuyển giao công nghệ mới và đưa cả máy móc, thiết bị sang Việt Nam với niềm tin Việt Nam là quốc gia biển thì sẽ có cơ hội để phát triển các tàu thuyền lớn hơn nhưng với việc ban hành quy chuẩn đóng tàu PPC, Bộ GTVT đã khép lại cánh cửa phát triển công nghệ mới”- đại diện doanh nghiệp đóng tàu PPC nhận định trong văn bản gửi đến các cơ quan có trách nhiệm tại Việt Nam.

Hà Châu