Buôn làng nhiều “không” giữa Tây Nguyên

Khó khăn bủa vây

Nhiều năm nay, buôn làng Đăk Sar được người ta gọi với cái tên “buôn làng nhiều không” của Tây Nguyên. Chia sẻ với PV, ông Mã A Páo (Phó buôn Đăk Sar) cho biết, buôn Đăk Sar hiện có 266 hộ với 941 nhân khẩu gồm 7 dân tộc anh em, chủ yếu là người Mông di cư từ các tỉnh Cao Bằng, Hà Giang. Người dân tiến hành khai hoang vùng đất này từ những năm 90 của thế kỷ trước, nhưng phải tới năm 2011, buôn Đăk Sar mới được thành lập. Sống ở nơi vùng sâu, vùng xa, người dân Đăk Sar đã quen với sự thiếu thốn đủ bề. Nhưng khó khăn nhất phải kể tới việc, nhiều người dân ở đây không có giấy tờ tùy thân. Hiện nay, đa phần người dân trong buôn chưa có sổ hộ khẩu thường trú, chứng minh thư nhân dân. Còn về giấy khai sinh thì có gần 30 cháu bé chưa làm được.

Anh Thào A Vàng với 2 con nhỏ chưa làm được giấy khai sinh. Ảnh: H.Hỏi

Anh Thào A Vàng (SN 1989) cho biết, vợ chồng anh sinh được 2 con (một cháu 4 tuổi, một cháu 2 tuổi), nhưng khi ra UBND xã khai sinh đều không được do anh chị chưa có giấy đăng ký kết hôn. Anh Vàng than thở, do chưa có giấy khai sinh nên các con anh đều không có bảo hiểm y tế, những lúc các cháu ốm là cả nhà vất vả. Hiện nhà anh chỉ trồng vài chục cây cà phê, thu nhập chẳng đáng là bao. Mỗi lần các con ốm, anh phải bán đồ đạc trong nhà, vay mượn hàng xóm đưa con xuống trạm xá và tự trả chi phí. Lúc nào gia đình túng thiếu quá thì đành phó mặc cho trời.

Cũng theo lời những người dân ở đây, do không có giấy tờ tùy thân nên người dân Đăk Sar khó có thể tiếp cận các chính sách của nhà nước. Các cháu nhỏ trong buôn không làm được khai sinh, đồng nghĩa với việc không được đi học. Cũng may các thầy cô tạo điều kiện cho các cháu đến lớp, nhưng cũng chỉ là học nhờ. Đến cấp 2 mà không có giấy khai sinh thì các cháu đành phải bỏ học giữa chừng.

Điện không có, người dân chủ yếu sử dụng đèn dầu, chất lượng cuộc sống rất thấp. Đường xá đi lại là đất đỏ, mỗi khi mưa lũ sạt lở, lầy lội khiến buôn làng tựa như một ốc đảo cô lập với thế giới bên ngoài. Nguồn nước khan hiếm dẫn đến tình trạng thiếu nước sinh hoạt và sản xuất. Trong mùa khô, người dân muốn có nước dùng phải đi bộ gần 10km ra khu trung tâm để lấy.

Từng bước tháo gỡ

Trao đổi với PV, ông Y Nốt B Krông, Chủ tịch UBND xã Đăk Nuê cho biết, trong những năm qua, chính quyền UBND xã đã ghi nhận nhiều trường hợp người dân buôn Đăk Sar không có giấy tờ tùy thân. Giải thích về điều này, ông Y Nốt cho biết, khi người dân tới trụ sở UBND xã đa phần không có giấy chứng nhận kết hôn nên khó khăn trong việc cấp giấy khai sinh. Còn nếu chỉ khai theo mẹ thì đứa trẻ không được mang họ cha, điều này chưa đáp ứng được nguyện vọng của các gia đình. Chính quyền xã đã tuyên truyền người dân hoàn thiện các giấy tờ cần thiết để khai sinh cho các cháu. Trước mắt trong thời gian chờ giải quyết dứt điểm vấn đề giấy khai sinh, cán bộ xã vẫn vận động giáo viên, học sinh tiếp tục dậy và học trước, bổ sung giấy tờ tùy thân sau. Còn về sổ hộ khẩu, chính quyền xã đã báo cáo lên các cơ quan chức năng của huyện để giải quyết giúp người dân.

Thượng tá Lê Viết Kỳ, Phó Trưởng Công an huyện Lăk cho hay, Công an huyện đang xem xét vấn đề cấp sổ hộ khẩu thường trú cho người dân buôn Đăk Sar. Tuy nhiên việc này gặp nhiều vướng mắc. Điều 19 Luật Cư trú năm 2006 về điều kiện đăng ký thường trú tại tỉnh quy định: “Công dân có chỗ ở hợp pháp ở tỉnh nào thì được đăng ký thường trú tại tỉnh đó”. Tuy nhiên hiện nay, người dân buôn Đăk Sar đang ở trong phần đất lâm trường chưa được giao lại nên công an khó có thể tiến hành cấp sổ hộ khẩu thường trú.

Nói về vấn đề này ông Y Bang Hđơk, Chủ tịch UBND huyện Lăk cho biết: “UBND tỉnh Đăk Lăk đã có quy hoạch khu dân cư Đăk Sar. Tuy nhiên, người dân đang ở vào phần đất do lâm trường quản lý. Các cơ quan chức năng đang tiến hành rà soát việc giao đất lại cho dân. Tuy nhiên việc này vẫn cần có thêm thời gian để giải quyết. Thời gian tới, để giúp cho người dân buôn Đăk Sar có cuộc sống bớt khó khăn hơn, chính quyền cũng đã có những ý kiến đề nghị cấp trên quan tâm, đẩy nhanh hơn quá trình đầu tư, xây dưng các hạng mục công trình đường, điện, nước...”.

H.Hỏi