Dân được tiếp cận thông tin giải mật như thế nào?

Theo đại biểu Trần Ngọc Vinh, thông tin được công khai minh bạch sẽ góp phần quan trọng trong công tác phòng chống tham nhũng, giảm oan sai. Ảnh: P.T

Công khai là tối đa, bí mật là ngoại lệ

Theo đại biểu Đinh Xuân Thảo (đoàn Hà Nội), tiếp cận thông tin là một trong những quyền cơ bản của con người, Hiến pháp quy định công dân có quyền tiếp cận thông tin. Về dự thảo Luật Tiếp cận thông tin trình Quốc hội lần này, ông Thảo cho rằng việc giải trình, tiếp thu chỉnh lý là khá đầy đủ, hợp lý. Việc tiếp cận thông tin ngoài đọc, xem, nghe, ghi chép, sao chép, chụp thông tin cần bổ sung thêm phần phổ biến thông tin. Ông Thảo đồng tình với phạm vi điều chỉnh của Luật về trách nhiệm công bố thông tin là của nhà nước. Tuy nhiên, dự thảo Luật Tiếp cận thông tin chỉ quy định thông tin do cơ quan nhà nước tạo ra mà bỏ đi (qui định) thông tin do cơ quan nhà nước nắm giữ. Thực tế cho thấy trong quá trình quản lý, cơ quan nhà nước không chỉ tạo ra mà còn thu thập, nắm giữ thông tin mình có được. Nếu không có quy định về thông tin nắm giữ thì sẽ mâu thuẫn với quy định tại một số điều trong dự thảo Luật này.

Thông tin thuộc bí mật nhà nước nhưng khi được giải mật thì công dân có quyền tiếp cận theo quy định. Ông Thảo cho rằng, quy định như vậy là hợp lý, tuy nhiên, dự thảo Luật chưa làm rõ khi được giải mật thì thông tin thuộc bí mật nhà nước sẽ được tiếp cận theo phương thức nào? Là tự do được tiếp cận hay tiếp cận theo yêu cầu. Ông Thảo đề xuất nên bổ sung nội dung: “Cung cấp theo yêu cầu công khai thông tin”.

Liên quan đến thông tin mật, đại biểu Mai Thị Ánh Tuyết (đoàn An Giang) khẳng định, việc cung cấp thông tin tạo ra niềm tin của người dân với các chủ trương của nhà nước, nhất là trong giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế. Dự thảo Luật cần làm rõ thế nào là thông tin quan trọng để các cơ quan nhà nước, các chủ thể cung cấp thông tin không lấy cớ là thông tin quan trọng để từ chối cung cấp thông tin hoặc “gắn mác” thông tin mật tràn lan để cản trở việc tiếp cận thông tin của người dân và các chủ thể khác.

Dễ tạo cớ để từ chối cung cấp thông tin

Về việc thông tin phải được công khai, một số đại biểu Quốc hội cho rằng, việc chỉnh lý là đảm bảo sự minh bạch. Tuy nhiên, nội dung thông tin công khai khai lại thuộc vào bí mật nhà nước như dự án, chương trình thuộc về quốc phòng, an ninh hoặc các thông tin khi phải tiếp cận thì phải có điều kiện như một số cơ sở dữ liệu quốc gia...

Về từ chối yêu cầu cung cấp thông tin, dự thảo Luật quy định cơ quan nhà nước từ chối cung cấp thông tin trong một số trường hợp, trong đó có mục thông tin được yêu cầu vượt quá khả năng cơ quan hoặc ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của cơ quan mình. Các đại biểu cho rằng, quy định như vậy là không cụ thể và có thể là cái cớ để từ chối cung cấp thông tin của các cơ quan nhà nước, do đó đề nghị cần bỏ điều này.

Về chủ thể cung cấp thông tin chỉ có cơ quan nhà nước, theo đại biểu Trần Ngọc Vinh (đoàn Hải Phòng) là chưa đầy đủ. Thực tế, công dân không chỉ cần thông tin từ cơ quan công quyền, mà còn cần thông tin từ các tổ chức chính trị, chính trị xã hội nghề nghiệp, doanh nghiệp nhà nước, quỹ được thành lập theo quy định của pháp luật và các đơn vị có sử dụng ngân sách nhà nước như trường học, bệnh viện... Các chủ thể trên không chỉ tạo ra mà còn nắm giữ các thông tin liên quan đến vấn đề quản lý, sử dụng tài chính ngân sách và cả thông tin liên quan đến đời sống xã hội, quyền, lợi ích của công dân, tổ chức. Chủ thể cung cấp được mở rộng, thông tin được công khai minh bạch sẽ góp phần quan trọng trong công tác phòng chống tham nhũng, lãng phí, oan sai. Bởi lẽ công khai thông tin là một giải pháp then chốt thực hiện nguyên tắc: Dân biết, dân làm, dân kiểm tra. Do đó, nếu dự thảo Luật không quy định các chủ thể trên vào phạm vi điều chỉnh của Luật là không đảm bảo công bằng giữa các cơ quan về trách nhiệm cung cấp thông tin.

Minh Anh/Báo Gia đình & Xã hội