Doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu có thể quyết định giá trong thời gian sắp tới

Hoàn thiện thể chế đối với hoạt động kinh doanh xăng dầu

Mới đây, Bộ Công Thương tổ chức hội nghị lấy ý kiến dự thảo nghị định thay thế các nghị định của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu. Đây là phiên bản thứ 14 của dự thảo, được hoàn thiện sau 4 lần xin ý kiến thành viên Chính phủ.

Thứ trưởng Bộ Công Thương, Nguyễn Việt Sơn nhấn mạnh, đây là Nghị định có phạm vi điều chỉnh rộng, nội dung phức tạp, tác động trực tiếp đến hàng nghìn doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu, hệ thống cửa hàng bán lẻ và người tiêu dùng; đồng thời liên quan chặt chẽ đến bảo đảm an ninh năng lượng, cung ứng xăng dầu và ổn định kinh tế vĩ mô. Tinh thần xuyên suốt của Nghị định mới là hoàn thiện thể chế quản lý nhà nước đối với hoạt động kinh doanh xăng dầu theo hướng minh bạch, ổn định, phù hợp với cơ chế thị trường; giảm các khâu trung gian không cần thiết, giảm thủ tục hành chính, tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng và nâng cao tính chủ động của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, xăng dầu là mặt hàng thiết yếu, ảnh hưởng lớn đến sản xuất, kinh doanh và đời sống nhân dân, đồng thời gắn với an ninh năng lượng quốc gia. Vì vậy, đổi mới cơ chế quản lý phải đi cùng yêu cầu bảo đảm nguồn cung, duy trì hệ thống phân phối và khả năng ứng phó trong các tình huống bất thường.

Về mô hình phân phối, Dự thảo được xây dựng theo hướng rà soát, tái cấu trúc hệ thống, giảm các khâu trung gian và xác định rõ vai trò, trách nhiệm của từng chủ thể từ tạo nguồn đến phân phối, bán lẻ.

Theo ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Dự thảo tập trung vào 3 nội dung có thể tạo ra những thay đổi lớn đối với công tác điều hành thị trường xăng dầu, gồm: cắt giảm đầu mối, tự chủ về giá và quản trị bằng dữ liệu.

Đối với thương nhân đầu mối, Dự thảo đưa ra các tiêu chuẩn cao hơn nhằm bảo đảm đúng vai trò là chủ thể có trách nhiệm cung ứng xăng dầu cho thị trường. Trong đó, một trong những điều kiện được đặt ra là trong 2 năm liên tiếp, thương nhân đầu mối phải bảo đảm thực hiện đúng tổng nguồn được giao, tối thiểu 300.000 m³ trong một năm. Nếu không thực hiện, sẽ bị xử lý theo quy định.

Đối với thương nhân phân phối, Dự thảo theo hướng tinh gọn, bãi bỏ các loại giấy phép liên quan đến thương nhân phân phối, bán lẻ, đại lý, nhượng quyền cửa hàng và đưa về một loại hình thương nhân phân phối duy nhất. Thương nhân phân phối thực hiện thông báo trực tuyến với UBND các tỉnh và Bộ Công Thương để phục vụ công tác quản lý.

Doanh nghiệp được quyền định giá bán xăng dầu

Một điểm đáng chú ý trong Dự thảo là định hướng đổi mới cơ chế điều hành giá xăng dầu theo hướng tăng tính chủ động và trách nhiệm của doanh nghiệp.

Theo phương án đang được lấy ý kiến, Nhà nước không trực tiếp công bố giá cơ sở định kỳ như cơ chế hiện nay. Doanh nghiệp chủ động quyết định và công bố giá bán trong hệ thống trên cơ sở công thức, nguyên tắc được quy định tại Nghị định.

Theo ông Trần Hữu Linh, với cơ chế mới, giá xăng dầu được đưa về cho thị trường quyết định, doanh nghiệp được quyền quyết định giá bán, còn Nhà nước thực hiện chức năng quản lý, giám sát và can thiệp khi thị trường có biến động.

Mục tiêu là để giá xăng dầu phản ánh tương đối đầy đủ biến động thị trường, đồng thời cơ chế quản lý phải đủ minh bạch, hiệu quả để bảo đảm lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng và duy trì ổn định thị trường.

Song song với việc trao quyền chủ động cho doanh nghiệp, Dự thảo đặt ra yêu cầu tăng cường hậu kiểm và quản trị bằng dữ liệu. Theo đó, Bộ Công Thương sẽ xây dựng hệ thống quản lý xăng dầu quốc gia. Các thương nhân đầu mối, thương nhân phân phối phải thông báo về chi phí tồn kho, hoạt động mua bán; dữ liệu từ các cửa hàng bán lẻ, trong đó có thông tin xuất hóa đơn bán hàng, được gửi về cơ quan thuế và Bộ Công Thương.

Việc quản trị bằng dữ liệu được kỳ vọng giúp cơ quan quản lý có thông tin chính xác, kịp thời, qua đó phát hiện sớm những rủi ro của thị trường, các hành vi gian lận thương mại và những diễn biến bất thường.

Một nội dung mới khác được đề cập trong Dự thảo là truy xuất nguồn gốc xăng dầu. Theo ông Trần Hữu Linh, xăng dầu là mặt hàng kinh doanh có điều kiện và có mức độ rủi ro cao, do đó cần theo dõi đường đi của hàng hóa từ khâu tạo nguồn, sản xuất, nhập khẩu đến chuỗi cung ứng, kho, bồn bể, cửa hàng bán lẻ và người tiêu dùng.

Việc truy xuất nguồn gốc được xác định là công cụ phục vụ kiểm tra, hậu kiểm và phòng ngừa gian lận thương mại, góp phần hạn chế các hành vi đầu cơ, găm hàng hoặc mua bán lòng vòng không thực chất.

Bên cạnh đó, Dự thảo tiếp tục đặt trọng tâm vào bảo đảm nguồn cung, dự trữ và trách nhiệm của thương nhân. Quy định mới cần xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong bảo đảm nguồn hàng, duy trì tồn kho, dự trữ và cung ứng xăng dầu, nhất là khi thị trường có biến động lớn, thiên tai, xung đột địa chính trị, đứt gãy nguồn cung hoặc các tình huống bất thường.

Về điều kiện kinh doanh và thủ tục hành chính, nguyên tắc được đặt ra là chỉ duy trì những điều kiện thực sự cần thiết để bảo đảm an ninh cung ứng, an toàn và quyền lợi người tiêu dùng; những điều kiện không còn phù hợp, làm phát sinh chi phí tuân thủ nhưng không mang lại hiệu quả quản lý cần được cắt giảm.

Dự thảo cũng chú trọng phân cấp trách nhiệm quản lý nhà nước, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, gắn với trách nhiệm của doanh nghiệp và tăng cường công khai, minh bạch dữ liệu.

Ông Trần Hữu Linh nhấn mạnh, việc có nhiều ý kiến khác nhau đối với Dự thảo là điều dễ hiểu, bởi xăng dầu tác động sâu rộng đến doanh nghiệp, người tiêu dùng và nhiều ngành, lĩnh vực như sản xuất, giao thông vận tải, logistics. Bộ Công Thương sẽ nghiên cứu, tiếp thu các ý kiến đóng góp của các doanh nghiệp trong hệ thống phân phối xăng dầu để hoàn thiện chính sách. Mục tiêu được đặt ra là trong mọi tình huống phải bảo đảm nguồn cung xăng dầu cho nền kinh tế, không để xảy ra thiếu hụt, góp phần bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn, do Nghị định mới sẽ tác động trực tiếp đến hệ thống doanh nghiệp và các cơ sở kinh doanh đang hoạt động, quy định chuyển tiếp cần rõ ràng, hợp lý, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp đang hoạt động đúng pháp luật; đồng thời tránh tạo khoảng trống pháp lý hoặc gây gián đoạn hoạt động kinh doanh, ảnh hưởng đến nguồn cung xăng dầu.

Dự thảo sẽ tiếp tục được hoàn thiện để trình Chính phủ, dự kiến ban hành trong tháng 10/2026.

Hôm nay (ngày 1/10) giá xăng dầu trong nước tăng hay giảm?

GĐXH - Mới đây, liên Bộ Công Thương - Tài chính quyết định điều chỉnh giảm giá bán lẻ xăng dầu.