Biết được điều đặc biệt quan trọng này, ai cũng sẽ về thắp hương ở nhà thờ họ mỗi năm một lần

Nhà thờ họ miền Bắc - nét đẹp văn hóa, tâm linh

Nhà thờ họ là nơi linh thiêng của người Việt, gắn liền với truyền thống "Uống nước nhớ nguồn", được thiết kế tinh tế, dụng ý giúp con cháu trong họ và người ngoài hiểu về lịch sử họ tộc.

Nhà thờ họ cũng là nơi lưu giữ gia phả, các văn tự cổ, bài vị, bàn thờ, đèn nến, mâm quỳ, mâm bổng, đài rượu, hoành phi câu đối, những điển tích… ghi công đức của tổ tông dòng họ.

Nhà thờ họ là nơi cất giữ nhiều kỷ vật quan trọng: Những hiện vật có giá trị tinh thần và cần lưu giữ như: gia phả, văn tự cổ, bài vị, sắc phong của Vua,… sẽ được trưng bày tại nhà thờ họ. Điều này giúp con cháu luôn nhớ về cội nguồn và hiểu rõ hơn về thế hệ cha ông.

Quan hệ huyết thống của người Việt khá phức tạp, và giữa các gia đình trên một phạm vi nào đó lại tồn tại một quan hệ ràng buộc là họ hàng, dòng tộc – mà theo quy định "huyết thống ấy nhiều gia đình sẽ họp thành một họ, mỗi họ có một ông tổ chung.

Mỗi họ còn lập từ đường để thờ vị Thủy tổ. Họ nào không có từ đường thì xây một đại lộ thiên, dựng bia đá, ghi tên thụy hiệu các tổ tiên. Mỗi khi có giỗ hoặc có tế tự thì cả họ ra đó cúng tế.

Vào ngày giỗ chạp, lễ tết con cháu tụ họp đông đủ thắp hương tưởng nhớ những người đã khuất và ăn cỗ. Các trưởng ngành, chi họ đều phải có mặt, trường hợp bất khả kháng mới có thể vắng mặt. Ngày giỗ họ do Trưởng tộc có trách nhiệm phải lo lắng, nhưng con cháu đều phải góp giỗ.

Mỗi họ đều có một cuốn gia phả ghi chép họ tên, chức tước, ngày tháng sinh tử của tổ tiên… để con cháu vấn tổ tầm tông. Vì vậy mà nhà thờ họ có ý nghĩa tâm linh đặc biệt, là công trình văn hóa, tinh thần của mỗi gia đình, dòng tộc. Ngoài thờ cúng ông bà tổ tiên, còn là nơi để con cháu gặp mặt. Vì thế, không thể phủ nhận được những vai trò của nhà thờ họ đối với đời sống văn hóa, tâm linh của người Việt – bởi đó là nơi thờ phụng, cũng là nơi để con cháu thập phương trở về.

Nhà thờ họ là nơi con cháu hiểu hơn về cha ông tổ tiên mình qua các thời kỳ. Từ ngàn đời nay quan niệm thờ phụng tổ tiên của người Việt đã có nhiều thay đổi, nhưng ý nghĩa thờ phụng tổ tiên vẫn giữ nguyên tắc đạo đức làm người – qua thể hiện sự hiếu thuận, lòng biết ơn của con cháu với các bậc sinh thành.

Con cháu 1 năm ít nhất phải về thắp hương nhà thờ họ 1 lần

Ngày nay rất nhiều người bị mất kết nối họ tộc, thậm chí nhiều người mất kết nối ngay ở trong nhà mình. Nhiều họ lâu không họp họ, anh em đến gặp nhau chào nhau lộn xộn, không biết vai vế. Có những dòng họ bỏ cả họp họ, cúng giỗ tổ tiên… nên con cháu không biết mặt nhau, thậm chí có khi ra đường đánh nhau chảy máu mới nhận ra là có họ.

Ngày nay một số dòng họ coi nhẹ, ỉ tất cả việc giáo dục con trẻ cho các thầy cô, nhà trường, khiến con trẻ học điều hay thì ít, bắt chước thói xấu thì nhiều. Trong khi xưa kia các giá trị đạo lý được giáo dục từ gia đình, họ tộc, làng xã rồi ra xã hội.

Nếu mỗi gia đình, dòng họ giáo dục tốt cho con cháu về đạo đức, tôn ti trật tự, hướng dẫn, nhắc nhở con cháu về lòng biết ơn tổ tiên, quan tâm yêu thương nhau thì con trẻ sẽ có đạo đức tốt hơn.

Mỗi dịp giỗ chạp, họp họ là cơ hội để mọi người tưởng nhớ, biết ơn tổ tiên, gặp gỡ giao lưu nhận họ hàng, từ đó thương yêu, vun đắp nuôi dưỡng truyền thống "uống nước nhớ nguồn" mà kết nối, tương trợ, gần gũi nhau trong cuộc sống, tôn ti trật tự cũng được củng cố. Người lớn có nhiều thuận lợi trong làm ăn, lớp trẻ của dòng họ cũng hạn chế được những thói hư tật xấu… coi như bù đắp lại những thiếu hụt nếu trong môi trường giáo dục nhà trường chưa có.

Mỗi lần giỗ tổ quần tụ ở nhà thờ họ không phải tất cả nhà cùng đi, mà cử đại diện (chủ yếu là đàn ông) tham dự. Nhà nào dù xa xôi cũng thu xếp ít nhất 1 người về dự giỗ Tổ, ngoài tưởng nhớ tổ tiên còn là dịp nhận thân tộc huyết thống kéo con cháu gần gũi, kết nối chặt chẽ hơn. 

Những khi dịch dã, chiến tranh, thiên tai... hay ở xa xôi quá, hoặc gặp khó khăn, nghịch cảnh... không thể về thì có thể thắp nén tâm hương tưởng nhớ, hoặc gửi lễ vật nhờ họ hàng dâng lễ hộ. Còn bình thường các bố mẹ mỗi năm 1 lần nên đưa con cháu về dâng nén tâm hương nơi nhà thờ họ, để cúi chào tổ tiên, nghe các bậc cao niên giảng dạy đạo lý, để nhớ về nguồn cội vì những giá trị, ý nghĩa đời sống và văn hóa cao quý của nhà thờ họ.