Miễn thuế thu nhập cá nhân: Liệu có mừng hụt?

Không quá khó để được sự đồng thuận nếu lợi ích người dân được quan tâm đúng mức. Ảnh: Chí Cường.

 

Tại buổi họp báo sáng 5/7, Bộ Tài chính cho biết sẽ có khoảng 400.000 người được miễn thuế trong 6 tháng cuối năm nay. Lần này, nếu cơ quan thuế thay đổi cách tính toán như tuyên bố, tình trạng “mừng hụt” đã từng xảy ra với chính sách miễn thuế 5 tháng cuối năm 2011 sẽ không xảy ra. Khi đó, nhiều người vốn tưởng mình thuộc diện được miễn thuế, nhưng đến lúc quyết toán lại thuộc diện phải nộp và bị truy thu.

Tưởng được miễn, hóa bị thu

Công văn 230 ngày 17/1/2012 của Tổng cục Thuế, hướng dẫn quyết toán thuế thu nhập cá nhân (TNCN) năm 2011 đã chỉ ra một trường hợp điển hình của việc trong năm được miễn thuế, nhưng khi quyết toán lại bị truy thu.

Cụ thể, ngày 6/8/2011, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 08 quy định: “Miễn thuế thu nhập cá nhân từ 1/8/2011 đến 31/12/2011 với cá nhân có thu nhập tính thuế từ tiền lương, tiền công và từ kinh doanh đến mức phải chịu thuế thu nhập cá nhân ở bậc 1”. Đó là một chính sách tương tự như với năm 2012 này. Thế nên, trong 5 tháng cuối năm 2011, đã có không ít người tưởng mình được hưởng chính sách này. Đó là những người có thu nhập tính thuế 5 tháng cuối năm sau khi đã tính các khoản giảm trừ dưới 5 triệu đồng. Thu nhập tính thuế là thu nhập sau khi đã trừ đi các khoản giảm trừ gia cảnh cho bản thân, người phụ thuộc, bảo hiểm y tế… Tuy nhiên, chỉ đến khi quyết toán thuế, với Công văn 230 của Tổng cục Thuế, nhiều người mới ngã ngửa ra là mình cuối cùng vẫn thuộc diện chịu thuế và phải nộp thuế như thường.

Ví dụ 5 của Công văn 230 đã chỉ ra trường hợp này. Ông H. có thu nhập tính thuế từ tiền lương, tiền công năm 2011 là 78 triệu đồng, trong đó: Thu nhập tính thuế 7 tháng đầu năm 2011 là 56 triệu đồng và đơn vị chi trả đã tạm khấu trừ thuế thu nhập cá nhân của ông H. theo biểu thuế luỹ tiến từng phần theo từng tháng. Tổng số thuế đơn vị chi trả đã tạm khấu trừ của ông H. trong 7 tháng đầu năm là 4,5 triệu đồng. Thu nhập tính thuế 5 tháng cuối năm 2011 là 22 triệu đồng, trong 5 tháng cuối năm không có tháng nào thu nhập tính thuế của ông H. trên 5 triệu đồng, tức là ông thuộc diện được miễn thuế TNCN bậc 1. Theo tính toán, ông H. không phải tạm nộp thuế TNCN. Thế nhưng, đến khi quyết toán thuế năm 2011, thuế TNCN phải nộp của ông H. được xác định như sau: Thu nhập tính thuế bình quân tháng: 78 triệu đồng chia cho 12 tháng bằng 6,5 triệu đồng. Thuế phải nộp bình quân tháng: (5 triệu đồng x 5%) (6,5 triệu đồng – 5 triệu đồng) x 10% = 0,4 triệu đồng. Thuế phải nộp năm 2011: 0,4 triệu đồng nhân với 12 tháng bằng 4,8 triệu đồng. Do trong 7 tháng đầu năm ông H. đã nộp 4,5 triệu đồng tiền thuế, nên số tiền thuế ông phải nộp là: 4,8 triệu đồng – 4,5 triệu đồng = 0,3 triệu đồng. Như vậy, thực tế ông H. vẫn phải nộp đầy đủ số tiền thuế TNCN năm 2011 mà không được miễn đồng nào.

 

Sẽ thay đổi?

Hàng tháng đơn vị chi trả lương đều phải tính và thu tiền thuế TNCN, đây thực chất là khoản tiền tạm nộp. Số thuế TNCN mỗi người thực phải nộp chỉ được tính, quyết toán vào cuối năm. Như vậy trong trường hợp này, thực chất ông H. chỉ được hưởng ưu đãi là… chậm nộp thuế. Cụ thể là ông không phải tạm nộp khoản tiền thuế hàng tháng trong 5 tháng cuối năm 2011. Tuy nhiên, đây cũng là điểm mà cơ quan thuế cũng cần phải chỉ rõ để tránh những hiểu lầm khi chính sách được ban hành.

Những trường hợp như ông H., đặc biệt là những trường hợp có số thuế thu nhập tính thuế bình quân tháng rất gần mức 5 triệu đồng/tháng sẽ không khỏi cảm thấy bị thiệt thòi. Nếu vẫn theo cách tính của năm 2011, chẳng hạn, một người có thu nhập tính thuế từ tiền lương, tiền công trong năm 2011 là 60 triệu đồng. Thu nhập tính thuế bình quân tháng của ông là: 60 triệu đồng chia cho 12 tháng bằng 5 triệu đồng. Số thuế TNCN phải nộp là (5 triệu đồng x 5%) x 12 tháng = 3 triệu đồng. Thuế TNCN được miễn là (3 triệu đồng x 6 tháng) : 12 = 1,5 triệu đồng. Số thuế TNCN phải nộp sau khi miễn giảm là 1,5 triệu đồng. Nhưng chỉ cần thu nhập tính thuế vượt lên mức 61 hay 62 triệu đồng thì người này sẽ phải chịu hoàn toàn tiền thuế như trường hợp của ông H. ở trên. Những người thuộc trường hợp “giáp ranh” này thực chất vẫn thuộc diện cần hỗ trợ. Chẳng hạn, có những người có thu nhập tính thuế trung bình tháng luôn ở mức được ưu đãi (tức là dưới 5 triệu đồng/tháng), Tuy nhiên, khi đến cuối năm họ nhận được thêm một khoản tiền thưởng. Số tiền này có thể đẩy họ từ diện được ưu đãi sang diện phải nộp thuế đầy đủ.

Tại buổi họp báo sáng 5/7, Bộ Tài chính cho biết sẽ có khoảng 400.000 người được miễn thuế trong 6 tháng cuối năm nay. Đặc biệt, năm nay, thu nhập của 6 tháng tính thuế đầu năm và 6 tháng miễn thuế cuối năm có thể sẽ được tách riêng khi quyết toán thuế cuối năm. Rõ ràng, phương án này nếu được thực hiện như tuyên bố, sẽ tránh được những trường hợp phải “xét lại” và bị “mừng hụt” như trên. Đây là phương án đã được đề xuất từ những năm trước nhưng đã không được cơ quan thuế áp dụng. Tuy nhiên, cách làm này cũng có mặt trái, những người có thu nhập tập trung vào 6 tháng đầu năm có thể bị thiệt thòi. Vì khi tính chung cho cả năm, họ có khả năng được hoàn thuế khoản đã tạm nộp 6 tháng đầu năm. Nhưng khả năng này cũng ít xảy ra, nhất là với các khoản thu nhập có tính chất ổn định, thu nhập từ tiền lương, tiền công.   

 

Đắc Kiên