Nhiêu Lộc hồi sinh

Chiều 18/8/2012, tại quận Phú Nhuận,UBND TP HCM đã tổ chức Lễ khánh thành Công trình cải tạo, xây dựng Kênh Nhiêu Lộc -Thị Nghè (giai đoạn 1) và đường Hoàng Sa,Trường Sa. Ảnh: Đỗ Bá

Ảnh Tuấn Vương   “Cái ao ước cháy bỏng của tui là thoát khỏi căn chòi chật chội, nắng nóng, mưa dột, để con cháu ngẩng mặt với mọi người đã thành, giờ tui đã có thể nhẹ lòng về với ông bà, tổ tiên được rồi”, Cụ Lê Thị Hiền, 75 tuổi, ngụ tại phường 22, quận Bình Thạnh.

Bác Lê Ngọc Sang, 72 tuổi, ngụ tại phường 2, Phú Nhuận, đứng bên bờ kênh Nhiêu Lộc lộng gió, bồi hồi nhớ lại: “Từ thập niên 60 của thế kỷ trước, lúc đó người tứ xứ đổ về đây nhiều vô kể. Bất cứ khoảng trống nào ở ven kênh là họ nhào vô xây nhà. Gọi là nhà cho nó…oai chứ đó là những túp lều bằng ván, nhựa, giấy carton…được dựng trên những cây cọc cắm xuống lòng kênh. Con kênh rất hôi hám bởi bao nhiêu chất thải sinh hoạt hàng ngày họ cứ xả thẳng xuống. Lâu ngày, rác kết thành từng đám, làm tắc nghẽn dòng chảy, hôi thối không thể nào chịu nổi. Cứ thế, con kênh ngày càng teo tóp lại, đến khoảng những năm 1980 thì nó “chết” hẳn”.

Bùn ở dưới kênh đen như hắc ín, đặc quánh đến nỗi nhà thơ Kiên Giang Hà Huy Hà, người sống thâm niên bên dòng kênh đã kẻ vào biển số chiếc xe máy cà tàng của mình ba chữ đầy tính trào lộng “Phù sa đen”, như để mọi người nhận dạng xuất xứ của mình. “Ăn theo” cái chết của con kênh Nhiêu Lộc-Thị Nghè là tình trạng ngập úng triền miên, ô nhiễm môi trường nghiêm trọng và bao thứ tệ nạn như hút chích, mại dâm, đâm chém giang hồ…ung dung tồn tại ngay giữa lòng thành phố.

Rạch Thị Nghè năm 1970.

Kênh Nhiêu Lộc năm 1970.

Kênh Nhiêu Lộc năm 2013. Ảnh: Đỗ Bá

Ước mơ thành hiện thực

Cái lo của chính quyền thành phố khi hạ quyết tâm giải quyết các vấn đề liên quan đến dòng kênh Nhiêu Lộc không chỉ là về số vốn khổng lồ phải bỏ ra mà còn là sự xáo trộn dân cư rất lớn. Việc phải phá bỏ hàng trăm ngàn căn nhà lụp xụp, di dời, bố trí tái định cư cho hàng triệu người từng sinh ra, lớn lên bên dòng kênh Nhiêu Lộc-Thị Nghè là điều không dễ. Đi thì người dân đồng ý cái rụp, nhưng đi đâu, làm ăn sinh sống, học hành ra sao thì đó là bài toán khó.

Tuy vậy, vào những năm đầu thập niên 1990, dự án di dời, cải tạo, chỉnh trang đô thị, trong đó có dòng kênh Nhiêu Lộc đã ra đời. Chẳng bao lâu sau, khu chung cư Miếu Nổi 10 tầng gồm 6 khối nhà đã mọc lên ven con kênh Nhiêu Lộc, đoạn thuộc địa bàn Phú Nhuận và Bình Thạnh. Đó là một trong những chung cư đẹp nhất thành phố vào thời đó, đủ sức tái định cư cho hàng ngàn hộ dân xung quanh. Đến năm 1998, thành phố đã di dời gần 90 ngàn túp lều ven hai bờ kênh, để chuẩn bị làm hai tuyến đường song song, bây giờ là đường Hoàng Sa, Trường Sa, rộng tới 16m, cảnh quan hữu tình.

Kênh Nhiêu Lộc-Thị Nghè giờ đã trong xanh. Theo phân tích mới nhất của Chi cục Quản lý chất lượng và bảo vệ nguồn lợi thủy sản TP HCM thì chất lượng nước hai con kênh này đủ điều kiện cho các loại tôm cá sinh sống. Với người dân thành phố, giờ họ đã có thêm thú tiêu khiển mới, đó là chiều chiều nhàn tản ngồi thả câu ven hai bờ kênh.

Nhìn đứa cháu nội của mình chạy nhảy tung tăng trên vỉa hè dọc đường Hoàng Sa, cụ Lê Thị Hiền (75 tuổi), ngụ tại phường 22, quận Bình Thạnh, xúc động nói: “Thiệt có mơ tui cũng không tưởng tượng nổi cái cảnh này. Tuổi trẻ của tui gắn liền với chiếc ghe nhỏ, ngày ngày luồn lách trong đám rác ken đặc trên mặt kênh để kiếm bao nilon, đổi gạo độ nhật. Vậy mà giờ đây, dòng kênh đẹp quá, kỳ diệu quá...”.

Cụ Hiền cho hay, từ năm 1995, gia đình ba thế hệ nhà cụ đã rời căn chòi ven kênh, chuyển lên sinh sống tại căn hộ 60m2, tầng 4 chung cư Miếu Nổi. Tuy vẫn phải bươn chải với nghề ve chai, vẫn một nắng hai sương, nhưng cụ thanh thản vì không còn phải lo cảnh chen chúc, khốn khổ khi trời mưa bão. An cư lạc nghiệp, các con của cụ Hiền dần lớn khôn, đi làm rồi có gia đình riêng. Giờ cụ Hiền đã “về hưu”, hàng ngày vui vầy với đàn cháu nội, ngoại…“Cái ao ước cháy bỏng của tui là thoát khỏi căn chòi chật chội, nắng nóng, mưa dột, để con cháu ngẩng mặt với mọi người đã thành, giờ tui đã có thể nhẹ lòng về với ông bà, tổ tiên được rồi”, cụ Hiền nói như trút cõi lòng.

Nghe cụ Hiền tâm sự, tôi cũng vui lây, tôi bảo rằng cụ còn khỏe lắm, chưa “về” được đâu, phải ở với con cháu dăm chục năm nữa…Cụ nhìn tôi, cười hiền từ rồi bảo: “Giời cho, cũng chẳng biết thế nào, nhưng có thế nào thì cũng mãn nguyện rồi!”.

Nguyên Quốc