Phí giữ chỗ học: Hình thức “đặt cọc” phản giáo dục?

Phí giữ chỗ - “nỗi ám ảnh” của các bậc phụ huynh. Ảnh minh họa: Q.Anh

Phí giữ chỗ đảm bảo quyền lợi học sinh?

Hiện tượng thu phí giữ chỗ này đang trở thành “mốt” trong các trường ngoài công lập, đặc biệt là ở các trường quốc tế ở Hà Nội và các thành phố lớn. Không chỉ áp dụng quy định phí giữ chỗ, nhiều trường còn áp dụng hình thức tính lãi suất đối với những phụ huynh nào nộp chậm. Không ít trường còn “dọa” phụ huynh nếu không thực hiện phí giữ chỗ, sẽ tạm ngừng việc học tập của học sinh. Tuy nhiên, dù thu lệ phí có phần áp đặt, song nhà trường lại giải thích là đây là hoạt động nhằm đảm bảo quyền lợi cho học sinh.

Tiếp tục áp dụng hình thức thu phí giữ chỗ cho năm học 2017 - 2018, Trường tiểu học và trung học Nguyễn Siêu (Hà Nội) giải thích về loại phí này trong thông báo của mình tới các bậc phụ huynh: “Phí giữ chỗ được quy định hàng năm đảm bảo quyền lợi cho học sinh được vào học chính thức tại trường. Nhà trường sẽ hoàn lại phí giữ chỗ cho cha mẹ học sinh bằng cách bù trừ vào học phí từ tháng 10/2017 trở đi. Nếu học sinh không tiếp tục học tại trường (kể từ thời điểm hoàn thành thủ tục nhập học) với bất kỳ lý do cá nhân nào, nhà trường không hoàn lại phí giữ chỗ đã nộp”.

Theo giải thích của một số trường học đang áp dụng phí giữ chỗ, hình thức này nhằm đảm bảo chỗ học cho học sinh, ít bị biến động và xáo trộn trong công tác tuyển sinh. Tuy nhiên, cách làm đó không khác gì “trói chân” học sinh chứ không phải là việc học sinh tha thiết phải dùng tiền để đăng ký chỗ học kẻo người khác “tranh mất”. Không ít phụ huynh dù không muốn nhưng đã lựa chọn trường đành phải bỏ tiền ra đóng. Trong khi đó, một số trường còn ra rất nhiều điều khoản để phụ huynh nếu thay đổi ý định, muốn chuyển trường sẽ bị mất “cọc”.

Chỉ ra một thực tế, số trường đang áp dụng phí giữ chỗ chủ yếu để giữ chân học sinh, TS Nguyễn Tùng Lâm - Chủ tịch Hội đồng Trường THPT Dân lập Đinh Tiên Hoàng (Hà Nội) chia sẻ, trường ngoài công lập có quyền tự chủ của mình. Có một số trường đưa ra quy định thu phí hay lệ phí như một cách “giữ chân” học sinh để có thể lên phương án quản lý, đào tạo cho năm tiếp theo… Đây là một cách làm nghiêng về mặt lợi về phía nhà trường, khi áp dụng sẽ có nhiều phụ huynh chưa hài lòng và phản đối.

Có vi phạm pháp luật?

Cũng theo TS Nguyễn Tùng Lâm: “Có thể hiểu rằng, khoản thu này mang tính chất thỏa thuận giữa phụ huynh và nhà trường. Tuy nhiên, trước khi thực hiện, nhà trường cần xin ý kiến phụ huynh để không gây ra bất cứ phản ứng nào. Nhà trường cần phải thể hiện rõ, đây là việc làm cần thiết, đảm bảo cả về phía nhà trường lẫn học sinh chứ không phải chuyện áp đặt hoặc “vẽ” ra cớ để thu tiền của phụ huynh một cách không minh bạch”.

Theo quy định hiện hành của Bộ GD&ĐT, hiện chưa có bất kỳ quy định nào về phí giữ chỗ. Thực chất, đây chỉ là khoản thoả thuận của các cơ sở giáo dục, đặc biệt là cơ sở giáo dục ngoài công lập, với phụ huynh học sinh. Việc làm này cũng là nhằm ổn định số lượng học sinh tại trường. Tuy nhiên, hiện nay ở các địa phương vẫn chưa có các quy định chặt chẽ, cụ thể dẫn đến những thắc mắc, phàn nàn của phụ huynh.

Tại Hà Nội, hàng năm vẫn có các quy định cho các trường công lập về các khoản thu, chi được phép thu. Thậm chí, Hà Nội còn ban hành danh mục mức trần các khoản thu đối với các trường công lập trên địa bàn. Nhưng đối với các trường dân lập, hầu như ít các quy định chặt chẽ như vậy, đây cũng có thể là “kẽ hở” để các trường “sáng kiến” ra các khoản thu như phí giữ chỗ.

Chia sẻ dưới góc độ phí giữ chỗ, một luật sư (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho biết: “Luật Phí và lệ phí năm 2015 không có mục nào tên là phí giữ chỗ, còn các quy định của ngành giáo dục cũng không quy định rõ về khoản phí này. Vì thế, đây có thể được coi như một hình thức đặt cọc. Đây là việc làm rất phản giáo dục, biến môi trường giáo dục như một thứ hàng hóa, mua bán. Nếu là khoản thu thỏa thuận, cần có sự trao đổi, bàn bạc trước khi ban hành, phụ huynh có thể từ chối đóng góp và yêu cầu nhà trường thực hiện theo đúng các quy định về pháp luật”.

Quang Anh