Toà đã tuyên án, vì sao ngân hàng VIB chưa thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh 80 tỉ đồng?

Thoái thác

Những rắc rối giữa VIB và TISCO bắt đầu từ việc tháng 3/2011 VIB chi nhánh Hà Nội ký hợp đồng tín dụng cho Cty TNHH Thương mại và Xây dựng Hà Nam (Cty Hà Nam) vay với tổng hạn mức tín dụng là 350 tỷ đồng, trong đó hạn mức vay vốn ngắn hạn là 100 tỉ đồng và hạn mức bảo lãnh là 250 tỉ đồng.

Khách hàng giao dịch tại một chi nhánh VIB.

Sau đó, Cty Hà Nam có các đơn yêu cầu VIB cấp bảo lãnh để đảm bảo nghĩa vụ thanh toán đối với TISCO trong hợp đồng mua bán thép giữa hai doanh nghiệp này. Sau đó, VIB đã phát hành 6 thư bảo lãnh cho người được bảo lãnh là Cty Hà Nam và người nhận bảo lãnh là TISCO.

Trong đó, thư bảo lãnh số BL 275 số tiền 35 tỷ đồng; TBL 277 số tiền 35 tỷ đồng, TBL 326 số tiền 50 tỷ đồng; TBL 342 số tiền 30 tỷ đồng. Trong đó khoản nợ gốc 73.369.818.250 đồng và tiền lãi mà Cty Hà Nam còn nợ TISCO tương ứng với 2 thư bảo lãnh BL326 và BL342 với tổng số tiền 80 tỷ đồng, đều chưa được thanh toán.

Cuối năm 2011, TISCO bắt đầu có văn bản yêu cầu VIB chi nhánh Hà Nội thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh đối với 2 TBL275 và TBL277 với tổng số tiền 70 tỷ đồng. Tuy nhiên VIB khẳng định kèm theo công văn này TISCO không xuất trình TBL gốc và các tài liệu chứng cứ kèm theo chứng minh việc Cty Hà Nam đã vi phạm nghĩa vụ thanh toán. Do vậy VIB đã từ chối thực hiện thanh toán bảo lãnh cho những TBL trên..

Ngày 31/01/2012 giữa VIB chi nhánh Hà Nội và Cty Hà Nam đã lập biên bản làm việc liên quan đến yêu cầu thực hiện bảo lãnh của TISCO. Cty Hà Nam khẳng định sẽ chịu trách nhiệm thanh toán cho TISCO và không yêu cầu VIB Hà Nội thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh.

Ngày 27/06/2012 giữa TISCO, VIB Hà Nội và Cty Hà Nam đã có buổi làm việc 3 bên. Tại biên bản TISCO khẳng định Cty Hà Nam còn nợ 160.572.304.806 đồng và lãi trả chậm là 17.387.166.362 đồng. TISCO đã gia hạn cho Hà Nam được thanh toán đến thời hạn ngày 30/06/2012. Nếu hết thời hạn này Hà Nam không thanh toán, thì yêu cầu VIB Hà Nội thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh.

Đến hạn như cam kết, giữa TISCO và Cty Hà Nam tiếp tục lập biên bản về việc yêu cầu thực hiện nghĩa vụ thanh toán. Tại biên bản này, TISCO yêu cầu VIB Hà Nội thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh với tổng số tiền 88.938.966.729 đồng (gồm nợ gốc lãi của hợp đồng kinh tế đã ký). Tuy nhiên VIB Hà Nội đã từ chối thực hiện nghĩa vụ thanh toán. VIB Hà Nội đưa ra lý do 2 TBL trên đã hết thời hạn bảo lãnh và TISCO không đáp ứng được các điều kiện của những thư bảo lãnh.

"Chơi khó"

Để đảm bảo thu hồi tài sản, sau nhiều lần đối thoại bất thành, không còn cách nào khác, TISCO phải kiện VIB ra tòa. Tại phiên phúc thẩm, TAND tỉnh Thái Nguyên xử ngày 22/6/2015 đã tuyên buộc VIB phải thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh, trả cho TISCO 80 tỉ đồng. HĐXX cũng tuyên Cty Hà Nam còn phải trả cho TISCO hơn 30 tỉ đồng.

HĐXX cấp phúc thẩm nhận định việc cấp tòa sơ thẩm trước đó không tuyên buộc VIB Hà Nội thanh toán bảo lãnh cho Cty Hà Nam là sai. Bởi khi Cty Hà Nam thanh toán chậm, TISCO đã có công văn yêu cầu bảo lãnh ngay, nhưng phía ngân hàng lại nại ra lý do không xuất trình bảo lãnh gốc là không đúng.

Tòa án nhận thấy việc VIB cố tình không thực hiện đúng hợp đồng bảo lãnh để không thanh toán tiền bảo lãnh cho TISCO là không phù hợp với khoản 2 Điều 5 và điểm a khoản 2 Điều 23 của QĐ số 26/2006/QĐ- ngày 26/06/2006 (nay là Thông tư số 28/2012/TT-NHNN ngày 03/10/2012 của NHNN quy định về bảo lãnh ngân hàng).

Quầy giao dịch của VIB.

Nhừn VIB lại cho rằng TISCO đã vi phạm điều kiện bảo lãnh, rằng TISCO yêu cầu VIB Hà Nội thực hiện nghĩa vụ thanh toán nhưng TISCO không xuất trình được Thư bảo lãnh gốc là điều kiện đã được quy định trong Thư bảo lãnh.

Về lý do nhằm trốn tránh trách nhiệm này của VIB, đại diện của TISCO khẳng định VIB đã lợi dụng thông lệ của ngành ngân hàng để thoái thác trách nhiệm bảo lãnh của mình. Theo đó, TISCO khẳng định đã trình Thư bảo lãnh gốc của TBL 326 và TBL 342 lên VIB Hà Nội trong thời hạn 2 TBL này còn hiệu lực.

“Sáng ngày 04/01/2012, tức là vẫn còn 2 ngày trước khi TBL 326 hết hiệu lực, chúng tôi đã trực tiếp gửi Công văn số 05/GTTN-KTTC kèm theo toàn bộ hồ sơ chứng minh, đồng thời xuất trình 2 Thư bảo lãnh gốc. Ngay trong buổi chiều làm việc giữa các bên, VIB Hà Nội vẫn không có thắc mắc gì. Chúng tôi lưu ý rằng, trong thông lệ hoạt động của các Ngân hàng, kể cả VIB, việc xuất trình Thư bảo lãnh gốc không bắt buộc phải lập Biên bản để làm căn cứ chứng minh về sau. Đây là thông lệ VIB vẫn áp dụng, và chính VIB đã lợi dụng thông lệ không lập biên bản khi người nhận bảo lãnh xuất trình Thư bảo lãnh gốc để sau này nại ra lý do từ chối nghĩa vụ thanh toán của mình. TISCO cho rằng VIB Hà Nội đã vi phạm Luật Thương Mại 2005 (Khoản 1 Điều 295 quy định bên có trách nhiệm phải có văn bản thông báo ngay cho bên kia về việc mình được miễn trách nhiệm)”- đại diện TISCO bức xúc khẳng định.

Trao đổi với phóng viên, các luật gia, chuyên gia tài chính – ngân hàng phân tích vụ việc này đều cho rằng việc VIB lấy lý do TISCO không xuất trình được thư bảo lãnh gốc khi có nhu cầu hưởng bảo lãnh là hành động "chơi khó" nhau, bởi trong thời đại công nghệ số, mọi bút toán kế toán - tài chính đều được số hóa, bởi vậy những giấy tờ như trên là không thực sự cần thiết.

Các chuyên gia pháp lý, ngân hàng đặt ra tình huống là trường hợp xảy ra hỏa hoạn, thiên tai lũ lụt, doanh nghiệp bị mất thư bảo lãnh thì họ cũng mất trắng hàng trăm tỉ đồng với lý do thư bảo lãnh gốc của VIB. Quan trọng nhất đó là việc xác thực VIB có phát hành thư bảo lãnh hay không, thời hạn hiệu lực của thư bảo lãnh. Khi thư bảo lãnh còn hiệu lực cũng có nghĩa đơn vị phát hành thư bảo lãnh phải có nghĩa vụ thực hiện nó.

Hà Châu/Báo Gia đình & Xã hội