Việt Nam đứng thứ hai về chỉ số hạnh phúc: Chỉ mang tính tham khảo

Đứng thứ 2 trong 151 quốc gia

Theo bản báo cáo của NEF, chỉ số HPI của Việt Nam là 60,4, tăng 3 bậc so với năm 2009. Xếp trên Việt Nam là Costa Rica với chỉ số HPI là 64. Chỉ số này được đánh giá dựa trên ba tiêu chí gồm mức độ hài lòng với cuộc sống, tuổi thọ trung bình và dấu chân sinh thái. Chỉ số HPI được công bố lần đầu tiên năm 2006 và lần thứ 2 vào năm 2009. Việt Nam liên tục thăng bậc, từ vị trí 12 năm 2006 lên thứ 5 năm 2009 và vị trí thứ 2/151 trong năm nay.

Điều ngạc nhiên là những quốc gia như Mỹ xếp thứ 105, Nga 122, Nhật Bản 45, Trung Quốc 60.  Trong số các nước ở châu Á, Ấn Độ xếp thứ 32, Trung Quốc ở vị trí 60 và Hàn Quốc thứ 63. Tại khu vực Đông Nam Á, Indonesia ở vị trí thứ 14, Thái Lan  thứ 20, Singapore 90... 

Theo như bản báo cáo, chỉ số HPI được NEF tính bằng công thức chỉ số hài lòng cuộc sống nhân với tuổi thọ trung bình, rồi đem chia cho chỉ số dấu ấn sinh thái (EF - chỉ số chuyên dùng để đánh giá nhu cầu của con người đối với hệ sinh thái trên trái đất). Như vậy, HPI phụ thuộc phần lớn vào chỉ số dấu ấn sinh thái. Nếu dấu ấn sinh thái càng nhỏ thì chỉ số HPI càng cao. Và để đo lường độ hài lòng cuộc sống, NEF sử dụng các câu hỏi khảo sát của tổ chức thăm dò uy tín Gallup, người tham gia sẽ đưa ra câu trả lời định lượng trong thang điểm 0 (tệ nhất) đến 10 (tốt nhất). Chỉ số này của Việt Nam là 5,8/10. Với hai chỉ số còn lại, NEF sử dụng số liệu từ Báo cáo phát triển con người của Liên Hợp Quốc năm 2011 (tuổi thọ trung bình) và của tổ chức Global Footprint Network năm 2012 (chỉ số EF).

Có nhiều ý kiến cho rằng, nếu chỉ dựa vào 3 tiêu chí trên để đánh giá chỉ số hạnh phúc mà đặt trong bối cảnh Việt Nam (EF 1,4) thì cũng khá khách quan. Bởi nước ta là nước đang phát triển, sự khai thác môi trường chưa thực sự đậm đặc như các nước công nghiệp, đồng thời sở hữu nguồn tài nguyên thiên nhiên dồi dào. Một phần vì công nghiệp ở Việt Nam chưa phát triển mạnh nên ô nhiễm và khai thác cũng chưa quá cao. Hơn nữa, người Việt Nam có cuộc sống đơn giản hơn vì vậy cảm nhận hạnh phúc dễ hơn.

 

Người Việt Nam có cuộc sống đơn giản nên cảm nhận hạnh phúc dễ hơn.  Ảnh mang tính chất minh họa

Chưa sát thực tế

“Có thể hiểu khái niệm hạnh phúc ở đây là khái niệm về mặt tinh thần. Quan niệm hạnh phúc ở đây được hiểu là sự hài lòng, tính lạc quan và sự thanh thản. Đánh giá này dù chưa sát nhưng nó cũng mang tính rất nhân văn. Nó chỉ ra rằng hạnh phúc không phải là vật chất, cấu trúc xã hội và nhu cầu xã hội càng đơn giản thì càng hạnh phúc. Chỉ số này cũng sẽ khuyến khích con người sống hài hoà với tự nhiên hơn”. PGS.TS Trịnh Hòa Bình, Viện khoa học xã hội Việt Nam

Tuy nhiên, theo các nhà xã hội học thì đánh giá trên chỉ mang tính chất tham khảo, chứ chưa sát với thực tế. PGS.TS xã hội học Trịnh Hòa Bình, Viện khoa học xã hội Việt Nam cho rằng NEF quá nhấn mạnh vào việc tác động tới tài nguyên thiên nhiên, môi trường. Nước ta nguồn tài nguyên thiên nhiên dồi dào, trình độ phát triển kỹ thuật không bằng các nước phát triển khác nên sự tác động tới tài nguyên thiên nhiên, tác động với môi trường thấp. Và nếu gia trọng ở yếu tố này thì đánh giá chỉ số hạnh phúc như đánh giá trên là nước ta có thể đạt được.

“Tuy nhiên, nếu đánh giá hạnh phúc mà chỉ dựa vào 3 tiêu chí đó sẽ là quá sơ sài, chỉ nên mang tính chất tham khảo bởi NEF cũng không công bố đã phỏng vấn bao nhiêu người ở mỗi nước, mẫu thực hiện ra sao. Hơn nữa, thực tế dù đã được cải thiện tốt, nhưng nước ta cũng chưa phải là nước có tuổi thọ cao. Ngay cả các chỉ số khác cũng chưa cao và bền vững”, ông Bình nói.

Cũng theo PGS.TS Trịnh Hòa Bình, để đánh giá được hạnh phúc thì phải hình thành thang đo chung được cụ thể hóa và khi đưa ra, các khu vực đều chấp nhận. Ví dụ, để đánh giá được mức độ hài lòng của con người với cuộc sống, phải nghiên cứu trên hàng nghìn người. Họ đại diện cho các vùng miền khác nhau, có giới tính, lứa tuổi, trình độ nhận thức, thu nhập... khác nhau. Nếu điều tra chỉ rơi vào một nhóm xã hội nào đó kết quả có thể sai lệch.

Ths. Đỗ Văn Quân, Viện Xã hội học, Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh cũng cho rằng, 3 tiêu chí để đánh giá chỉ số hạnh phúc của con người của NEF là cơ bản nhưng không đầy đủ. Phân tích về điều này, ông Quân cho rằng, sự hài lòng là vô cùng với con người. Bởi mỗi người ở lứa tuổi, trình độ, vùng miền khác nhau thì mức độ hài lòng lại khác nhau. Việc khảo sát, chọn mẫu phải mang tính đại diện và chọn lọc cao. Đặc biệt, Việt Nam từ một quốc gia nghèo và vừa vươn lên thành một nước có thu nhập trung bình thấp nên có lẽ một số người nhầm tưởng rằng như thế là “hạnh phúc quá đỗi”. Để đánh giá thuyết phục, độ chính xác và tính đại diện hơn thì cần phải đánh giá nhiều tiêu chí hơn. “Chúng ta không nên dựa vào xếp hạng  của NEF để quá tự hào”, Ths. Quân khuyến cáo.

 

Phương Thuận