Việt Nam thích ứng với già hóa dân số: Cơ hội thúc đẩy "Kinh tế bạc"

Ngày 9/4, tại Quảng Ninh, Cục Bảo trợ xã hội (Bộ Y tế) phối hợp cùng Ngân hàng Thế giới (WB), UNDP và các tổ chức quốc tế (KOICA, DFAT) tổ chức Hội thảo chuyên đề về chính sách bảo trợ xã hội và thích ứng với già hóa dân số.

Tốc độ già hóa nhanh so với các quốc gia phát triển

Tại hội nghị, ông Tô Đức - Cục trưởng Cục Bảo trợ xã hội cho biết, nước ta đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ nhanh. Hiện người từ 60 tuổi trở lên chiếm khoảng trên 16% dân số và dự báo đến năm 2036, Việt Nam sẽ chính thức bước vào giai đoạn "dân số già".

Đáng chú ý, thời gian chuyển từ "già hóa" sang "dân số già" của Việt Nam chỉ khoảng 20 - 25 năm, ngắn hơn nhiều so với các quốc gia phát triển.

Cũng theo ông Đức, khoảng 70% người cao tuổi sống ở khu vực nông thôn, nhiều người không có lương hưu hoặc thu nhập ổn định. Tỉ lệ người cao tuổi có nhu cầu chăm sóc sức khỏe, chăm sóc dài hạn ngày càng tăng, trong khi mô hình gia đình truyền thống đang dần thu hẹp.

Hiện Việt Nam đang trợ giúp thường xuyên cho gần 5 triệu đối tượng bảo trợ xã hội, trong đó người cao tuổi chiếm tỉ lệ lớn (khoảng 50% tổng số đối tượng), bao gồm cả hưu trí xã hội. Tuy nhiên, mức trợ cấp còn thấp, phạm vi bao phủ và chất lượng dịch vụ vẫn cần tiếp tục được nâng cao. Trong khi hệ thống bảo trợ xã hội và dịch vụ chăm sóc vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.

Khoảng trống chính sách và định hướng "Kinh tế bạc"

Cục trưởng Cục Bảo trợ xã hội đánh giá hệ thống chính sách vẫn còn những khoảng trống, cho nên về lâu dài cần có định hướng sửa Luật Người cao tuổi. Trong đó có việc phát triển các hình thức chăm sóc chuyên nghiệp, thí điểm triển khai bảo hiểm chăm sóc dài hạn, phát triển "kinh tế bạc", phát triển đội ngũ nhân viên chăm sóc chuyên nghiệp hay tích hợp dịch vụ chăm sóc, chuyển đổi số song song với xây dựng Đề án phát triển mạng lưới cơ sở cung cấp dịch vụ chăm sóc cho người cao tuổi.

Ông Đức cũng nêu nhiệm vụ xây dựng Luật Trợ giúp xã hội với các chính sách trợ giúp xã hội, hình thức chăm sóc xã hội và công tác xã hội chuyên nghiệp. "Già hóa dân số không chỉ là thách thức mà còn mở ra nhiều cơ hội, đặc biệt trong phát triển "kinh tế bạc", phát triển thị trường dịch vụ chăm sóc, tạo việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, cần thiết phải có chính sách phù hợp.

Theo TS Feng Wemeng - Phó Giám đốc Viện Hành chính công và Nhân sự, (Trung tâm Nghiên cứu Phát triển của Hội đồng Nhà nước Trung Quốc), từ năm 2024, Văn phòng Quốc vụ viện Trung Quốc công bố báo cáo thể hiện quan điểm về việc phát triển nền "kinh tế bạc" nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi. Nền kinh tế bạc bao gồm nhiều hoạt động kinh tế như: phát triển kỹ năng, chuẩn hóa ngành, cung cấp dịch vụ cho người cao tuổi…

Từ kinh nghiệm của Trung Quốc, TS Feng Wemeng khuyến nghị Nhà nước cần định nghĩa, xây dựng khung pháp lý cấp quốc gia hoàn thiện, cụ thể hóa các dự án thực tiễn… (Ví dụ, có hệ thống chăm sóc người cao tuổi ứng dụng công nghệ thông minh, thí điểm chăm sóc y tế, đại học dành cho người cao tuổi…).

Vị chuyên gia nêu, nền "kinh tế bạc" gồm nhiều hoạt động kinh tế trong đó có cung cấp sản phẩm hoặc dịch vụ cho người cao tuổi và chuẩn bị cho giai đoạn già hóa dân số. Lĩnh vực này cần bao quát phạm vi rộng, với chuỗi giá trị công nghiệp kéo dài, mô hình kinh doanh đa dạng và tiềm năng lớn.

Cũng theo TS Feng Wemeng, đến tháng 1/2024, các ngành trong nền kinh tế bạc đạt doanh thu 7.000 tỉ nhân dân tệ (chiếm khoảng 6% GDP). Các ngành phát triển nhiều sản phẩm dịch vụ trải rộng các lĩnh vực gồm quần áo, thực phẩm, nhà ở đi lại, giải trí, nghỉ dưỡng, chăm sóc y tế, phục hồi chức năng…

Cần giải pháp tổng thể về sinh kế và an sinh

Đánh giá về thực trạng hiện nay, ông Nguyễn Ngọc Toản - Phó Cục trưởng Cục Bảo trợ xã hội chỉ ra những điểm nghẽn như: chi trả trợ cấp không dùng tiền mặt còn khó khăn, cơ sở vật chất thiếu thốn và sinh kế của các hộ gia đình có đối tượng bảo trợ còn bấp bênh.

Về lâu dài, ông Toản kiến nghị, cần phổ cập trợ cấp tiền mặt cho trẻ em trong 1.000 ngày đầu đời; Hạ độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội; Hỗ trợ nhóm thu nhập thấp không đảm bảo mức sống tối thiểu …

Đồng quan điểm, bà Phạm Thị Hải Hà - Phó Cục trưởng Cục Bảo trợ xã hội nhấn mạnh vai trò chủ đạo của Nhà nước trong việc dẫn dắt chính sách.

Bà đề xuất tăng cường các gói hỗ trợ về đất đai, thuế và vốn vay ưu đãi để thu hút doanh nghiệp, tổ chức xã hội cung ứng dịch vụ công...

Cơ hội và thách thức chờ đón Việt Nam khi dân số già

GiadinhNet - Già hóa dân số mở ra nhiều cơ hội kinh doanh mới nhưng cũng tác động tiêu cực đến kinh tế - xã hội, đặt nặng trách nhiệm lên người trẻ.