Quan tâm, chăm sóc và phát huy vai trò người cao tuổi, chủ động thích ứng với già hóa dân số

Nhiều thách thức trong chăm sóc, phát huy vai trò người cao tuổi

Theo các nhà nhân khẩu học, già hóa dân số là một trong những biến đổi nhân khẩu lớn nhất trên thế giới hiện nay. Tỷ trọng và số lượng người cao tuổi ngày càng tăng lên nhanh chóng, đặc biệt tại các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam.

Già hóa dân số mang đến cả cơ hội và thách thức cho sự phát triển kinh tế - xã hội. Về cơ hội, già hóa dân số có thể thúc đẩy sự phát triển các lĩnh vực như bảo hiểm, ngân hàng, dinh dưỡng, du lịch, đổi mới công nghệ và ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất hoặc quản lý trong bối cảnh thiếu lực lượng lao động…

Tuy nhiên, già hóa dân số cũng đặt ra những thách thức nghiêm trọng về tăng trưởng kinh tế, an sinh xã hội, lao động, thiết kế cơ sở hạ tầng… đặc biệt là trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe.

Giống như nhiều nước trên thế giới, Việt Nam bắt đầu giai đoạn già hóa dân số từ năm 2011 với số người cao tuổi chiếm 7% tổng dân số và là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới.

Hiện nay, theo thống kê, nước ta có trên 14,3 triệu người cao tuổi, chiếm gần 13% dân số; trong đó gần 2,5 triệu người từ 80 tuổi trở lên. Dự báo đến năm 2030, số người từ 60 tuổi trở lên sẽ xấp xỉ 18 triệu người, tăng gần 4 triệu người so với năm 2024.

Bên cạnh những đóng góp quan trọng, người cao tuổi cũng đối mặt với nhiều thách thức, nhất là gánh nặng bệnh tật và nhu cầu chăm sóc sức khỏe đối với người cao tuổi ngày càng cao.

Theo báo cáo 5 năm thực hiện Nghị quyết số 21-NQ/TW của Hội nghị lần thứ Sáu Ban Chấp hành Trung ương khoá XII về công tác dân số trong tình hình mới, tuổi thọ trung bình của người Việt Nam liên tục tăng từ 65,2 tuổi năm 1989 lên 73,6 tuổi năm 2019 và lên mức 74,7 tuổi năm 2024.

Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng, tuổi thọ trung bình của nước ta tăng cao nhưng tuổi thọ khỏe mạnh của người cao tuổi còn thấp, đặc biệt, thống kê cho thấy, trên 70% người cao tuổi mắc trung bình từ 3 bệnh mãn tính trở lên như sa sút trí tuệ, hội chứng dễ bị tổn thương, các bệnh tim mạch, đái tháo đường, thoái hóa cơ xương khớp.... ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống của người cao tuổi.

Trong khi đó, hệ thống chăm sóc sức khỏe nói chung, chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người cao tuổi nói riêng tại Việt Nam chưa thích ứng với già hóa dân số nhanh; việc xây dựng môi trường thân thiện với người cao tuổi và triển khai các loại hình chăm sóc sức khỏe dài hạn tại cộng đồng chưa được quan tâm đúng mức… khiến công tác chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi còn gặp nhiều khó khăn.

Phát huy vai trò người cao tuổi góp phần làm nên sức bật của đất nước

Phát biểu tại Lễ phát động Tháng hành động vì người cao tuổi năm 2025 do Trung ương Hội Người cao tuổi Việt Nam phối hợp với Bộ Y tế tổ chức mới đây, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết: Công tác chăm sóc sức khỏe người cao tuổi luôn nhận được sự quan tâm chỉ đạo sát sao của lãnh đạo Đảng, Chính phủ thông qua các văn bản chỉ đạo như Luật Người cao tuổi năm 2009; Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới; Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 25/10/2017 về công tác dân số trong tình hình mới.

Thủ tướng Chính phủ cũng đã ban hành nhiều Chương trình, Đề án về chăm sóc sức khỏe người cao tuổi: Quyết định số 1679/QĐ-TTg ngày 22/11/2019 phê duyệt Chiến lược Dân số Việt Nam đến năm 2030; Quyết định số 1579/QĐ-TTg ngày 13/10/2020 phê duyệt Chương trình Chăm sóc sức khỏe người cao tuổi đến năm 2030 với mục tiêu "Chăm sóc, nâng cao sức khỏe người cao tuổi bảo đảm thích ứng với già hóa dân số, góp phần thực hiện thành công Chiến lược Dân số Việt Nam đến năm 2030".

Đặc biệt, theo Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà, vừa qua Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khoẻ nhân dân. Trong đó, Nghị quyết đã chỉ đạo mỗi tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có ít nhất một bệnh viện đạt cấp chuyên sâu; có bệnh viện lão khoa hoặc bệnh viện đa khoa có chuyên khoa lão khoa; các cơ sở chăm sóc người cao tuổi tiếp tục hoàn thiện hệ thống dịch vụ phục hồi chức năng, kết hợp hiệu quả giữa các cơ sở y tế và các cơ sở chăm sóc người cao tuổi.

Ngoài ra, trong Dự thảo Luật Dân số đang được Bộ Y tế xây dựng và dự kiến trình Chính phủ để trình Quốc hội có ý kiến và thông qua tại Kỳ họp thứ 10 (tháng 10/2025), chăm sóc sức khỏe người cao tuổi cũng là một trong những ưu tiên trong công tác dân số trong giai đoạn mới.

Theo đó, Bộ Y tế đề xuất xây dựng và phát triển mạng lưới chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại nhà, tại cộng đồng và cơ sở chăm sóc tập trung để thích ứng với già hóa dân số và dân số già; Phát triển nguồn nhân lực chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, tập trung vào một số giải pháp như: có chính sách cấp học bổng, hỗ trợ học phí cho người học chuyên ngành lão khoa tại cơ sở đào tạo thuộc khối ngành sức khỏe của Nhà nước; khuyến khích tổ chức, cá nhân cấp học bổng hoặc trợ cấp cho người học; hỗ trợ kinh phí bồi dưỡng, tập huấn cho nhân viên chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại cộng đồng...

"Người cao tuổi không chỉ là đối tượng cần được quan tâm chăm sóc mà còn là trụ cột tinh thần, tấm gương đạo đức và nguồn lực trí tuệ quý báu của dân tộc. Phát huy vai trò người cao tuổi trong kỷ nguyên mới chính là phát huy sức mạnh nội sinh, là góp phần làm nên sức bật vươn mình của đất nước", Thứ trưởng Thường thực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà nhấn mạnh.

Phát động Tháng hành động vì người cao tuổi Việt Nam năm 2025

GĐXH – Ngày 27/9 tại Hà Nội, Trung ương Hội Người cao tuổi Việt Nam phối hợp với Bộ Y tế tổ chức Lễ phát động Tháng hành động vì người cao tuổi Việt Nam năm 2025 và triển khai Chương trình nhân đạo “Mắt sáng cho người cao tuổi” giai đoạn 2025 - 2028.