Vô cùng thương tiếc Giáo sư, Viện sỹ Phạm Song: Người Thầy, người Anh của ngành Y tế- Dân số VN

Đó là lời của TS.Dương Quốc Trọng - Tổng cục trưởng Tổng cục DS-KHHGĐ khi viết về Giáo sư, Viện sỹ Phạm Song - Người Thầy, người Anh của ngành Y tế - Dân số Việt Nam.

Giáo sư, Viện sĩ Phạm Song.

Trên đường trở về từ Nam Phi sau một chuyến công tác dài ngày, tôi nhận được email của một đồng nghiệp báo tin GS.VS. Phạm Song đã qua đời. Tôi hết sức bàng hoàng, lặng người đi trước hung tin đó, bởi trước khi đi công tác, tôi còn có dịp gặp, trò chuyện với giáo sư. Giáo sư còn rất khoẻ mạnh, giọng nói còn sang sảng, đầy nhiệt huyết. Cách đó ít ngày, khi trình bày báo cáo về tình hình già hoá dân số của Việt Nam, đề xuất về việc cần phát huy vai trò người cao tuổi, tôi còn lấy ví dụ về GS. Phạm Song, mặc dù tuổi đã cao, năm nay Ông tròn 80 tuổi, nhưng thế hệ của chúng tôi, vẫn còn chưa theo kịp Ông về mặt sức khoẻ và còn phải học tập nhiều về mặt trí tuệ cũng như sự hiểu biết của Ông.

Sao Ông lại nỡ vội sớm ra đi và đường đột như vậy? Ông ra đi để lại trong tôi và các thế hệ học trò của Ông niềm tiếc thương vô hạn, để lại một khoảng trống khó được lấp đầy đối với ngành y tế dân số. Ông đã chọn cách ra đi giống như những người thầy rất đáng kính của tôi như GS. Tôn Thất Tùng, GS. Dương Thị Cương, PGS. Tôn Thất Bách, GS. Đỗ Nguyên Phương… phải chăng đây cũng là “sinh nghề tử nghiệp” mà Ông đã chọn cách ra đi nhanh và nhẹ nhàng như vậy.

Tôi biết GS. Phạm Song đã lâu nhưng được trực tiếp làm việc với Ông là vào khoảng cuối những năm 90 đầu những năm 2000 và càng ngày càng thấy rằng, thế hệ chúng tôi, những người học trò của Ông có thể học tập ở Ông được rất nhiều về phẩm chất đạo đức của người thầy thuốc và Ông chính là một tấm gương sáng trong việc vượt khó vươn lên để đạt được những đỉnh cao về khoa học. Tôi thường gọi Ông là Thầy Song nhưng trong bài viết này cho phép tôi gọi Ông là Anh, bởi sinh thời, Ông thường gọi tôi là Trọng, xưng “mình” hoặc Ông chủ động gọi tôi là “em” và xưng “anh”.

Anh Phạm Song là người có kiến thức uyên bác, có tầm hiểu biết sâu rộng không chỉ trong lĩnh vực chuyên môn y tế mà cả trong nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội. Anh là người có khiếu hài hước, dí dỏm, có phong cách truyền đạt đầy sức thuyết phục với mọi người. Anh là người rất tự tin, quyết đoán, thẳng thắn, thật thà và trung thực. Chính những đặc điểm này đã tạo nên tính cách, phong cách riêng của Anh và đôi khi tính cách đó cũng mang đến cho Anh những “khó khăn” nhất định, song tôi lại rất thích và rất kính trọng Anh về điều đó.
Anh là Thứ trưởng Bộ Y tế thời kỳ 1984-1988, Bộ trưởng Bộ Y tế thời kỳ 1988-1992 và Anh là người có công rất lớn trong việc thành lập Uỷ ban Quốc gia DS-KHHGĐ và Uỷ ban Quốc gia Phòng chống HIV/AIDS. Khi Uỷ ban DS-KHHGĐ trở thành một cơ quan chuyên trách, với tư cách là Bộ trưởng Bộ Y tế, Anh đã rất quan tâm đến lĩnh vực này và Anh đã lựa chọn những cán bộ giỏi để chuyển sang làm công tác DS-KHHGĐ. Những ý tưởng của Anh, sau này đã được các cán bộ mà Anh trực tiếp lựa chọn, tin cậy trao gửi đã thực hiện tốt công tác dân số và chúng ta đã có được những thành quả rất tốt đẹp như ngày nay, sau gần 20 năm thành lập cơ quan chuyên trách DS-KHHGĐ.

Vào năm 2004-2005, tôi được đồng chí Bộ trưởng Bộ Y tế giao nhiệm vụ là Tổ trưởng Tổ thư ký xây dựng Nghị quyết 46-NQ/TW của Bộ Chính trị “về công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khoẻ nhân dân trong tình hình mới”. Lúc đó, Bộ Y tế đã tổ chức nhiều cuộc hội thảo xin ý kiến của các bộ, ban, ngành, đoàn thể. Anh với tư cách là nguyên Bộ trưởng, một chuyên gia y tế đã đóng góp rất nhiều ý kiến sắc sảo và tôi đã tiếp thu đưa vào Nghị quyết. Sau này, khi Nghị quyết được đưa vào cuộc sống và Anh đã đánh giá Nghị quyết 46-NQ/TW của Bộ Chính trị là một trong những văn bản hay nhất của ngành y tế từ trước tới nay. Tôi hiểu, trong đó có một phần công sức của Anh.

Anh là người dành nhiều tâm huyết cho công tác phòng chống HIV/AIDS. Khi tôi còn là Cục trưởng Cục Phòng chống HIV/AIDS, Anh nói với tôi rằng “Trọng ơi, muốn giảm số người nhiễm mới HIV, cần phải tuyên truyền vận động mạnh hơn nữa để thay đổi nhận thức, hành vi từ Lãnh đạo cho đến mọi người dân, khi nào trên mỗi đầu giường của các khách sạn có vài chiếc bao cao su miễn phí cho khách hàng thì mới giảm được số người nhiễm HIV!”.

Anh là một người rất nghiêm túc trong công việc. Tôi được biết, trước mỗi lần dự họp về bất cứ vấn đề gì, Anh đều đọc trước các tài liệu, lên mạng tìm hiểu xem vấn đề đó đã được thế giới, trong nước giải quyết ra sao. Anh cũng chuẩn bị kỹ những ý kiến cần phát biểu trong cuộc họp và vì vậy những ý kiến của Anh thường rất sắc sảo và sâu sắc, thuyết phục lòng người.

Trước khi đi công tác, tôi có gặp Anh tại một cuộc hội thảo do Uỷ ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội tổ chức lấy ý kiến đóng góp sửa đổi Hiến pháp 1992 về lĩnh vực dân số và y tế. Anh đã có những phát biểu, đánh giá rất cao về công tác DS-KHHGĐ. Những ý kiến của Anh hết sức sắc sảo: Hiến pháp mới cần phải nhấn mạnh hơn nữa, đậm nét hơn nữa về công tác dân số vì trong thời gian tới, công tác dân số cần chuyển trọng tâm từ việc giải quyết vấn đề quy mô dân số sang việc nâng cao chất lượng dân số, thích ứng với những thay đổi mới về cơ cấu dân số. Những nội dung này cần phải được đưa vào Hiến pháp và pháp luật trong thời gian tới. Tôi vẫn nhớ, giọng Anh sang sảng và đầy tâm huyết khi phát biểu ngày hôm đó, Anh cũng vẫn còn rất trăn trở về mô hình tổ chức của ngành dân số.

Anh là một người của công việc nhưng Anh lại sống rất giản dị, đời thường và rất chân tình với anh em đồng nghiệp và những người học trò như chúng tôi. Có lần vui, Anh còn kể chuyện “khi mình làm Bộ trưởng, có lần họp Chính phủ lại trùng với buổi họp lớp, mình phải cử Thứ trưởng đi họp Chính phủ vì Thứ trưởng có thể thay mình họp Chính phủ được chứ mình mà không đi họp lớp thì “chúng nó” chửi chết!”. Ngay trong các việc riêng, Anh cũng là người rất tận tình, chu đáo. Tôi có người thân bị viêm gan B, Anh đã giải thích một cách cặn kẽ, tỉ mỉ từ nguyên nhân, bệnh sinh đến cách làm các xét nghiệm, chẩn đoán, theo dõi, điều trị,… và cẩn thận hơn, Anh còn gửi cả email dự thảo cuốn sách Anh đang viết dở để tôi tìm hiểu thêm về căn bệnh này.