Vụ tranh chấp bản quyền phim “Biệt động Sài Gòn”: Đi kiện như đi họp…hưu trí

Ông Nguyễn Thanh tại phiên tòa ngày 25/3. Ảnh: Thanh Hà

Thót tim với số những con số

Chưa có vụ kiện nào mà mỗi lần ra tòa, số tiền lại được đẩy lên như vụ kiện tranh chấp bản quyền và thù lao kịch bản phim “Biệt động Sài Gòn”. Còn nhớ, năm 2008, khi chính thức tuyên bố khởi kiện, ông Nguyễn Thanh (cựu phóng viên chiến trường của Báo Quân đội nhân dân) đã đưa ra con số bồi thường khiến nhiều người choáng váng: 10 tỷ đồng. Bị đơn là đạo diễn, biên kịch Lê Phương, Hãng Phim truyện Việt Nam, NXB Hội Văn học nghệ thuật Long Anh, NXB Thanh Hóa, Báo Sài Gòn giải phóng. Con số này được ông Thanh tính toán từ số tiền thù lao mà ông lẽ ra phải được hưởng, quy đổi sang vàng (những năm 80) rồi nhân với mệnh giá hiện tại.

Đến năm 2009, khi vụ kiện chính thức được đưa ra xét xử, ông Thanh lại tiếp tục làm hội đồng xét xử và đưa ra con số còn lớn hơn trước: 74 tỷ 108 triệu đồng. Nhưng sự việc chưa dừng ở đó. Sau khi tòa tuyên án “ông Lê Phương phải hoàn trả cho ông Thanh số tiền nhuận bút còn thiếu là 9.072.000 đồng (quy theo giá gạo)”, ông Thanh tiếp tục hành trình đòi đền bù.

Có vẻ như, thời gian theo đuổi vụ kiện nhiều lên, công sức bỏ ra nhiều hơn nên 6 năm sau, tại phiên xét xử sơ thẩm của TAND TP Hà Nội ngày 25/3 vừa qua (vì các phiên tòa trước bị hủy để xét xử lại từ đầu), ông Thanh lại đưa ra mức định giá mới: Đạo diễn Lê Phương, Hãng Phim truyện Việt Nam phải đền bù tiền nhuận bút từ năm 1984 đến nay là 105 tỷ đồng; NXB Thanh Hóa: 135 tỷ đồng; Báo Sài Gòn giải phóng: 249 triệu đồng; NXB Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Long An: 125 tỷ đồng, “vì đã lấy kịch bản phim của tôi in thành sách “Những thiên thần ra trận” mà không xin phép, cũng như không trả nhuận bút”. Tổng cộng số tiền đòi bồi thường là 389 tỷ đồng.

Trong lúc chờ tuyên án, chúng tôi hỏi cựu nhà báo Nguyễn Thanh, vì sao lại liên tục thay đổi số tiền đền bù như thế? Trong đơn khởi kiện đưa ra một đằng, tại phiên tòa lại đột ngột thay đổi? Ông bình thản và hồn nhiên: “Do tôi tính toán chưa được chuẩn nên mới thế, chứ thực ra nó phải là như thế này (ý nói, 389 tỷ đồng mới đúng giá trị quy đổi)”. Số tiền nhuận bút ông Thanh được nhận hồi đó cũng không biết đâu mới là chính xác. Những năm trước, ông nói đã nhận 3 lần, mỗi lần 400 đồng, thì nay trong đơn lại là con số 4.000 đồng. Tổng cộng là 12.000 đồng.

Cũng thật hiếm có vụ kiện mà bị đơn lại có sự đồng cảm dành cho nguyên đơn đến vậy. Tại phiên tòa, ông Thanh được cho phép ngồi để tranh luận vì tuổi cao sức yếu. Nhìn dáng dấp tiều tụy của ông, bà Trịnh Thanh Nhã - vợ ông Lê Phương, đồng thời là người được ủy quyền tham gia phiên tòa cũng mủi lòng: “Thì đành theo thôi chứ biết làm sao. Coi như đi họp hưu trí vậy”.

Gọi là đi họp cũng phải, vì cứ một tháng đôi lần, ông Thanh lại đạp xe đến tòa để hỏi về vụ kiện bao giờ xử, hoặc cung cấp thêm những tài liệu mới. Vậy mà cũng phải 6 năm, vụ kiện mới tập hợp đủ các thành phần để mở phiên tòa, vì “ai cũng chán lắm rồi”. Còn tính “lịch sử vụ kiện” thì theo đạo diễn Long Vân - đạo diễn phim “Biệt động Sài Gòn”: “Từ năm 1987, ông Thanh đã đến gặp tôi để phản ánh về chuyện này rồi”.

Sai lầm của quá khứ

Chúng tôi nhắc lại câu nói của đạo diễn Long Vân với cựu nhà báo Nguyễn Thanh (năm nay đã hơn 80 tuổi): “Cả hai ông đều già ốm rồi, khép lại câu chuyện để yên nghỉ tuổi già thôi…”, ông lại bình thản: “Dừng sao được. Tôi sẽ theo đuổi đến cùng, bất kể là tuổi già và bệnh tật. Nếu không đền bù đủ, tôi sẽ kiện tiếp”. Và với kết luận của tòa “ông Phương phải trả số tiền nhuận bút còn thiếu là 12.800.000 đồng” thì xem ra vụ kiện này sẽ vẫn còn đó.

Tuy nhiên, nhìn lại những chứng cứ được các bên cung cấp mới thấy, di chứng của vụ kiện dai dẳng đến ngày hôm nay, một phần từ cung cách làm việc giản đơn của quá khứ. Đặt hàng viết kịch bản, nhưng giữa ông Thanh và ông Phương không hề có hợp đồng. Những lần đưa tiền cũng không có biên nhận. Chính vì thế mà ông Thanh cho rằng, đó không phải là tiền nhuận bút, mà là “tiền bồi dưỡng để tôi hoàn thiện nhanh kịch bản cho kịp tiến độ”.

Trong các tác phẩm báo chí và sách được “ăn theo” bộ phim “Biệt động Sài Gòn”, không hiểu vì lý do gì mà chỉ ghi tên tác giả Lê Phương, còn tên ông Nguyễn Thanh thì được viết khá khiêm tốn là “với sự cộng tác của Nguyễn Thanh”. Tập đầu của bộ phim “Biệt động Sài Gòn” cũng không được ghi tên Nguyễn Thanh. Chỉ đến tập 2, khi ông Thanh đòi hỏi, Hãng Phim truyện Việt Nam mới ghi tên ông ở phần kịch bản.

Rồi chuyện ông Thanh đi đăng ký bản quyền kịch bản phim tại Cục Bản quyền vào năm 1989 cũng chỉ ghi tên vào tờ khai, không nộp lại tác phẩm để lưu trữ, quy chiếu khi có tranh chấp. Dẫn đến việc, dù ông Thanh có trong tay bản chứng nhận quyền tác giả cũng bị coi như vô giá trị vì Cục Bản quyền không có cơ sở để khẳng định rằng, đó có phải là kịch bản được dựng thành phim hay không, hay là một bản khác.

Phía Hãng Phim truyện Việt Nam cũng phủ nhận sạch trơn rằng, họ không biết ông Nguyễn Thanh là ai vì chỉ đặt hàng ông Lê Phương với tư cách là người của hãng. Vì lý do gì mà ông Phương không nói rõ là kịch bản phim còn có sự hợp tác của ông Thanh? Và vì sao trong phần giới thiệu đoàn làm phim ghi rất rõ là Lê Phương-Nguyễn Thanh? Hãng này vẫn khẳng định không biết, kể cả khi tập 1 được công chiếu, ông Thanh đã đến thắc mắc (tập 3 và tập 4 chỉ được sản xuất thêm vì thấy phim quá ăn khách). Tuy nhiên, một động thái được coi là an ủi với ông Thanh là tại phiên tòa, đại diện Hãng này đã nói những lời tri ân với công lao của ông Nguyễn Thanh, góp phần làm nên thành công vang dội cho bộ phim. Cùng với đó là gửi tặng ông 5 triệu đồng thay cho lời cảm tạ.

Minh Nhật