Xung quanh đề xuất đặt tượng rùa tại Hồ Gươm: Không hẳn cứ to là xấu

Những phác thảo tượng rùa Hồ Gươm: Ảnh: TL

Tượng rùa sẽ thu hút du khách “check – in”?

Ở nhiều quốc gia trên thế giới, xu hướng dựng tượng “khổng lồ” đã xuất hiện từ khá lâu, trong đó, có thể kể tới những công trình tiêu biểu như: Tượng nữ thần Tự do (New York, Mỹ), tượng Chúa cứu thế (Brazil), tượng Thống nhất (Ấn Độ), tượng Phật bà Quan Âm (Hải Nam, Trung Quốc)… Tuy nhiên, ở Việt Nam, thường khi vừa có đề xuất dựng tượng kích thước lớn đã vấp phải sự phản đối trên nhiều phương diện.

Chúng tôi đem câu hỏi này trao đổi với GS Võ Tòng Xuân, ông nhận định: “Không phải cứ dựng tượng to là xấu, là lãng phí mà vấn đề là dựng như thế nào. Chẳng hạn, ở Mỹ, nhờ bức tượng nữ thần Tự do mà lượt du khách ghé thăm, thưởng thức công trình này ngày một tăng theo cấp số nhân. Ai đến New York cũng bằng mọi cách “check-in” cùng hình ảnh bức tượng này. Với các quốc gia khác như Nga, Hà Lan và đặc biệt là Pháp thì tại các quảng trường lớn, không phải một bức tượng mà là cả quần thể tượng vô cùng cuốn hút. Nhìn nhận trên mọi phương diện, kinh phí dựng tượng không thấm vào đâu so với doanh thu mà ngành kinh doanh du lịch mang lại”.

GS Võ Tòng Xuân bày tỏ thêm, sức hút của những bức tượng khổng lồ nổi tiếng thế giới nằm ở sự hài hòa trong bố cục không gian, đường nét sắc sảo tinh tế và sáng tạo trong tính biểu tượng. “Ngoài chủ thể chính là nhân vật, linh vật được đúc tượng, hầu hết các công trình điêu khắc nổi tiếng thế giới đều chăm chút đến từng chi tiết nhỏ lẻ, bên lề để nếu soi chiếu bằng hệ thẩm mỹ, tất cả đều là tuyệt tác. Còn ở ta, đúc tượng cũng đã nhiều, tượng kích thước lớn không ít, nhưng để kể ra một bức tượng lớn nào mà tất cả mọi người đều phải gật đầu công nhận đẹp là khó”.

Từng đặt chân đến nhiều quốc gia trên thế giới, chứng kiến lượng du khách lớn đổ về nơi có những bức tượng khổng lồ để chiêm ngưỡng, “check-in” nhưng trước câu hỏi: Nếu đề xuất thành hiện thực, tượng rùa vàng có “cửa” làm nên kì tích tương tự không? GS Võ Tòng Xuân chia sẻ: “Đất nước Việt Nam còn rất nhiều mục tiêu thu hút khách du lịch, hoàn toàn không phải chỉ trông cậy vào những ví dụ này. Nếu chỉ vì nghe nói Thủ đô Hà Nội có tượng rùa nặng chục tấn mà bảo du khách sẵn sàng mua vé máy bay, đăng kí tour du lịch tới chụp ảnh thì hơi khó, có chăng số ấy cũng không nhiều, thậm chí không hứa hẹn tiềm năng khai thác du lịch. Người ta chỉ có thể tiện thể, kết hợp chiêm ngưỡng bức tượng cùng với các thắng cảnh khác mà thôi. Giả sử, có những du khách sẵn sàng bỏ thời gian, tiền bạc đến “check-in” tượng rùa thì tôi e đó không phải đối tượng doanh nhân, trí thức, giới nghiên cứu học thuật… mà là những người dân ở tỉnh lẻ xa xôi, học sinh hiếu kì…”.

Cần bảo tồn “rêu phong”?

Chia sẻ với PV Báo Gia đình & Xã hội xung quanh đề xuất đặt tượng rùa tại Hồ Gươm, nhà giám tuyển Nguyễn Sơn Trường (hiện sống và làm việc tại Anh) phân tích: “Xét về mặt bố cục, quần thể Hồ Gươm thực tế rất hẹp, riêng phần hồ đã chiếm phần lớn diện tích, còn lại đủ cho hàng cây, lối đi, thảm cỏ… Vậy nên, mọi bức tượng lớn hơn tầm một người thật thì đều không phù hợp. Tượng (tượng đài) đặt ở ngoài trời đều phải đảm bảo hài hòa với không gian kiến trúc xung quanh nó. Ngoài ra, nghệ thuật tạo hình đặc biệt quan trọng đối với những bức tượng xen cấy vào khu vực có tính văn hóa lịch sử lâu đời. Ở các quốc gia khác, thông thường phải có những cuộc thi và tuyển chọn rất công phu, có sự tham gia của nhiều chuyên gia trong các lĩnh vực liên quan đến lịch sử, văn hóa, nghệ thuật, kiến trúc… sau đó mới đi đến quyết định có dựng tượng hay không”.

Khi được gợi ý chỉ ra một bức tượng kích thước lớn mà mình “ưng mắt”, nhà giám tuyển Nguyễn Sơn Trường bày tỏ: “Ở Hà Nội, một bức tượng mà tôi cho đặc biệt thành công đó là tượng Lê-Nin đối diện Cột cờ Hà Nội. Những người thực hiện đã tạo được độ mở cho không gian, tầm nhìn cho bức tượng. Về hình khối, đường nét, chi tiết tượng, hình ảnh lãnh tụ nước Nga đang cất bước, khuôn mặt biểu cảm có hồn, một tay cảm giác như muốn phanh áo comple giữa tiết trời Hà Nội gợi cảm hứng một tâm hồn “muôn trượng” cùng sự dễ chịu, thú vị, gợi mở trí tưởng tượng với người chiêm ngưỡng”.

Đề xuất về cách bảo tồn, phát triển quần thể không gian Hồ Gươm, GS Võ Tòng Xuân cho rằng, nhu cầu của du khách bây giờ thực chất đã khác xưa. Người xưa, đôi khi chỉ cần vãn cảnh, nói vài ba câu chuyện phiếm thì nay là yêu cầu cao về dịch vụ kinh doanh du lịch, thưởng thức, tương tác văn hóa, lịch sử… Điều đó đặt ra câu hỏi: Hồ Gươm cần thêm yếu tố gì để thu hút du lịch? GS Võ Tòng Xuân nói: “Trước hết, những gì là cổ kính thì phải phục hồi cổ kính. Nhưng đó cũng mới là phần “xác”, còn phần “hồn” chính ở bản sắc, văn hóa người Hà Nội nói riêng và người Việt nói chung. Ví như, ai đến Cố đô Huế, ngoài thành quách rêu phong, người ta nhớ đến áo dài tím, guốc mộc, nón bài thơ… Vậy con người, đời sống xung quanh Hồ Gươm lưu lại gì trong lòng người? Đó là câu chuyện đáng bàn! Ở những quốc gia như Nhật Bản, chỉ một ngôi miếu nhỏ thôi cũng thu hút du khách nườm nượp bởi họ xây dựng cho nó cả một không gian văn hóa đi kèm qua những câu chuyện người già bản địa kể hằng ngày, những món ăn truyền thống, ngành tiểu thủ công nghiệp “ăn theo”... Trở lại câu chuyện Hồ Gươm, nếu không dựng tượng rùa, chúng ta hãy tạo nên một không gian văn hóa đi kèm. Chẳng hạn, mô phỏng truyền thuyết xưa, vẻ đẹp Hồ Gươm bằng tranh, trưng bày tại một không gian gần đền Ngọc Sơn để du khách thưởng thức, tiếp cận…”.

Thành Nam