“Choáng” với căn nguyên lãi khủng của trạm BOT

Người dân và các doanh nghiệp vận tải đang rất cần sự minh bạch từ các dự án BOT). ảnh:T.G

Lãi to từ... bất cập?

Nguyên nhân của việc yêu cầu tạm dừng thu phí BOT đường tránh Thanh Hóa được Bộ GTVT đưa ra là do theo hợp đồng và các phụ lục hợp đồng dự án giữa Tổng cục Đường bộ Việt Nam và nhà đầu tư thì tổng mức đầu tư dự án này là 822 tỷ đồng, thời gian thu phí hoàn vốn là 27 năm 8 tháng, thời gian thu phí tạo lợi nhuận là 3 năm. Nhưng khi quyết toán chi phí đầu tư và rà soát lại hợp đồng dự án, một số chỉ tiêu tính phương án tài chính đã thay đổi. Theo đó, tổng vốn đầu tư của dự án giảm 36 tỷ đồng, từ 822 tỷ đồng xuống còn 786 tỷ đồng. Trong đó, vốn đầu tư là 156 tỷ đồng, vốn vay là 489 tỷ đồng, vốn Ngân sách Nhà nước là 141 tỷ đồng.

Vốn đầu tư sau rà soát giảm, cộng thêm lưu lượng phương tiện thực tế qua trạm thu phí lại tăng cao hơn so với dự kiến. Cùng với đó là sự tăng trưởng, phát triển kinh tế xã hội những năm gần đây; tuyến đường cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ - Ninh Bình đi vào khai thác, tuyến quốc lộ 1 Thanh Hóa - Vinh được mở rộng, tạo điều kiện giao thông dễ dàng, thu hút lượng xe lớn lưu thông qua trạm thu giá của dự án. Phương án tài chính của phụ lục Hợp đồng số 3/38-CĐBVN/HĐ/2008 tính trùng lãi phần vốn BOT. Tổng hợp các lý do nêu trên đã cho ra một kết quả khá bất ngờ đó là thời gian thu phí của doanh nghiệp, thời gian đóng phí của người dân giảm đến 20 năm. Mức thời gian này là con số “khủng” nhất tính đến thời điểm hiện tại. Trước đó, chiều 22/5, Tổng kiểm toán nhà nước Hồ Đức Phớc đã trình bày Báo cáo kiểm toán quyết toán ngân sách Nhà nước năm 2015 tại kỳ họp thứ 3, Quốc hội khóa XIV. Kết quả kiểm toán các dự án BOT trong năm 2016 đã giảm trừ chi phí đầu tư thực hiện 1.150,46 tỷ đồng. KTNN đã kiến nghị giảm thời gian thu phí hoàn vốn của 27 dự án được kiểm toán (năm 2016 là 21 dự án) so với phương án tài chính ban đầu 107,4 năm, trong đó dự án giảm nhiều nhất là 13 năm 1 tháng 12 ngày.

Cũng liên quan đến các trạm BOT, ngày 8/8, tin từ Bộ GTVT cho biết, trong quá trình triển khai thu giá dịch vụ các dự án BOT, hình thức thu phí lượt trên các tuyến quốc lộ còn bộc lộ một số tồn tại, chưa nhận được sự ủng hộ của người dân và doanh nghiệp do chưa đảm bảo tuyệt đối công bằng đối với người dân. Qua phản ánh của người dân, doanh nghiệp và ý kiến của Đoàn Giám sát Quốc hội, Bộ GTVT đã xử lý những bất cập về giá sử dụng đường bộ tại 7 trạm gồm: Trạm QL6 Xuân Mai - Hòa Bình, trạm QL32 (Phú Thọ), trạm cầu Hạc Trì (Phú Thọ), trạm QL3 (Thái Nguyên), trạm Bến Thủy (Nghệ An), trạm Cầu Rác (Hà Tĩnh), trạm Km1064, QL1 (Quảng Ngãi).

Càng làm ăn tù mù dân càng phản ứng

Về các vấn đề bất cập liên quan đến trạm BOT, Hiệp hội vận tải ô tô Việt Nam (HHVT ô tô Việt Nam) và người đứng đầu là Chủ tịch Hiệp hội Nguyễn Văn Thanh luôn thể hiện quan điểm đấu tranh khá gay gắt và quyết liệt. Ngày 9/8, trao đổi với PV Báo Gia đình & Xã hội, ông Thanh cho biết, trên góc độ của người dân và doanh nghiệp vận tải thì giảm (phí trạm BOT) càng nhiều càng tốt. Việc giảm phí (và thời gian thu phí BOT) sẽ kéo theo giảm giá thành vận chuyển và giá cả hàng hóa. Ông Thanh nói: “Giảm càng nhiều càng tốt, 10 đồng, 20 hay 30 đồng dân càng mừng. Việc giảm phí BOT là thực hiện lời kêu gọi, vận động, chỉ thị của lãnh đạo Chính phủ đưa ra”. Về các trạm BOT, ông Thanh đề nghị cơ quan kiểm toán phải vào cuộc để bóc tách nhằm minh bạch hóa các thông tin, con số. Theo đó, phải xác định lại tổng mức đầu tư, càng sát thực tế càng tốt và không thể dựa trên tổng mức khái toán ban đầu do các nhà đầu tư đưa ra để tính toán thời gian, mức thu rồi áp dụng.

Cũng theo HHVT ô tô Việt Nam, khi các đơn vị chức năng kiểm tra xong thì cần công khai để người dân biết và cùng nhà nước giám sát việc thu phí. HHVT ô tô Việt Nam cho rằng, việc thẩm định, kiểm tra của Tổng cục Đường bộ vừa qua cũng mới chỉ dừng ở kiểm tra thủ công và nếu còn làm thủ công thì còn “tiêu cực”. Về việc kiểm soát mức thu của doanh nghiệp đầu tư, ông Thanh cho rằng cần phải thu qua ngân hàng, qua tài khoản thì mới minh bạch được. HHVT ô tô Việt Nam kiến nghị sau 3 năm, các trạm BOT cần phải tính toán, rà soát lại một lần. Nếu lượng phương tiện tăng thì phải giảm thời gian thu phí, nếu phương tiện giảm thì cân đối thêm thời gian cho nhà đầu tư để đảm bảo công bằng.

Trước động thái yêu cầu giảm thời gian “khủng” đến 20 năm tại trạm Tào Xuyên ông Thanh cho rằng: “Tính toán kiểu đó đấy, phải vạch ra cái bất cập. Các nhà đầu tư cứ kêu và viện lý do là đã được liên Bộ GTVT và Tài chính duyệt mức thu. Đây là cách trả lời rất thiếu trách nhiệm, ông (DN BOT) đi kinh doanh mà ông cứ viện cho việc được duyệt, tại sao ông không lý giải một cách minh bạch, trưng các con số ra cho người dân và dư luận giám sát. Ông càng làm tù mù bao nhiêu thì dân càng phản ứng bấy nhiêu”. Ông Thanh lấy ví dụ về một trạm BOT ở miền Nam, trong khi doanh nghiệp này đầu tư có 15km đường nhưng mức phí thu ngang ngửa tuyến cao tốc Sài Gòn - Trung Lương. Khi tài xế phản ứng thì doanh nghiệp gọi công an đến. “Hơi tí là gọi công an đến, doanh nghiệp phải thấy việc nhét tiền lẻ là người dân đang phản ứng với doanh nghiệp (trạm BOT). Tại sao doanh nghiệp không đứng ra đối thoại thẳng thắn với dân mà cứ động cái là gọi công an, chính quyền. Chính quyền không nên mất thời gian đi xử lý những tranh chấp tương tự” - ông Thanh nói.

Minh Anh