Cuộc thi lục bát "Ngàn năm thương nhớ: Mong thành giải thưởng hàng năm

 

Một thể thơ quá gần gũi với đời sống người dân nên chỉ trong 6 tháng phát động, cuộc thi đã huy động được một lực lượng sáng tác đông đảo.

 

Phong phú về đề tài

Hơn 15.500 tác phẩm dự thi, quả là "đánh đố" với Hội đồng giám khảo khi khung giải thưởng chỉ có hạn. Chỉ trong 6 tháng phát động, đây thực sự là con số mà cuộc thi nào cũng mơ ước.

Nhưng cái được nhất của cuộc thi không chỉ về số lượng mà lớn hơn cả là đã tạo thành một phong trào sáng tác thể loại thơ lục bát với các tác giả chuyên và không chuyên. Nhà thơ Hữu Thỉnh, Chủ tịch Hội đồng giám khảo cuộc thi đã có nhận xét rất xác đáng về ý nghĩa của cuộc thi: "Trong lúc làng thơ hiện nay không ít người say sưa tìm tòi hình thức, rút lui vào hình thức, rút lui vào cá nhân thì cái được nhất của cuộc thi lục bát này là mở ra với đời thường, phát hiện chất thơ của đời thường, sục vào mọi ngõ ngách của đời sống để đãi lấy thơ. Và cái tài thể hiện đậm nhất trong cuộc thi này là sự tiếp cận với thế giới quanh ta, nghiền ngẫm, chuyển hoá nó thành chất liệu của tâm hồn. Một "đám lục bình phương Nam", một "bà dì" thân thuộc, một anh "hát xẩm", một buổi "chợ đêm", một ngôi "chùa làng", cho đến cả một chiếc "điếu cày"... tất cả quen thuộc đến sờn mòn, không có gì to tát và người ta đã viết về nó bao nhiêu rồi, khai thác nó bao nhiêu rồi, ấy thế mà trong cuộc thi này, nó lại bật mầm lên, mới mẻ, nguyên sơ và thật là cảm động".

 

Nhà thơ Hữu Thỉnh, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng giám khảo. Trong lúc làng thơ hiện nay không ít người say sưa tìm tòi hình thức, rút lui vào hình thức, rút lui vào cá nhân thì cái được nhất của cuộc thi lục bát này là mở ra với đời thường, phát hiện chất thơ của đời thường, sục vào mọi ngõ ngách của đời sống để đãi lấy thơ.   Và cái tài thể hiện đậm nhất trong cuộc thi này là sự tiếp cận với thế giới quanh ta, nghiền ngẫm, chuyển hoá nó thành chất liệu của tâm hồn.

Tuy nhiên, đây là một thể thơ mà như nhận xét của nhà thơ Lê Cảnh Nhạc, Trưởng Ban tổ chức cuộc thi là dễ làm nhưng lại rất khó hay. Chính vì thế mà trong số 18 tác phẩm đoạt giải, đa phần các tác giả đều chọn chủ đề gần gũi về người thân, về thân phận con người hơn là những vấn đề mang tính nóng hổi của thời cuộc. Trong bài "Chợ đêm Long Biên" của Nguyễn Thị Mai là cảm thương về cửu vạn nữ: "Nữ nhi cửu vạn đêm dài/Vác khiêng hùng hục, sụn vai vẹo người... Mồ hôi, sương muối ố hoen/Buốt lưng cửu vạn đã quen với nghề/Đồng công năm bảy xẻ chia/ Nẻo cơm quán trọ, nẻo về nuôi con". Với Đoàn Nguyên là "Dì tôi tu chợ ngày ngày/Bao nhiêu cay cực đoạ đày dì tôi" (Dì tôi). Từ một vật khá bình dị là chiếc điếu cày, Nguyễn Minh Khiên đã có những suy tưởng khá cảm động về người cha: "Đời cha một chiếc điếu cày/Đi qua trăm tuổi chẳng hay mình già.../Bao phen lũ quét trắng đồng/Mồ hôi ngập cả một vùng ca dao" (Chiếc điếu cày). Nguyễn Ngọc Hưng lại quay quắt với nỗi thương bà: "Mỏi mòn như chiếc cối xay/Ngoại quay theo những vòng xoay cuộc đời (Một lần ru ngoại).

Trong mạch cảm xúc chung thiên về cái riêng là những tình cảm ruột thịt, mẹ là chủ đề được các tác giả nhắc nhiều hơn cả. Nếu như trong suy nghĩ của Nguyễn Thị Ngọc Hà, mẹ là: "Cõi trần vẩn đục bão giông/Mẹ như thuyền lá vít cong mái chèo/Sớm chiều bóng chiếc gieo neo/ Đêm đêm lại dỗ cái nghèo ngủ say (Mẹ) thì với Quang Chuyền là hình ảnh người mẹ đi qua chiến tranh: "Nhà chia nửa sáng, nửa chiều/Mới qua được nửa kiếp nghèo rạ rơm/Giá mà còn đủ mặt con/Mẹ đâu đến nỗi nửa buồn nửa lo".

 

Hội đồng giám khảo đã tìm ra được những tác giả xứng đáng đoạt giải. (Ảnh: Thanh Hà)

 

Khoảng cách giữa các tác phẩm không xa

Chủ đề sáng tác khá rộng về quê hương đất nước, tình yêu lứa đôi và mọi mặt đời sống con người Việt Nam nói chung và điều BTC mong muốn tìm kiếm là những chất liệu mới và dấu ấn của cuộc sống hôm nay. Đáng tiếc là điều này chưa được thể hiện nhiều, chưa thực sự nổi bật ở các tác phẩm. Trước khi quyết định không trao giải Nhất, Hội đồng chung khảo đã tranh luận khá căng. Nhiều trường hợp hơn kém được tính đến từng nửa điểm. Các thành viên giám khảo gồm các nhà thơ Hữu Thỉnh, Vũ Quần Phương, Nguyễn Đức Mậu, Lê Cảnh Nhạc đã dừng lại khá lâu ở những bài "Chợ đêm Long Biên" của Nguyễn Thị Mai, "Dì tôi" của Đoàn Nguyên, "Làng trong phố" của Hồ Phong Tư, "Nửa vầng trăng khuyết" của Quang Chuyền, "Về Khương Thượng" của Nguyễn Trọng Tuất, "Lời hát xẩm mù" của Hoàng Phan Hùng để cân nhắc, chọn lựa, đưa ra quyết định.

Nhà thơ Hữu Thỉnh nhận xét: "Nhược điểm của cuộc thi này là nó mạnh về phong trào mà chưa thật mạnh về sự chuyên nghiệp. Câu thơ lục bát rất dễ kéo người ta về với những âm điệu, cảnh trí quen thuộc. Điều này dẫn đến khoảng cách thứ bậc của các tác phẩm tại cuộc thi này là không xa. Nếu theo cách làm thông thường “so bó đũa chọn cột cờ” thì vẫn có thể chọn giải Nhất, vậy nhưng Hội đồng chung khảo nhận thấy đây là cuộc thi của các cơ quan báo chí có lượng bạn đọc khá đông đảo, nên đặt cuộc thi trong bình diện chung của đời sống văn học ngày hôm nay, tức là đặt ra các yêu cầu hết sức “chuyên nghiệp”với tác phẩm, do vậy mà không chọn giải Nhất".

Tuy không có giải Nhất nhưng nhìn một cách tổng thể, cuộc thi đã thành công ngoài mong đợi, từ số lượng các tác giả, tác phẩm tham gia, đặc biệt là từ sự khơi gợi lại tình yêu với thi ca của nhiều tầng lớp người dân.

Từ thành công này, mong muốn của BTC là duy trì "Ngàn năm thương nhớ" tiếp theo vào những năm tới.

 

Quang Chuyền (TP HCM) - Giải nhì: Tác phẩm  ra đời trong sự đau đáu "Mặc dù không phải là lần đầu nhận giải thưởng nhưng tôi vẫn thấy rất hồi hộp và hạnh phúc. Tôi đã sáng tác "lay lắt" khá nhiều. Cảm ơn BTC đã giúp tôi tự khẳng định mình qua cuộc thi này. Vốn là một người lính nên tôi luôn trăn trở về chiến tranh. Tôi luôn suy tư về những gia đình chịu mất mát sau chiến tranh, đôi khi là hình ảnh của những cháu bé bị nhiễm chất độc da cam, có lúc lại là những bà mẹ có  2- 3 người con đi chiến trận không trở về... Tác phẩm "Nửa đời trăng khuyết" ra đời trong sự đau đáu ấy”.   Đỗ Phú Nhuận (Nam Định) - Giải 3: Lần đầu nhận giải “Tên bài thơ là "Chùa làng" nhưng hình ảnh muốn khắc hoạ lại là thân phận của những người phụ nữ đi ở chùa mà đặc biệt là những người phụ nữ đã đi qua chiến tranh. Họ chọn cửa Phật làm nơi nương thân và tìm được một niềm vui nào đó ở chốn thanh tịnh kia. Tuy nhiên, đằng sau đó vẫn là nỗi buồn se thắt. Bài thơ chỉ lấy hình ảnh ngôi chùa làm cái cớ để bày tỏ tình cảm của tôi với những thân phận kia. Trước đây tôi cũng có đạt một số giải thưởng về thơ nhưng chỉ trong phạm vi địa phương. Đây là tác phẩm đầu tôi đạt giải ở một cuộc thi thơ có phạm vi rộng trên toàn quốc".   Nguyễn Thị Ngọc Hà (Hà Nội) - Giải 4: Nếu chuẩn bị tốt có thể đạt giải cao hơn "Tôi gửi 3 bài thơ tham dự cuộc thi vào thời điểm cuộc thi sắp dừng nhận tác phẩm - tháng 9/2009. Tôi không nghĩ mình sẽ nhận được giải thưởng từ cuộc thi thơ này vì tham gia cuộc thi hoàn toàn là do vô tình. Bài thơ "Mẹ" của tôi nằm trong rất nhiều bài thơ mà tôi viết về người mẹ của mình. Bố tôi mất từ lâu, một mình mẹ nuôi 3 chị em khôn lớn và cho ăn học đàng hoàng. Khi mẹ ốm, bà ra đi rất nhanh khiến càng thương xót mẹ hơn. Mặc dù mẹ đã ra đi nhưng tôi vẫn thấy bà như ở đâu đây, những đồ vật vẫn ấm áp , thân thương và hình ảnh của bà luôn hiện về trong tâm trí tôi".     Hoàng Phương

 

Vietin Bank hân hạnh tài trợ cuộc thi này.

 

Thanh Hà