Lặng lẽ yêu, sống, viết và cô đơn

Có một lần rất hiếm hoi, cơ thể đau ốm và gầy gò của Trịnh đã reo lên những thanh âm ngỡ ngàng khi khám phá ra bí mật của sự tĩnh lặng: “Trong những ngày nằm bệnh không có gì thích thú bằng sự tĩnh lặng. Không có một ai quấy rầy đến sự nghỉ ngơi. Không có gì làm xao động cái không gian đã được đóng kín lại cho một cõi riêng tư. Nằm yên và nghe mình thở. Nằm yên và theo dõi những suy tưởng của mình trước cuộc đời. Nằm và cảm nhận cùng một lúc sự gần gũi và cả sự xa vắng đối với tất cả những gì đang cùng tồn tại hay đang vây quanh đời sống của ta”.

Trong những ngày coi bệnh tật chỉ như một “Nỗi đau tình cờ” của cuộc sống ấy, khi mọi huyên náo của đời sống bị chặn đứng bên ngoài bốn bức tường bệnh viện; khi những cuộc rượu, cuộc vui thâu ngày với bạn bè đột ngột dừng lại, Trịnh càng cảm nhận rõ ràng hơn những ẩn ức tự sinh về sự lặng lẽ (sự dừng lại tạo khoảng lặng) trong nhạc cảm và sáng tác của mình: “Có những sự có mặt của bạn bè tương đương với một dấu lặng trong âm nhạc, nên sự có mặt đó thường có khả năng mang đến cho ta một sự thoải mái thảnh thơi tựa hồ như niềm hoan lạc. Đó là những trường hợp ta không cần phải đối phó, không cần phải cố gắng lấp đầy khoảng trống bằng những câu chuyện gắng gượng, nhạt nhẽo”.

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn

Rất ít người có được tâm thế của Trịnh: Đau ốm chỉ là sự tạm dừng chân trong cuộc hành trình về phía trước. Tìm trong bệnh tật – sự dừng lại tạm thời, những niềm an ủi im lặng cho những người “đi đâu loanh quanh cho đời mỏi mệt”.

Giữa huyên náo và im lặng, Trịnh chọn im lặng. Nhưng đó phải là sự im lặng có khả năng thôi miên như một thứ “hố đen” trong vũ trụ. Nghĩa là sự im lặng của thiền. Từ  tâm thế im lặng ấy, Trịnh nhìn ra cuộc đời náo nhiệt bằng một con mắt khác: “Đi qua cuộc sống hàng ngày tôi biết có rất nhiều người không biết hoặc không hề quan tâm đến sự tĩnh lặng. Họ thích nói và hình như cần phải nói với bất kỳ giá nào. Họ nói về bất cứ vấn đề gì miễn là có một kẻ thứ hai để chịu đựng những điều họ muốn nói. Họ nói cười sảng khoái cho riêng họ bất chấp kẻ khác có đồng tình hay không.

Huyên náo và tĩnh lặng là hai trạng thái tinh thần khác nhau. Người ta có thể phát bệnh vì tiếng la hét quá độ chứ không bao giờ mệt mỏi vì sự yên tĩnh. Có sự ồn ào của chợ và sự huyên náo của nghị trường. Nhưng giữa sự ồn ào của chợ và sự huyên náo dị thường của những cái loa vô tội phát thanh về bất cứ vấn đề gì, bất chấp người nghe muốn hay không thì tôi chọn sự ồn ào của chợ. Bởi vì đằng sau sự ồn ào còn có thực phẩm trần gian. Nó hứa hẹn những bữa ăn ngon không khí một gia đình sum họp. ”.

Và thứ “thực phẩm trần gian” mà Trịnh dâng tặng một cách lặng lẽ và tự nhiên cho người, cho đời chính là những ca khúc đi vào lòng người “như suối tưới” (chữ của Văn Cao). Trịnh từng viết: “Nếu trong âm nhạc không có những dấu lặng, dấu nghỉ, thì đó là một tai họa. Đám đông và sự ồn ào không phải luôn luôn là đại diện của sự sống. Ta cần sự nghỉ ngơi và tĩnh lặng không phải chỉ trong lúc nằm bệnh mà ngay cả trong lúc đang sinh hoạt bình thường. Tiếng động ầm ĩ cũng giống như sự phát ngôn huyên thuyên không có cơ may chấm dứt trong những cuộc họp mặt hoặc trong những buổi trà dư tửu hậu. Đó chỉ là sự phá sản của những não trạng không bình thường. Nó làm mệt mọi người và cả cuộc sống”.

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn

“Im lặng của đêm tôi đã lắng nghe

Im lặng của ngày tôi đã lắng nghe

Im lặng của đời tôi đã lắng nghe

Tôi đã lắng nghe trái tim lạc loài

Bao đêm đã qua im lặng mặt người

Tôi đã lắng nghe im lặng của tôi”.

Thanh Hải