Nhà báo Nguyễn Thanh: “Vì sao 22 năm tôi mới đi kiện?”

>> Biệt động Sài Gòn: Những điều không có trên màn ảnh

Không ít người băn khoăn tự hỏi vậy ai mới là tác giả thật sự của bộ phim? Chúng tôi đã lần lượt gặp những người trong và ngoài cuộc để đi tìm câu trả lời.

Chuyên gia viết về biệt động Sài Gòn

Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Thanh (nguyên phóng viên Báo Quân đội Nhân dân) nói sẽ kiện ông Lê Phương (biên kịch Hãng Phim truyện Việt Nam) 3 điểm: Vi phạm bản quyền, tự tiện phá kịch bản Biệt động Sài Gòn (BĐSG) của ông Nguyễn Thanh mà không xin phép, bồi hoàn tiền nhuận bút kịch bản phim và nhuận bút in sách cho ông trong những năm qua. Vì những lý do đó, ông Nguyễn Thanh đã nộp đơn ra Toà án Nhân dân TP Hà Nội.

Ông Nguyễn Thanh kể lại: “Tháng 1/1968, tôi về Báo Quân đội Nhân dân làm phóng viên chiến trường nên tôi có cơ hội được đi và gặp gỡ nhiều nhân vật thời chiến. Trong đó, tôi đã 3 lần vào Sài Gòn. Lần thứ 3 tôi đi cùng với đội biệt động từ Dầu Giây vào đánh chiếm Sài Gòn tháng 4/1975.

Sau khi đánh xong, tôi còn ở lại 3 tháng để đi Tây Ninh, chiến khu D, Long An, Củ Chi và Đồng Tháp Mười để lấy tư liệu viết bài. Trong đó tôi có viết khá nhiều bài về biệt động ở Quy Nhơn, Đà Nẵng chứ không riêng gì BĐSG cả”.

Ông Thanh khẳng định, hồi đó ở Báo Quân đội Nhân dân chỉ có ông là người được phân công và là duy nhất viết về BĐSG. Năm 1975, ông viết 30 kỳ về BĐSG. Sau này, NXB Thanh Niên tập hợp lại để xuất bản tập sách dày 300 trang với tiêu đề: “Những chiến sĩ biệt động”.

Đặt viết hay hợp tác viết kịch bản?

“Không biết có phải vì lý do này hay không mà ông Lê Phương đã tìm đến nhà tôi và đặt vấn đề nhờ tôi viết kịch bản. Được biết, trước đó cũng có đặt nhà văn Chu Lai và Mai Ngữ nhưng cũng viết không thành” - ông Thanh cho biết -  “Tôi đã đối chiếu kịch bản của tôi và “Những thiên thần ra trận” của ông Lê Phương (do NXB Long An ấn hành năm 1987).

Cuốn sách dày 190 trang, trong đó có 40 trang không được dùng trong phim và có đến 60 trang được sử dụng là của tôi, nguyên vẹn từ cốt truyện đến văn phong.

Mặc dù trong phim có ghi tên kịch bản là của Lê Phương - Nguyễn Thanh nhưng vì ông Phương đến đặt tôi viết trước, ông ấy bổ sung sau thì không thể gọi là “đồng tác giả” được. Hơn nữa, khi đến gặp tôi, ông ấy cũng nói là đặt viết chứ không phải là “hợp tác”. Lần đầu ông ấy đưa cho tôi 400 đồng, 2 lần sau mỗi lần 400 đồng nữa, tổng cộng là 1.200 đồng (nếu quy đổi thì được khoảng 30 cây vàng lúc bấy giờ) và nói là tiền bồi dưỡng chứ không nói là nhuận bút.

Ông Lê Phương cũng có nói trên các báo rằng, bản thảo tôi đưa cho ông ấy là bản viết tay chứ không phải bản đánh máy mà tôi có hiện nay làm bằng chứng trước toà. Tôi từng là phóng viên của một tờ báo lớn lẽ nào lại không hiểu việc bản thảo đưa đi thì nguyên tắc là không được đòi lại hay sao? Chính vì vậy mà trước khi đưa bản thảo viết tay cho ông Phương, tôi đã giữ lại một bản đánh máy (cái này là nhờ mấy chị em trong cơ quan đánh giúp)”.

Một số sự thật lịch sử bị thay đổi tùy tiện trong phim?

Về vấn đề “phá kịch bản và không xin phép khi có sửa chữa”, ông Thanh cho biết: “Rất nhiều những chi tiết được sử dụng trong phim đã bị sửa không đúng với lịch sử thời ấy. Lúc đầu tôi lấy tên kịch bản là “Thành phố gọi những tình yêu” vì trong đội biệt động hồi đó có rất nhiều người yêu nhau mà không đến được với nhau.

Sau đó, Lê Phương đổi thành “Những thiên thần ra trận” đã bị chính ông Tư Chu (nguyên mẫu của vai Hoàng Sơn) phản đối, bởi nó gợi đến đội quân “Thiên thần mũ đỏ” của ngụy. Có lẽ vì thế mà khi lên phim nó đã được đổi tên thành “Biệt động Sài Gòn”.

Ông Thanh cho biết: Ở cuối phim có cảnh trao đổi tù binh nhưng ở Sài Gòn năm đó không có cuộc trao đổi tù binh nào cả. Sự thật là như thế này: Chị Mười Tùng (bây giờ vẫn còn sống, sau này tôi cũng có viết một tác phẩm “Chị Mười Tùng”) là chỉ huy một đơn vị của BĐSG năm 1968. Tại trận đánh Mậu Thân năm 1968, chị ấy chỉ huy đội biệt động đánh trên đường Cộng Hoà và bị thương, sau đó được sinh viên đưa vào nhà thương Ran cấp cứu.

Trong lúc địch chuyển chị Mười Tùng vào nhà thương khác, tổ chức của ta đã lên kế hoạch “cướp tù” để giải thoát cho chị ấy. Đó là biệt động cướp tù binh chứ không phải trao đổi. Chi tiết này cũng đã bị anh em biệt động phản đối kinh khủng”.

Việc bắt sống đại tá Cordel cũng là không hợp lý. Trong kịch bản tôi viết, do nắm được thông tin mật của tình báo báo về nên tổ chức đã lên kế hoạch bắt sống tên đại tá khi hắn đi Đà Lạt nghỉ. Vậy nhưng trong phim lại là hắn đi tắm và bị ta bắt sống. Chi tiết đó hơi... buồn cười.

Ở trận đánh khách sạn Mỹ Cảnh ở Sài Gòn, có cảnh Hoàng Sơn bị thương. Đây là điểm bất hợp lý vì Hoàng Sơn là người chỉ huy trận đánh này, không có lý do gì để Hoàng Sơn lại vào tận nơi để mà gặp nguy hiểm cả. Thực tế trong kịch bản tôi viết, sau trận đánh đó, Hoàng Sơn và Ngọc Mai đã vào thăm các tướng ngụy bị thương trong bệnh viện chứ không phải là tướng tá ngụy vào thăm Hoàng Sơn.

Kết thúc của phim cũng bị thay đổi. Khi Hãng sơn Đông Á bị cháy, thực tế là Ngọc Mai đã chiến đấu và hy sinh ở đó chứ không phải là Huyền Trang. Vì thế, cảnh kết thúc phim là Huyền Trang và Hoàng Sơn bước xuống từ sân bay Tân Sơn Nhất ra gặp tên thiếu tá Sông.

“Hai lần vi phạm bản quyền”?

Ông Thanh bức xúc kể: “Năm 1983, ông Lê Phương có gửi đăng nguyên văn kịch bản “Những thiên thần ra trận” dài 63 kỳ, trên Báo Sài Gòn Giải phóng mà không hề trả cho tôi một đồng nhuận bút nào. Lúc đầu, tên tác giả được ghi là “truyện phim của Lê Phương” rồi đến kỳ thứ 15 thì được “bổ sung” thêm từ “với sự cộng tác của Nguyễn Thanh”.

Sau đó, đến năm 1987, những bài báo này đã được tập hợp thành sách “Những thiên thần ra trận” cũng một lần nữa chỉ ghi tên tác giả là Lê Phương. Phải đến lần tái bản thì tên của tôi mới được đưa vào và cũng chỉ được ghi là “với sự cộng tác của Nguyễn Thanh” mà thôi”. 

(Còn nữa)