NSƯT Tất Bình: Đời tôi có nhiều cái may

Bước ngoặt năm 16 tuổi

Nghệ sĩ Tất Bình đến với nghề diễn hoàn toàn ngẫu hứng, kiểu ông trời định sẵn cho làm nghệ thuật, chứ bài bản ra phải qua đào tạo trường lớp. Còn ông, "thực" rồi mới "hành", học trường đời rồi mới tới trường lớp.

Thời phổ thông, ông rất giỏi môn Sử, từng được giải Nhì toàn quốc (giải Nhất thuộc về một người rất nổi tiếng là ông Trịnh Lữ). Trong lúc chờ giấy gọi vào Đại học Tổng hợp (năm 1965 trình độ phổ thông chỉ đến lớp 10 và không phải thi đại học) từ lời rủ rê mà Tất Bình "rẽ hướng". Có thể vì đã mang sẵn cái "nghiệp" diễn nên đến cái khúc ấy là phải đi theo tiếng gọi của nghề.

"Tôi có một người anh thân thiết, anh chơi với nhiều người mà sau này đều là sinh viên khoá 1 của trường Sân khấu – Điện ảnh như Đoàn Dũng, Hà Thế Anh, Đoàn Văn Trọng, v.v… Lúc đó, Vụ Sân khấu cử anh lên Yên Bái làm đạo diễn, vì đang có chủ trương tăng cường hỗ trợ địa phương xây dựng các đơn vị nghệ thuật. Anh rủ tôi đi cùng. 16 tuổi, cái tuổi đương thích trải nghiệm, khám phá, thấy được đi là thích lắm nên quên luôn cái giấy gọi học Đại học Tổng hợp Sử", ông nhớ lại.

Làm diễn viên đoàn văn công Yên Bái được 2 năm, ông nhận thấy làm nghề này muốn đi xa phải học hành đàng hoàng chứ không thể "bấu víu" vào chút sở trường sở đoản được. Đúng lúc đó, Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh mở lại vào năm 1967, vậy là ông xin về để thi vào trường. Năm 1971 ông tốt nghiệp khoá 2 và được điều đi Quảng Ninh để xây dựng đoàn kịch nói cho tỉnh. "Cả lớp tôi hơn 30 người nhưng chỉ có 5 người được ở lại Hà Nội, như Ánh Tuyết, Hồng Loan, Anh Dũng (chồng diễn viên Phương Thanh)…, còn lại điều động đi tỉnh hết", ông nói.

Một đoàn nghệ thuật của tỉnh thì không thể thoả chí tang bồng của một diễn viên đang đầy  hoài bão nên chỉ chưa đầy 2 năm, ông lại xin về Hà Nội. Lần này là đi bán cà phê, để sống trước đã.

Thời cơ đến khi ông được Đoàn kịch công an Hà Nội mời về, giao hẳn vai chính – "ngày đó tôi trẻ, cao ráo, cũng oách lắm chứ đâu phải dạng vừa", ông hóm hỉnh. Thời gian rảnh, ông làm thêm các công việc khác như đóng câu chuyện truyền hình (lúc đó chưa có phim truyền hình). Với chất giọng đẹp trời cho, âm vực trầm ấm, cách phát rõ ràng và chắc, ông còn nổi tiếng ở lĩnh lồng tiếng, là người đứng sau gần như tất cả diễn viên của miền Bắc.

Tuổi Sửu nhưng cầm tinh... con Ngựa

Nghệ sĩ Tất Bình sinh năm 1949, tuổi Kỷ Sửu nhưng luận về nghề, ông như cầm tinh con Ngựa. Ở đoàn nào cũng chỉ "chớp nhoáng" vài năm là "lướt". Như ở đoàn kịch Công an Hà Nội, dù công việc đang rất tốt, lãnh đạo quý mến, vai chính về tay nhưng khi Nhà hát Tuổi trẻ thành lập vào năm 1978, NSND Trần Thị Thành muốn triệu hồi sinh viên khoá 2 – vốn được đào tạo cho nhà hát thiếu nhi – vậy là ông lại tìm cách để về Nhà hát Tuổi trẻ.

 Năm 1979 về thì đến năm 1991 Hãng phim truyện 1 tách ra từ Hãng phim truyện Việt Nam, đạo diễn NSND Hoàng Tích Chỉ làm giám đốc nói, "tài năng như mày phải sang đây mới vẫy vùng được". Thế là một lần nữa ông lại "khăn gói quả mướp". Giám đốc Trần Thị Thành dù tiếc lắm nhưng ngẫm cũng thấy đúng việc ông rời đi.

"Hãng phim truyện 1 là một phần của Hãng phim truyện Việt Nam thôi, không "oai" bằng ông bố nhưng về đấy tôi được làm nhiều thứ liên quan đến điện ảnh", ông nói. Năm 2004 NSND Hoàng Tích Chỉ về hưu, ông lên làm giám đốc. Thời ông làm quản lý, Hãng phim truyện 1 có nhiều dấu ấn riêng như tổ chức sản xuất cho phim Đừng đốt, Thương nhớ đồng quê, Chuyện của Pao, Sống trong sợ hãi... "Mỗi lần như thế, tôi đều kéo người của Hãng mình đi, tạo công ăn việc làm cho anh em. Đi Mỹ quay 'Đừng đốt' cũng khoảng chục người của hãng. 'Cầu ông Tượng' quay ở Lào, rồi đi Nga, Trung Quốc,… vừa lo việc cho anh em, vừa tìm kiếm nguồn tài trợ vì đi nước ngoài rất tốn kém, một mình tôi phải gánh rất nhiều vai", ông nói.

30.000 USD và cú lội ngược dòng ở Nga

Kể một kỷ niệm nhớ đời khi làm quản lý, NSƯT Tất Bình nhớ lại: "Hồi làm phim Trăng trên đất khách kinh phí nhà nước có hạn, tôi phải "tiền trạm" trước các tổ chức, doanh nghiệp ở Nga. Bên thì giúp cái xe, bên lo được vài bữa ăn, chỗ ở cho đoàn thì mình mới dám đưa quân sang Nga quay. Một doanh nghiệp ở Nga hứa hẹn tài trợ 30.000 USD, vì thế tôi mới yên tâm đưa đoàn sang. 30.000 USD của năm 1998 là to lắm, lớn hơn cả kinh phí mà phim được cấp. 

Nhưng đến nơi mới ngã ngửa vì họ yêu cầu tôi phải thay đổi nội dung. Kịch bản của Nguyễn Thị Hồng Ngát nói về thân phận người Việt đi xuất khẩu lao động ở Nga, những khó khăn trên đất khách, tâm tư tình cảm ra sao, chiến đấu với bản thân thế nào để tồn tại…; thì họ yêu cầu thành ca ngợi chính doanh nghiệp của mình đã ở lại Nga, mở chợ giải quyết công ăn việc làm cho hàng vạn người Việt. Tôi điện về xin ý kiến lãnh đạo, lúc bấy giờ anh Trung Kiên làm thứ trưởng thì anh quả quyết, không được đánh đổi kịch bản để lấy kinh tế".

Người thì đã sang, trong khi phim dự tính quay cả tháng trời. Không có nguồn tài trợ, cả đoàn bấu víu vào kinh phí ít ỏi được cấp. Cơm chỉ có bắp cải luộc và trứng tráng. Ông dặn người phụ trách đời sống cho đoàn làm phim rằng "đi chợ thấy loại gạo nào rẻ nhất hẵng mua, mua loại đắt tiền là chết đói đấy".

Lo cân đối ngân sách rồi còn lo cả chuyện… giấu nghèo. Chả là anh em trong đại sứ quán, cộng đồng người Việt đến thăm thấy ăn uống thế ngạc nhiên lắm, ông trấn an rằng "chúng nó chỉ thích ăn thế thôi để dành tiền mang về cho gia đình". Thế là người mang cho vài vỉ trứng, có khi là chai rượu Nga để đoàn cải thiện, còn đại sứ quán thì cho ở miễn phí. Phim quay khoảng 3 tuần thì hoàn thành và đó là 3 tuần nhớ đời trong hành trình làm phim của ông.

Là người đứng đầu hãng phim, ông phải xoay sở để tạo công ăn việc làm cho anh em. Hãng phim truyện 1 cộng tác khá nhiều với truyền hình, từ thời mới chỉ là câu chuyện truyền hình chứ chưa có phim. Mỗi câu chuyện chỉ độ 30 phút. Sau đó Đài truyền hình Việt Nam thành lập Trung tâm nghe nhìn, người đứng đầu là NSND Khải Hưng. Hãng của ông trở thành đối tác đóng góp khá nhiều phim cho nhà đài. Phim đầu tiên là Cuốn sổ ghi đời. Lúc đầu chỉ là phim 1 tập, sau thấy "tốn" phim quá, NSND Khải Hưng nghĩ ra giải pháp và đề xuất với lãnh đạo đài cho làm phim dài tập nhưng dài nhất cũng chỉ 5 tập/phim vì còn liên quan đến kinh phí. "Những người làm phim dài tập đầu tiên cho VTV có tôi, Bùi Thạc Chuyên, Phi Tiến Sơn, Nguyễn Hữu Phần, Hoàng Châu Huế…", ông nói.

Nhưng đến Những người sống bên tôi của ông thì phim truyền hình chuyển sang bước ngoặt mới. Do sức hút quá lớn, phát đến tập thứ 4 thì NSND Khải Hưng đề xuất làm tiếp. Thế là có thêm phần 2, trở thành dấu mốc đánh dấu dòng phim dài tập của VTV.

Những người sống bên tôi được NSƯT Tất Bình phát triển từ kịch bản văn học của nhà văn Vũ Thảo (bố của BLV bóng đá Quang Huy, ngoài ra, ông còn viết hàng trăm nhạc phim cho Trung tâm nghe nhìn của VTV - tiền thân VFC - Trung tâm sản xuất phim truyền hình hiện nay). Đến phần 2 thì kịch bản hoàn toàn là ông viết.

NSƯT Tất Bình: Người làm tất ăn cả

Trong nghề, người ta gọi nghệ sĩ Tất Bình là làm tất ăn cả, đúng với tên đệm của ông. Tiếng là làm giám đốc nhưng những vai trò quan trọng trong một quy trình làm phim, bản thân ông có thể đảm đương tới phân nửa: từ đạo diễn, biên kịch, tổ chức sản xuất, diễn viên, lồng tiếng, nhắc thoại (nhắc thoại cũng là một nghề) cho đến việc rất khó là đi xin tài trợ.

Câu "làm tất ăn cả… vớ" dành cho nghệ sĩ Tất Bình thực ra là một lời khen. Khó tính như NSND Khải Hưng còn thừa nhận "vào tay ông Bình thì cứ yên tâm sẽ xử lý được hết, vì cái gì ông ấy cũng làm được cả". Vai nào thiếu người, chưa tìm được diễn viên: "để tao đóng". Rồi lồng tiếng, diễn viên khác lo "tiếng một nơi hình một nẻo" thì ông đỡ đi được khoản đó, cảm xúc cũng chân thật hơn vì không ai hiểu mình bằng chính mình. Quay lúc đêm hôm, diễn viên mệt rồi khó nhớ những câu dài, ông đạo diễn kiêm luôn nhắc thoại thay thư ký trường quay.

Ở vai trò diễn viên, đến nay ông tham gia hàng trăm phim. Từ những năm 80 ông đã bén duyên với phim ảnh. Ban đầu là diễn viên lồng tiếng, sau ông thấy có vẻ "bất công" khi mình là diễn viên sân khấu điện ảnh, "vẻ ngoài của cũng thuộc dạng oách lúc bấy giờ mà sao không thấy ai mời mình đi đóng phim, toàn thấy mời đi lồng tiếng". "Bỗng một ngày đẹp giời, đạo diễn, NSND Trần Phương gặp tôi bảo 'mày đóng vai này cho anh'. Anh đưa cho tôi kịch bản Hi vọng cuối cùng. Tôi còn không tin. Anh bảo, 'nhìn mày là ra nhân vật rồi'. Tôi sướng lắm", nghệ sĩ Trần Bình nhớ lại.

Phim chưa chiếu chính thức, đạo diễn, NSND Đặng Nhật Minh xem bản nháp lẳng lặng không nói gì nhưng công chiếu xong thì sang nhà gặp ông đưa kịch bản Thị xã trong tầm tay, giao hẳn vai chính cho ông. Đến kỳ Liên hoan phim Việt Nam lần thứ VI (1983), cả 2 phim đó đều có giải, một cái bạc một cái vàng. Cá nhân ông được trao giải Bông sen vàng cho Nam diễn viên xuất sắc nhất.

Sau thành công này, ông được các đạo diễn biết đến nhiều hơn và cứ thế liên tiếp đi đóng phim. Ngay cả khi đã làm Giám đốc Hãng phim truyện 1, ông vẫn đắt vai diễn xuất. Dân trong nghề thắc mắc, ông làm sếp rồi mà vẫn đi làm thuê cho người khác. Ông bảo, người làm phim đều là dân làm thuê. Ông chủ lớn nhất là khán giả. Nghĩ được vậy thì không ai ngán phận làm thuê.

Cuộc sống Miu Lê trước khi bị bắt vì ma túy

GĐXH - Trước khi vướng vào ồn ào đời tư, nữ ca sĩ sinh năm 1991 từng có gần hai thập niên hoạt động nghệ thuật sôi nổi, sở hữu lượng người hâm mộ đông đảo cùng cuộc sống được đánh giá khá ổn định trong showbiz Việt.