Tags:
Phong vị Tết xưa trong Hoàng cung triều Nguyễn
GiadinhNet - Là dịp quan trọng nhất trong năm nên các lễ hội diễn ra vào Tết Nguyên đán ở trong hoàng cung triều Nguyễn cũng không kém phần long trọng.
Chuẩn bị đón Tết trước 1 tháng
Lễ ban sóc hay còn được hiểu là lễ ban lịch năm mới được tổ chức vào ngày mùng 1 tháng 12 âm lịch hàng năm. Vào ngày này, Khâm Thiên Giám đặt triều nghi và dâng lịch của năm sau đã được soạn xong. Sau đó, Nội Các tuyên chỉ của nhà vua ban lịch cho bách quan và các địa phương. Các quan làm lễ tạ ơn rồi về nhận lịch tại viện Đãi Lậu. Các địa phương thì đến nhận lịch tại hành cung của tỉnh.
Sau lễ ban sóc là lễ Tiến xuân. Đây là nghi lễ quan trọng được tổ chức vào tiết Lập xuân. Hàng năm, sau ngày Đông chí, gặp ngày Thìn, hai cơ quan là Khâm Thiên giám và Võ khố sẽ lấy nước và đất ở phương thần Tuế đất, làm ra 3 con trâu đất và 3 vị Mang thần (thần chăn trâu với hình tượng đứa bé).
Thân trâu đất cao 4 thước, dài 8 thước tượng trưng cho 4 mùa và 8 tiết, đuôi dài 1 thước 2 tấc để tượng trưng 12 tháng. Mang thần cao 3 thước, 6 tấc, 5 phân để tượng trưng 365 ngày; cái roi làm bằng cành liễu, dài 2 thước 4 tấc để tượng trưng 24 khí trong năm.
Trước tiết Lập xuân, phủ Thừa Thiên sẽ cho đặt đàn tế. Binh dịch được cử đến ty Võ khố nhận lĩnh các án để trâu đất và Mang thần khiêng về phủ thự chuẩn bị. Sáng sớm ngày Lập xuân, các quan đại thần mặc triều phục rước trâu đất và Mang thần với đủ nghi trượng, tàn, lọng cùng nhã nhạc, đi vào Hoàng Thành đứng đợi. Đến giờ, Nội giám tiếp nhận tiến lên nhà vua. Xong việc, các quan đều lui ra. Quan phủ Thừa Thiên về phủ thự đưa trâu đất ra đánh 3 roi để tỏ ý khuyên việc cày cấy, khuyến khích nông nghiệp. Hàng năm làm lễ Tiến xuân xong, cứ bưng trâu đất và Mang thần lần trước ra giao Võ khố nhận lưu trữ.
Vào hạ tuần tháng Chạp (thường là vào ngày 20/12) triều đình tổ chức lễ Phất thức, tức là lễ quét dọn. Vào ngày này, các quan hàm nhất nhị phẩm trở lên cùng các nhân viên của Nội Các, Cơ Mật Viện mặc thường triều đến chầu tại điện Cần Chánh. Tại đây có 6 chiếc tủ gỗ tinh xảo chứa các ấn vàng, ấn ngọc của vương triều. Khi nhà vua ra ngự giá, các tủ chứa ấn đều mở cửa. Các quan lấy nước sông Hương cho vào một bình đầy hoa thơm sau đó lau ấn bằng khăn màu đỏ. Ấn rửa xong được vào tủ và khóa lại, niêm ngoài hai chữ "Hoàng phong". Sau lễ này, vua và các quan nghỉ việc không dùng ấn nữa. Cho đến đầu năm mới, sau lễ "khai ấn", các công việc mới tiếp tục trở lại.
Lễ Cáp hưởng tức là lễ mời các vị tiên đế về ăn Tết. Vào ngày 22 tháng chạp, nhà vua ngự ra Thái Miếu hoặc Thế Miếu làm chủ lễ. Cũng từ ngày này, vua sai các thân công, hoàng tử hoặc các quan đại thần thay mặt mình đi tế cúng ở các lăng tẩm, đền miếu, chùa quán ở kinh đô.
Đến ngày 30 tháng Chạp, vua ngự ra điện Thái Hòa làm lễ "Thướng tiêu" (dựng cây nêu ngày Tết). Thời Nguyễn, cây nêu dùng bằng cây tre để nguyên một chùm lá ở phần ngọn. Nhà vua chỉ huy việc dựng nêu ở điện Thái Hòa, còn thân công, hoàng tử, đại thần lo việc dựng nêu ở các miếu điện, đền thờ tại kinh đô. Sau khi nhà vua làm lễ dựng nêu xong thì người dân mới được dựng nêu tại nhà mình.
Tái hiện nghi lễ phát lịch triều Nguyễn.
Trang trọng các nghi lễ trong và sau Tết
Nghi lễ quan trọng nhất trong dịp Tết ở chốn cung đình đó chính là lễ mừng Tết nhà vua và các thành viên trong hoàng gia. Lễ mừng nhà vua được tổ chức như một lễ đại triều, có sự tham dự của bách quan văn võ và bô lão đại diện của địa phương.
Sáng mồng 1, tất cả những ai tham dự đều phải mặc lễ phục. Thân công đứng hai hàng bên trong điện Thái Hòa, quan văn võ từ tam phẩm trở lên đứng hai hàng trên tầng sân rồng thứ nhất theo phẩm sơn (tả văn, hữu võ); tầng sân dưới thì dành cho các bô lão, ngoài nữa là binh lính, voi ngựa.
Nội dung chủ yếu của lễ là đọc biểu mừng nhà vua của bách quan và các địa phương. Sau lễ mừng Tết, nhà vua thường ban yến tiệc cho những người tham dự. Suốt cả buổi lễ, nhã nhạc liên tục tấu lên các bài có chữ Bình (Lý bình, Túc bình, Khánh bình, Di bình và Hòa bình).
Ngoài lễ mừng Tết vua còn có lễ mừng Tết Thái hậu, lễ mừng Tết Hoàng Thái phi, lễ mừng Hoàng thái tử. Riêng lễ mừng Tết Hoàng Thái hậu, do các vua Nguyễn đều đề cao chữ hiếu nên trong ngày Tết nghi lễ này được thực hiện rất trang trọng tại cung Diên Thọ - nơi Thái hậu ở, sinh hoạt.
Sau các lễ mừng của ngày mồng 1, ngày mồng 2, nhà vua cùng thân công vào bái lạy tại điện Phụng Tiên - nơi thờ tất cả các vua Nguyễn đời trước. Ngày mồng 3 thì vua và bách quan đều đi thăm thầy dạy, sư trưởng của mình; ngày mồng 5 đi du xuân, thăm viếng lăng tẩm, chùa đền bên ngoài Kinh thành; ngày mồng 7 làm lễ Khai hạ (hạ nêu), ngày này các viên quan giữ ấn tín làm lễ Khai ấn, mở hòm ấn tượng trưng năm làm việc mới bắt đầu.
Ngoài những nghi lễ nói trên, ngày Tết trong Hoàng cung còn nhiều nghi lễ khác như lễ tế hưởng ở các miếu được thực hiện trang trọng khi vua làm chủ lễ tế ở Thái Miếu hoặc Thế Miếu; các công thần tế lễ ở các miếu còn lại. Lễ tế cờ, tức tổ chức lễ xuất quân đầu năm có bắn 3 tiếng súng to. Người ta cho rằng tiếng súng thần công bắn vào dịp tế thần Đạo kỳ có nghĩa đuổi tà ma, ác quỷ.
TS. Phan Thanh Hải, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Thừa Thiên Huế nhận xét, về các hoạt động lễ hội thì trong chốn cung đình có những đặc trưng riêng do các lễ tiết chính đều được quy định chặt chẽ, được nâng lên thành điển lệ. Chính vì vậy, phần lễ bao giờ cũng chiếm phần chính, phần hội đôi khi khá mờ nhạt.
"Hiện nay, một số lễ hội cung đình đặc sắc của Huế đã được đầu tư, nghiên cứu, phục dựng, phục vụ trực tiếp cho các Festival quốc tế và xa hơn là góp phần xây dựng Huế trở thành Thành phố Festival của Việt Nam. Không ít các lễ hội nói trên đều có khả năng phục hồi và phát huy giá trị", ông Hải khẳng định.
Xem thêm video đang được quan tâm:
5 món ăn không thể thiếu trong ngày Tết để mang lại may mắn
Bình luận (0)
Ý kiến của bạn
Tin liên quan
Cuộc đua lớp 10 tư thục: Đa phương thức xét tuyển, tránh đăng ký dàn trải ra sao?
Giáo dục - 1 phút trướcMới đây, nhiều trường THPT tư thục tại Hà Nội đã bắt đầu công bố kế hoạch tuyển sinh lớp 10 năm học 2026–2027. Mỗi trường một phương thức xét tuyển và mốc đăng ký khác nhau khiến nhiều gia đình chủ động nộp hồ sơ sớm vào 1–2 trường phù hợp, song cũng gia tăng áp lực lựa chọn trong giai đoạn ôn thi căng thẳng.
Phát hiện gần 6 tấn chân trâu, bò bốc mùi hôi thối chuẩn bị đưa ra quán nhậu
Đời sống - 1 giờ trướcQua kiểm tra lực lượng công an phát hiện 2 kho đông lạnh đang chứa gần 6 tấn đuôi, chân trâu, bò bốc mùi hôi thối chuẩn bị đưa ra quán nhậu, quán phở
Bắc Bộ không khí lạnh suy yếu mạnh, Hà Nội nhiệt độ cao nhất 28 độ
Đời sống - 1 giờ trướcGĐXH - Thời tiết tại Hà Nội nhiều mây, có mưa vài nơi, trưa chiều hửng nắng, nhiệt độ cao nhất 26–28 độ C.
Hà Nội: Camera AI trích xuất danh sách 21 trường hợp vượt đèn đỏ từ ngày 26/2 - 27/2
Pháp luật - 1 giờ trướcGĐXH - Trong vòng 24 giờ (từ ngày 26/2 - 27/2), hệ thống giám sát thông minh (Camera AI) tiếp tục phát huy hiệu quả trong việc duy trì trật tự giao thông khi ghi nhận hàng chục trường hợp vi phạm luật giao thông tại nội thành Hà Nội và tuyến cao tốc cửa ngõ.
Danh mục 10 căn bệnh mới nhất miễn đăng ký nghĩa vụ quân sự 2026, không nhận vào quân thường trực
Đời sống - 1 giờ trướcGĐXH - Theo Luật Nghĩa vụ quân sự, công dân trong độ tuổi đi nghĩa vụ quân sự phải thực hiện nghĩa vụ theo quy định. Tuy nhiên, trường hợp mắc 1 trong số 10 loại bệnh được miễn thì công dân sẽ không phải đăng ký nghĩa vụ quân sự.
Học sinh bỏ học sau Tết và nỗi buồn của giáo viên
Xã hội - 2 giờ trướcGĐXH - Mồng 4 Tết, khi nhiều bạn bè còn đang du xuân, Hờ Y P., học sinh lớp 10C3 Trường THPT Tương Dương 1 (Nghệ An), đã mặc váy cưới.
Hiện trạng đường Láng trước đề xuất mở rộng lên gần 54m
Đời sống - 2 giờ trướcDài hơn 4km dọc sông Tô Lịch, là trục kết nối Ngã Tư Sở - Cầu Giấy, đường Láng nhiều năm qua thường xuyên ùn tắc do lưu lượng xe vượt gấp nhiều lần thiết kế.
Giàu có không phải do may mắn: 4 con giáp cực nhạy với cơ hội kiếm tiền
Đời sống - 2 giờ trướcGĐXH - Theo tử vi phương Đông, có những con giáp sinh ra đã sở hữu tư duy kinh tế sắc bén, phản ứng nhanh với thời cuộc và đặc biệt giỏi biến cơ hội thành tiền bạc thực sự.
Tin sáng 28/2: Khởi tố chủ cơ sở sản xuất thực phẩm sử dụng hàn the ở Hưng Yên; miền Bắc sắp chuyển rét sau chuỗi ngày nồm ẩm
Xã hội - 5 giờ trướcGĐXH - Kết quả test nhanh cho thấy 6 mẫu thực phẩm nghi ngờ dương tính với hàn the gồm: Giò lợn, xúc xích, chả sụn, giò gà, giò bò và giò sống; Từ 3/3, Bắc Bộ trời chuyển lạnh, vùng núi có nơi trời rét do không khí lạnh tăng cường.
Đăng ký cư trú cho người chưa thành niên cần lưu ý gì theo quy định mới nhất?
Đời sống - 5 giờ trướcGĐXH - Từ 15/3/2026, đăng ký cư trú cho người chưa thành niên được thực hiện theo quy định mới của Nghị định số 58/2026/NĐ-CP.
Hưng Yên: Khởi tố chủ cơ sở sản xuất thực phẩm sử dụng hàn the, thu giữ hơn 1,2 tấn thực phẩm vi phạm
Pháp luậtGĐXH - Công an tỉnh Hưng Yên đã ra quyết định khởi tố vụ án và khởi tố các bị can liên quan để điều tra về tội “Vi phạm quy định về an toàn thực phẩm” theo khoản 2 Điều 317 Bộ luật Hình sự.
