Nghìn lẻ kỷ vật thời chiến

Không hào nhoáng như một số quán bar thông thường, dân chơi đồ cổ Hà thành- đặc biệt giới trẻ lại biết khá nhiều về NoK Bar (số 1, Lạc Long Quân, Hà Nội) bởi phong cách “bụi”. Đặc biệt, đây còn là nơi trưng bày một phần trong bộ sưu tập đến hàng nghìn cổ vật thời chiến tranh của chủ nhân Khuất Thắng. Những chiếc bi đông, một mảnh đạn vỡ, một chiếc mũ tai bèo... tất cả như mở ra phần nào cánh cửa lịch sử, để người xem lặng đi trước sự khốc liệt về thời chiến đã đi qua.

“Đồ độc”

Trong ánh sáng nhập nhoà của NoK Bar, các cổ vật thời chiến nằm im lìm, phủ bụi. Trên tường và trần nhà, các loại xe đạp, mũ nón từ thời kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ được treo lủng lẳng, dọc ngang. Nhiều nhất là các loại bi đông, cặp lồng to nhỏ, đủ kiểu dáng tròn vuông, các loại mũ sắt, mũ của quân đội miền Nam cộng hoà cũ...

Bộ sưu tập “chiến tranh” gồm hàng nghìn hiện vật “trên trời dưới biển”, chủ yếu được sản xuất tại Pháp, Mỹ từ những năm 1930 và được đưa vào Việt Nam trong thời chiến. Bộ sưu tập còn có những chiếc ấm, bát, điếu được bộ đội thiết kế từ những mảnh vỏ bom. Các loại quạt color của Pháp, quạt cây của Đức, quạt trần 4 cánh của Anh, quạt trần 2 và 3 cánh của Ý, Đức... được sản xuất từ những năm 1930 và được du nhập vào nước ta từ những năm sau 1950 cũng được Khuất Thắng thu thập đến hàng trăm chiếc. Có nhiều vật khá quý giá với lịch sử mà anh đã thu thập được như máy đo tốc độ do Mỹ sản xuất, thùng đựng thiết bị thông tin của lính Mỹ, thùng bảo ôn thức ăn trong quân đội Mỹ, tem mác máy bay của Hoa Kỳ, súng kíp, dao dân tộc, mũ sắt dành cho lính tăng của Nga, túi xacot Liên Xô, túi đựng sa bàn của Mỹ...

Trong chuyến đi xe máy xuyên Việt cách đây hơn 1 năm, anh Thắng đã sưu tập được rất nhiều kỷ vật như tủ lạnh, tủ bảo ôn, ống nhòm, đèn bàn, ba lô, túi xách... Có những đồ vật anh phải bỏ tiền ra mua nhưng cũng có người quý, tặng cho anh mang về Hà Nội.

Trong vô số những hiện vật chiến tranh này, có nhiều thứ độc nhất vô nhị. Chẳng hạn như chuyến đi Đà Nẵng để giao lưu lễ hội Vespa vừa qua, anh quen được một người bạn đang sở hữu một bộ sưu tập xe. Anh thấy một chiếc xe máy đời 1964, biết đây là chiếc xe được mang sang Việt Nam thời kháng chiến chống Mỹ, rất quý. Chủ nhân chiếc xe đã lấy bút xoá, ghi tặng anh luôn cả chiếc xe cổ. Theo như lời anh Thắng, đây là chiếc xe mà anh chưa thấy chiếc thứ hai ở miền Bắc. Hoặc chiếc máy ảnh Polagoil của Mỹ đã được sản xuất cách đây hơn 70 năm, do anh tìm được tại một hiệu sửa đồng hồ, cũng là chiếc máy ảnh anh chưa tìm thấy chiếc thứ hai. Chiếc xe đạp Peugeot được sản xuất ở Pháp từ những năm 1920, sau 80 năm nó đã được anh tìm thấy tại Hà Tây và mang về trưng bày tại quán NoK Bar.

Giá trị thời gian

Anh Thắng kể, cơ duyên của việc sưu tập những cổ vật từ thời chiến tranh là từ bố mình. Ông là bộ đội giải phóng miền Nam, sau 30 năm trở về, sau cơn bạo bệnh ông bị liệt nửa người. Vài kỷ vật nhỏ như một chiếc bi đông, dao, vài chiếc huân, huy chương mà ông rất quý. Mỗi sáng, ông lại lôi những kỷ vật này ra tẩn mẩn lau chùi. Những hiện vật này là giá trị tinh thần không cân đo đong đếm được, bởi nó đã được trả giá bằng mồ hôi, xương máu, bằng thời gian và cả ký ức của tuổi trẻ mà bố anh đã đi qua. Chính điều đó khiến cậu bé chỉ mới mười mấy tuổi như Thắng thực sự xúc động và trân trọng.

Công việc chính của anh là làm hướng dẫn viên du lịch, đi nhiều miền đất nước. Đôi khi anh cảm thấy tiếc vì những đồ vật như chiếc lọ hoa, viên đạn, cái gạt tàn, chiếc bi đông... gắn liền với một nền văn hoá, một giai đoạn lịch sử đang bị lãng quên. Không biết từ bao giờ, anh đã nhặt nhạnh những thứ cũ rích, méo mó, sứt sẹo như thế về chất đống. Từ chiếc gầu múc nước đến chiếc ca sắt rỉ, có vật nhỏ nhưng phải mất hàng tháng trời đi lại mới thuyết phục được chủ nhân để mang về, nhưng anh vẫn không nản. Một lần đến Hà Tây, anh không tin vào mắt mình, vì có người vẫn còn treo chiếc xe đạp cũ được sản xuất ở Pháp từ những năm 1920. Hàng ngày, ông vẫn nhấc xuống lau chùi như vật quý giá. Mất hàng chục lần đi lại, anh cũng đã “rinh” được nó về. Nhiều vật khi sưu tầm được, không hiểu ý nghĩa, anh tìm trên mạng, hỏi người già và cả hỏi bố để biết thêm. Cùng với chiều dài thời gian, những kỷ vật chiến tranh của anh cứ thế dày lên theo năm tháng. Bộ sưu tập đó, giờ đã lên đến cả nghìn hiện vật.

 Những kỷ vật trong bộ sưu tập của anh, có thứ hàng vài chục triệu nhưng có những thứ chỉ có giá trị về mặt tinh thần. Anh luôn giữ nguyên những đồ vật này, không sửa chữa hoặc thay đổi bởi giá trị của nó là giá trị về mặt thời gian. Nó còn quý với anh bởi có nhiều bạn bè nước ngoài, khi đến đây đã quá ngạc nhiên vì ngay tại Mỹ hoặc Pháp, nhiều hiện vật trong bộ sưu tập này cũng chỉ còn được lưu giữ trong Viện bảo tàng và không thể tìm được ở ngoài.

Sẽ có thương hiệu “đồ thời chiến”

Câu cửa miệng của anh khi giới thiệu về các đồ vật của mình là: “Tôi muốn bảo tồn và phát triển”. Những vật đã từng có, anh cất giữ để bảo tồn. Nhưng có những vật do anh “sản xuất” từ kiểu dáng của những đồ lính cũ. Anh đã mày mò chế tạo ra chiếc Minsk có màu sơn của xe bọc thép, đèn là đèn xe tăng và ống xả là một quả đạn pháo của Nga. Hay như chiếc mũ bảo vệ đã được anh mô phỏng những chiếc mũ dành cho   người lính điều khiển xe môtô trong thời kỳ chiến tranh. Nó đã được cách điệu nhằm mục đính thoáng mát tiện cho người sử dụng.

Khi được hỏi sắp tới, liệu sẽ có một thương hiệu thời trang phỏng tác và cách điệu từ những đồ thời chiến? Anh Thắng cười, hiện anh đã phát triển thành một thương hiệu mang âm hưởng thời chiến, nhưng chỉ là những vật do anh chế tạo ra. Những chiếc mũ do anh phỏng tác trên chất liệu và kiểu dáng đồ thời chiến tranh đã được bầy bán tại các shop thời trang phong cách ở Hà Nội, với giá 132.000đ/1chiếc. Túi giả da, được thiết kế dựa trên ý tưởng túi đựng đồ của người lái phi công trong thập niên 70, với quai đeo dài, kiểu dáng gọn nhẹ, giá bán 93.000đ. Ngoài ra, có nhiều chiếc xe Vespa cổ được anh bán với nhiều mức giá khác nhau.

Lương Mỹ