WHO đưa ra thước đo quan trọng: Khám sức khỏe 'hoàn hảo' chưa chắc đã khỏe, vì sao?
GĐXH - Nhiều người ngỡ ngàng khi cầm bản xét nghiệm đẹp nhưng cơ thể thực chất đang già đi nhanh chóng. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) vừa đưa ra chỉ số 'Năng lực nội tại' nhằm cảnh báo tình trạng lão hóa sớm ngay cả khi bạn chưa mắc bệnh.
Vì sao khám sức khỏe chỉ số bình thường cơ thể chưa chắc đã khỏe?
Khi cầm trên tay bản báo cáo kiểm tra sức khỏe hoàn hảo với các chỉ số đều trong ngưỡng an toàn, nhiều người tin rằng cơ thể mình hoàn toàn khỏe mạnh. Tuy nhiên, các chuyên gia y tế cảnh báo: Không có bệnh không có nghĩa là bạn đang không lão hóa nhanh hơn tuổi thật.
Để đánh giá chính xác hơn về sức khỏe và tuổi thọ, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã đưa ra một chỉ số hoàn toàn mới mang tên "Năng lực nội tại" (Intrinsic Capacity). Thay vì tập trung vào việc bạn đang mắc bệnh gì, chỉ số này đánh giá tổng thể khả năng vận hành thể chất và trí tuệ của một con người.
Một bảng kết quả khám sức khỏe với các chỉ số đẹp chưa hẳn đã phản ánh toàn bộ trạng thái thể chất và tinh thần theo góc nhìn y khoa hiện đại
Chia sẻ trên tờ New York Times trong bài viết "The Most Important Longevity Term You've Never Heard Of", Tiến sĩ John Beard – Giáo sư về Lão hóa Tích cực tại Trường Y tế Công cộng Mailman (Đại học Columbia, Mỹ) và là người tham gia xây dựng khái niệm này – cho biết: Nội tại là toàn bộ những yếu tố xuất phát từ bên trong cá nhân, còn năng lực thể hiện khả năng hoạt động chức năng thực tế của người đó.
Từ năm 2015, WHO đã chính thức đưa ra khái niệm "năng lực nội tại" vào Sáng kiến Lão hóa Khỏe mạnh. Mục tiêu cốt lõi của sáng kiến này là khuyến khích giới y khoa chuyển hướng trọng tâm: Từ việc điều trị bệnh tật sang việc tối đa hóa và duy trì chức năng hoạt động của cơ thể.
Các nhà khoa học tin rằng, theo dõi năng lực nội tại chính là chìa khóa chứng minh một chế độ ăn uống, thói quen sống hay loại thuốc nào đó có thực sự giúp làm chậm quá trình lão hóa hay không.
5 trụ cột đánh giá "nguồn sinh lực" của cơ thể
Năng lực nội tại của một người được đo lường dựa trên hiệu suất hoạt động ở 5 lĩnh vực cốt lõi sau:
Năng lực nhận thức: Khả năng trí tuệ, trí nhớ và tư duy
Trí nhớ, khả năng tập trung, định hướng, ngôn ngữ và khả năng xử lý thông tin cũng thay đổi theo tuổi.
Một vài lần quên tên hoặc để quên đồ vật chưa có nghĩa là não bộ đang suy giảm nghiêm trọng. Điều đáng quan tâm hơn là những thay đổi kéo dài và ảnh hưởng đến khả năng sinh hoạt, giao tiếp hoặc thực hiện công việc quen thuộc.
Trong khung năng lực nội tại của WHO, nhận thức bao gồm nhiều chức năng như trí nhớ, sự chú ý, chức năng điều hành, định hướng, nhận thức và ngôn ngữ.
Điều này cũng cho thấy việc đánh giá lão hóa không nên chỉ dựa vào một bài kiểm tra trí nhớ đơn lẻ. Khả năng nhận thức cần được nhìn trong tổng thể hoạt động của một người.
Năng lực vận động: Sức mạnh cơ bắp, sự thăng bằng và tốc độ di chuyển
Khả năng vận động không chỉ đơn giản là có thể đi bộ hay không. Nó còn liên quan đến sức mạnh cơ bắp, khả năng giữ thăng bằng, sức bền, khả năng đứng lên, di chuyển và thực hiện những hoạt động thường ngày.
Một người lớn tuổi vẫn có thể tự đứng lên khỏi ghế, đi lại ổn định, giữ thăng bằng tốt và thực hiện các sinh hoạt cá nhân thường có lợi thế hơn về khả năng duy trì sự độc lập.
Trong các nghiên cứu về năng lực nội tại, sức mạnh tay, khả năng đứng lên - ngồi xuống, thăng bằng hoặc tốc độ di chuyển có thể được sử dụng như những chỉ dấu liên quan đến lĩnh vực này. WHO cũng đưa các yếu tố như sức mạnh cơ, sức bền, thăng bằng và chức năng vận động vào nhóm năng lực vận động.
Năng lực cảm giác: Thính giác và thị giác
Thị lực và thính lực thường suy giảm dần theo tuổi nhưng đôi khi bị xem nhẹ vì diễn tiến tương đối chậm.
Khả năng nhìn rõ giúp một người đọc, đi lại, nhận diện vật cản và thực hiện công việc hằng ngày. Trong khi đó, khả năng nghe ảnh hưởng trực tiếp đến giao tiếp, tương tác xã hội và mức độ độc lập.
WHO cũng xem thị giác và thính giác là những thành phần của năng lực nội tại. Một số phương pháp đánh giá có thể kết hợp thông tin tự báo cáo với các phép đo khách quan về thị lực và thính lực.
Vì vậy, việc đeo kính đúng độ, kiểm tra thị lực hoặc đánh giá thính lực khi có dấu hiệu bất thường không đơn thuần là chăm sóc một giác quan, mà còn góp phần duy trì khả năng hoạt động của người lớn tuổi.
Sức khỏe tâm thần: Trạng thái cảm xúc và sức khỏe tinh thần
Một người có thể không mắc bệnh nghiêm trọng nhưng vẫn trải qua quá trình lão hóa không thuận lợi nếu thường xuyên mất hứng thú, buồn bã, thiếu tự tin hoặc cảm thấy cuộc sống không còn ý nghĩa.
Vì vậy, sức khỏe tâm lý là một phần của năng lực nội tại. WHO đưa vào lĩnh vực này những yếu tố như tâm trạng, khả năng thích nghi, sự tự chủ, khả năng phục hồi và cảm nhận về giá trị cuộc sống.
Đây cũng là một điểm đáng chú ý khi nhìn về tuổi già. Sống lâu không đồng nghĩa với sống khỏe nếu một người ngày càng mất khả năng chủ động trong cuộc sống hoặc thu hẹp hoàn toàn các hoạt động xã hội.
Sức sống: Mức năng lượng tổng thể và khả năng chống chịu với các căng thẳng sinh lý
Lĩnh vực cuối cùng là “vitality”, có thể hiểu gần với sức sống hoặc trạng thái dự trữ sinh lý của cơ thể.
Đây là lĩnh vực phức tạp, liên quan đến năng lượng, chuyển hóa, dinh dưỡng và một số chỉ dấu sinh lý. Trong các nghiên cứu, sức mạnh tay, tình trạng dinh dưỡng và một số chỉ dấu sinh học có thể được sử dụng để đánh giá những khía cạnh của lĩnh vực này.
Điểm quan trọng là năng lực nội tại không phải 5 “điểm số” hoàn toàn tách biệt. Các lĩnh vực này có thể tác động qua lại. Chẳng hạn, dinh dưỡng kém có thể ảnh hưởng đến sức mạnh cơ bắp; suy giảm vận động lại có thể tác động đến tâm trạng và khả năng duy trì cuộc sống độc lập.
Can thiệp sớm quan trọng hơn chờ có bệnh mới chữa
Các nghiên cứu đã xác nhận mối liên hệ trực tiếp giữa sự suy giảm năng lực nội tại với nguy cơ tàn tật và tử vong sớm. Tuy nhiên, giá trị lâm sàng lớn nhất của chỉ số này nằm ở việc theo dõi biến động dài hạn.
Nếu bạn hoặc bố mẹ nhận thấy mình bắt đầu đi lại chậm hơn, tai nghe kém đi hoặc mất nhiều ngày mới hồi phục sau một đêm mất ngủ, đừng chủ quan cho rằng đó chỉ là "dấu hiệu tuổi tác bình thường".
Tập luyện giữ khối lượng cơ: Giúp duy trì năng lực vận động.
Hỗ trợ thính giác sớm: Giúp ngăn ngừa suy giảm nhận thức và cô lập xã hội.
Tiến sĩ Beard nhấn mạnh: "Ngay cả ở một người có sức khỏe thể chất tuyệt vời và chưa mắc bệnh gì, chúng ta vẫn có thể phát hiện ra những suy giảm nhỏ về năng lực. Điều này cho phép y khoa can thiệp từ rất sớm, ngăn chặn sự suy sụp chức năng khi bước vào giai đoạn sau của cuộc đời".
Đừng đợi bệnh viện kê đơn mới chăm sóc bản thân
Khám sức khỏe định kỳ để tìm bệnh là cần thiết, nhưng duy trì năng lực nội tại mới là chìa khóa cho một tuổi già tự chủ.
Can thiệp sớm vào khối lượng cơ bắp, thính giác hay giấc ngủ ngay từ khi chưa có bệnh luôn mang lại hiệu quả vượt trội so với việc chờ đến khi nằm trên giường bệnh mới bắt đầu dùng thuốc.
Tin liên quan
